Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.

Sở Xây dựng TP Hải Phòng mới đây đã công bố giá bán tạm tính tại dự án nhà ở xã hội thuộc tổ dân phố Phạm Dùng, phường Hồng An, do Công ty cổ phần Đầu tư Hồng Bàng (tiền thân là Công ty cổ phần Him Lam Hải Phòng, thành viên Tập đoàn Him Lam) làm chủ đầu tư.

Dự án nằm gần 2 khu công nghiệp lớn là Nomura và Nam Cầu Kiền, có tổng cộng 346 căn hộ. Giá tạm tính tối thiểu 16,5 triệu đồng/m2, tối đa 21,8 triệu đồng/m2. Đơn giá bình quân tại dự án là 18,6 triệu đồng/m2 (đã bao gồm thuế giá trị gia tăng, chưa có phí bảo trì). Như vậy, người mua cần trả từ 680 triệu đến hơn 1 tỷ đồng để sở hữu căn hộ diện tích 36,6-54,5m2 tại đây.

Trong vòng 180 ngày kể từ khi công trình được nghiệm thu, chủ đầu tư có trách nhiệm hoàn tất kiểm toán, quyết toán chi phí đầu tư và gửi kết quả về Sở Xây dựng để xác định giá bán chính thức.

Theo quy hoạch, dự án nhà ở xã hội Hồng An có quy mô gần 7,3ha, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.100 tỷ đồng, trong đó chi phí thực hiện khoảng 1.060 tỷ đồng, phần còn lại là kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Cách đây một tuần, Sở Xây dựng TP Hải Phòng cũng công bố giá bán nhà ở xã hội thuộc Dự án Khu đô thị mới Hoàng Huy Green River tại phường Thủy Nguyên. Giá bán căn hộ được xác định theo hệ số tầng, dao động từ 10,17 triệu đồng/m2 (tầng 4) đến 27,47 triệu đồng/m2 (tầng 1).

Khu nhà ở xã hội này nằm trong 20% quỹ đất của Dự án Khu đô thị mới Hoàng Huy Green River, do Công ty cổ phần Đầu tư Dịch vụ Tài chính Hoàng Huy làm chủ đầu tư. Dự án gồm 441 căn nhà ở xã hội, được phát triển song song với các hạng mục thương mại, nhà liền kề và biệt thự trong tổng thể khu đô thị quy mô 32,5ha.

Trước đó, vào tháng 7/2025, Công ty cổ phần Vinhomes cũng đã mở bán hơn 3.800 căn nhà ở xã hội với giá bình quân khoảng 23,5 triệu đồng/m2 (đã bao gồm thuế giá trị gia tăng, chưa gồm kinh phí bảo trì), dao động từ 20-32 triệu đồng/m2, tùy vị trí và tầng cao.

Sở Xây dựng TPHCM vừa ban hành văn bản tổng hợp các trình tự, thủ tục, điều kiện và hồ sơ đăng ký mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội được đầu tư xây dựng theo dự án, không sử dụng vốn đầu tư công và nguồn tài chính công đoàn.

Văn bản được ban hành nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc chấn chỉnh, tăng cường tính minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong công tác xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội, đồng thời bảo đảm việc triển khai đúng các quy định của pháp luật hiện hành về nhà ở xã hội.

Theo nội dung văn bản, 2 trường hợp người dân đã có nhà ở nhưng vẫn được xem xét mua nhà ở xã hội.

Thứ nhất, trường hợp đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở 2023, dù đã có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn 15m2 sàn/người thì vẫn đủ điều kiện xem xét.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn đề nghị xác nhận diện tích nhà ở bình quân đầu người, UBND cấp xã có trách nhiệm thực hiện việc xác nhận theo quy định.

Thứ 2 là trường hợp người có nhà ở thuộc sở hữu của mình thuộc phường cách địa điểm làm việc từ 14,5km trở lên (chênh lệch không quá 0,5km), hoặc thuộc xã cách địa điểm làm việc từ 20km trở lên (chênh lệch không quá 0,5km), cũng được xem xét hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.

Đồng thời, phải bảo đảm khoảng cách từ dự án nhà ở xã hội đến nơi làm việc gần hơn khoảng cách từ nơi ở hiện tại đến địa điểm làm việc.

Ngoài ra, trường hợp được xác định là chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình khi đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở 2023 và vợ hoặc chồng (nếu có) không có tên trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có dự án nhà ở xã hội, tính đến thời điểm sắp xếp lại.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được đơn đề nghị xác nhận, Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai có trách nhiệm thực hiện việc xác nhận theo thẩm quyền.

Về đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội, văn bản nêu rõ có 12 nhóm đối tượng theo quy định tại Điều 76 Luật Nhà ở số 27/2023/QH15.Điều kiện về thu nhập được áp dụng thống nhất theo quy định chung, cụ thể: người độc thân có thu nhập không quá 20 triệu đồng/tháng; người độc thân đang nuôi con hoặc chưa kết hôn có thu nhập không quá 30 triệu đồng/tháng; trường hợp vợ chồng có tổng thu nhập không quá 40 triệu đồng/tháng.

Đối với trường hợp không có hợp đồng lao động và không hưởng lương hưu do cơ quan Bảo hiểm xã hội chi trả, người có nhu cầu phải bảo đảm điều kiện thu nhập theo quy định và được Công an cấp xã nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi ở hiện tại xác nhận.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn đề nghị, cơ quan Công an cấp xã căn cứ vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để thực hiện việc xác nhận điều kiện thu nhập theo quy định.