Đã từ rất lâu, thị trường nhà ở xã hội mới trở lại sục sôi như thời gian gần đây, khi cùng lúc nhiều dự án ở 3 miền Bắc – Trung – Nam đồng loạt được mở bán, thu hút đông đảo người dân.

Dự án nhà ở xã hội được mở bán khắp cả nước

Tại Hà Nội, dự án đầu tư xây dựng Khu nhà ở xã hội tại ô đất CT3, CT4 Khu đô thị mới Kim Chung tại xã Thiên Lộc được nhận hồ sơ từ ngày 10/11 đến 19/12. Giá bán dự kiến là 18,4 triệu đồng/m2, do liên danh Tổng công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội (Handico) và Tổng công ty Viglacera – CTCP làm chủ đầu tư.

Một dự án khác được tiếp nhận hồ sơ mua, thuê mua từ ngày 6/10 đến 5/11 là Khu nhà ở đô thị Kim Hoa (tên cũ là Khu nhà ở cho người thu nhập thấp, phục vụ Khu công nghiệp Kim Hoa – Phúc Thắng) tại xã Tiến Thắng. Đợt đầu tiên có 408 căn được bán với giá gần 20 triệu đồng/m2, dự kiến bàn giao vào cuối năm sau.

Tại xã Đông Anh, Tổng công ty 319 Bộ Quốc phòng cũng nhận hồ sơ mua nhà ở xã hội từ ngày 21/10 đến 25/11 với giá bán 20,6 triệu đồng/m2. Tại xã Tân Triều, dự án nhà ở xã hội N01 Hạ Đình dự kiến nhận hồ sơ trong quý IV, giá bán 25 triệu đồng/m2.

Ngoài các dự án nêu trên, vào đầu năm sau, Hà Nội tiếp tục nhận hồ sơ cho mua, thuê mua một loạt dự án nhà ở xã hội khác như Hacinco Đại Kim Nguyễn Xiển, trên ô đất CT4 và CT5 Khu đô thị mới Đại Kim, đường Nguyễn Xiển, phường Hoàng Mai; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị Thanh Hà B Cienco5, phường Phú Lương, xã Bình Minh; dự án nhà ở xã hội 321 Vĩnh Hưng, số 4-6-8 ngõ 321 Vĩnh Hưng, phường Vĩnh Hưng; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị Tây Nam Kim Giang, tại Khu đô thị mới Tây Nam Kim Giang, phường Hoàng Mai; dự án nhà ở xã hội Khu đô thị mới Newlife Vân Canh, tại ô đất CT M2 Khu đô thị mới Vân Canh, xã Hoài Đức…

Tại TPHCM, Tổng công ty Đầu tư Phát triển nhà và Đô thị (HUD) làm chủ đầu tư khu nhà ở xã hội An Sinh thuộc dự án khu đô thị sinh thái Chánh Mỹ, giai đoạn 1 tại phường Chánh Hiệp (trước đây là phường Chánh Mỹ, TP Thủ Dầu Một, Bình Dương).

Ở giai đoạn 1, chủ đầu tư dự kiến bán 273 căn hộ nhà ở xã hội với giá tạm tính là hơn 15,8 triệu đồng/m2 sàn thông thủy, chưa bao gồm thuế VAT, chi phí duy tu bảo trì. Thời gian bắt đầu nhận đơn đăng ký từ ngày 20/11 đến ngày 25/11.

Dự án nhà ở xã hội tại Khu dân cư Sonadezi Hữu Phước (xã Ngãi Giao) mở bán giai đoạn 1 với giá tạm tính 12,4-14,2 triệu đồng/m2. Mức giá bán trên đã bao gồm thuế VAT 5% nhưng chưa tính phí bảo trì. Dự án này do Công ty cổ phần Sonadezi Châu Đức làm chủ đầu tư.

Tại Đà Nẵng, dự án nhà ở xã hội tại khu đất B4-1, B4-2 thuộc Khu tái định cư Hòa Hiệp 4 (Ecohome Hòa Hiệp), phường Liên Chiểu và phường Hải Vân bắt đầu nhận hồ sơ đăng ký từ đầu năm đến cuối năm 2026. Giá bán tạm tính 18 triệu đồng/m2, do Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Thủ Đô làm chủ đầu tư.

Hàng loạt dự án nhà ở xã hội của thành phố biển cũng đã được cấp phép mở bán từ đầu năm. Tại Khu đô thị Bàu Tràm Lakeside, dự án chung cư nhà ở xã hội lô đất B4-2 cung ứng ra thị trường 305 căn hộ với mức giá dao động từ hơn 728 triệu đồng đến hơn 1,1 tỷ đồng/căn. Hay tại phường An Hải, dự án An Trung 2 tiếp tục mở bán 633 căn hộ với đơn giá khoảng 16,2 triệu đồng/m2. Riêng Khu chung cư nhà ở xã hội tại Khu công nghiệp Hòa Khánh dự kiến cung cấp gần 2.000 căn hộ với giá bán 16,4-30,9 triệu đồng/m2.

Khu đô thị cao cấp Mê Linh do Sun Group làm chủ đầu tư gần đây được phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Trong quy hoạch đất nhà ở, khu đô thị bố trí khoảng 18ha đất phát triển nhà ở xã hội.

Tại TPHCM, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư cũng được cấp cho Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Dầu khí Idico (Idico-Conac). Đơn vị này làm dự án nhà ở xã hội Mỹ Xuân B1. Địa chỉ dự án tại phường Phú Mỹ (trước đây là phường Mỹ Xuân, TP Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu).

Các địa phương đã triển khai tới đâu?

Tại phiên họp về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản với Thủ tướng diễn ra ngày 11/11, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết cả nước đang đầu tư xây dựng 123.057 căn nhà ở xã hội. Số lượng đã hoàn thành là 61.893/100.275 căn (đạt 62%), dự kiến đến hết năm sẽ thêm 29.692 căn (tổng là 91.585/100.275 căn, đạt 91%).

17 tỉnh thành sẽ đạt hoặc vượt chỉ tiêu được giao bao gồm: Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Bắc Ninh, Nghệ An, Phú Thọ, Cà Mau, Hưng Yên, Quảng Ninh, Quảng Ngãi, Đồng Nai, Thái Nguyên, Ninh Bình, Quảng Trị, Tuyên Quang.

Như Nghệ An, chỉ tiêu được giao năm 2025 là 1.420 căn, đã hoàn thành 2.488 căn (đạt 175%); đang đầu tư xây dựng 4.394 căn. Khả năng hoàn thành trong năm nay là 2.488 căn, đạt 179%.

Tại Hà Nội, chỉ tiêu được giao năm nay là 4.670 căn, đã hoàn thành 3.286 căn (đạt 70%), đang đầu tư xây dựng 11.530 căn. Khả năng hoàn thành trong năm là 4.750 căn, đạt 102%. Tại TPHCM, chỉ tiêu được giao là 13.040 căn, đã hoàn thành 7.939 căn (đạt 61%), đang đầu tư xây dựng 12.907 căn. Khả năng hoàn thành là 13.040 căn, đạt 100%.

Có 13 địa phương không có khả năng hoàn thành chỉ tiêu, gồm Cần Thơ, Sơn La, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Lâm Đồng, Gia Lai, An Giang, Đắk Lắk, Đồng Tháp, Lào Cai, Tây Ninh, Khánh Hòa, Vĩnh Long. Trong đó, Cần Thơ đạt tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu 77%, Lâm Đồng đạt 29%, riêng Sơn La, Hà Tĩnh tỷ lệ thực hiện là 0%.

Tính chung 10 tháng đầu năm, có 191 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với quy mô 128.648 căn, 195 dự án đã khởi công xây dựng, đang triển khai với quy mô 123.057 căn, 310 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, quy mô 385.343 căn.

Như vậy, số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công, chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm 2025 đạt 60% so với chỉ tiêu đã đặt ra khoảng 1.062.200 căn (vào năm 2030).

Làm sao để hiện thực hóa 1 triệu căn nhà ở xã hội năm 2030?

Mặc dù đạt một số kết quả quan trọng, Bộ Xây dựng cho rằng việc phát triển nhà ở xã hội vẫn còn tồn tại, hạn chế. Một số địa phương chưa thực sự quan tâm đến công tác phát triển nhà ở xã hội, một số dự án đã khởi công nhưng chưa triển khai thi công hoặc triển khai thi công chậm tiến độ.

Bên cạnh đó, “chất lượng” của quỹ đất dành cho xây nhà ở xã hội vẫn còn chưa đảm bảo. Nhiều ô đất được quy hoạch, bố trí không phù hợp, ở những nơi xa trung tâm, thiếu kết nối về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng…

Với mục tiêu hoàn thành 100.000 căn nhà ở xã hội trong cuối năm 2025, đầu năm 2026 cũng như việc hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định có thể thực hiện được bởi các địa phương đang rất nỗ lực và dành nhiều tâm huyết cho việc đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Nêu dẫn chứng TP Hà Nội đã thông qua 30 dự án xây dựng nhà ở xã hội với số lượng bình quân 500 căn/dự án, Bộ trưởng đề nghị các địa phương khác học tập, phát huy để tăng nguồn cung, giúp hạ giá thành cho thị trường bất động sản.

Cụ thể, các địa phương được giao tập trung chỉ đạo, đôn đốc chủ đầu tư triển khai đầu tư xây dựng các dự án nhà ở xã hội. Đối với các dự án đã hoàn thành (hơn 43.600 căn hộ), các địa phương yêu cầu chủ đầu tư triển khai các thủ tục, công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để bán cho người dân.

Đối với các dự án đang thi công (hơn 135.000 căn hộ), bao gồm các dự án trong giai đoạn hoàn thiện (khoảng 39.000 căn hộ), các địa phương cần đôn đốc chủ đầu tư tập trung nguồn lực, thi công theo tiến độ đã cam kết, hoàn thành trong năm nay.

Đối với các dự án còn lại và các dự án vừa mới khởi công (khoảng 95.700 căn hộ), ưu tiên thực hiện các thủ tục hành chính, nắm bắt và giải quyết ngay các khó khăn, vướng mắc… tạo mọi điều kiện để chủ đầu tư triển khai dự án. Chủ đầu tư được yêu cầu tập trung nguồn lực, hoàn thành tối thiểu 17.000 căn hộ ngay trong năm nay và tạo cơ sở cho việc hoàn thành chỉ tiêu các năm tiếp theo.

70% người mua bất động sản để đầu tư

Trong vụ án liên quan đến ông Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình, Chủ tịch Tập đoàn NextTech), cơ quan điều tra đã tạm giữ, phong tỏa nhiều tiền mặt, tài khoản chứng khoán và tài sản của các đối tượng với tổng giá trị khoảng 900 tỷ đồng. Trong số này, 18 sổ đỏ cũng được tìm thấy.

Còn vụ án liên quan Võ Thị Ngọc Ngân (Ngân 98), trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng cũng phát hiện 80 sổ đỏ, tiền mặt và sổ tiết kiệm trong két sắt.

Việc các bị can sở hữu nhiều sổ đỏ, ngoài vấn đề pháp lý liên quan đến nội dung vụ án, cũng đặt dấu hỏi với dư luận về hành vi đầu cơ và găm giữ bất động sản.

Từ nhiều năm nay, bất động sản vừa là tài sản đầu tư, tích lũy, vừa là kênh trú ẩn quan trọng. Sản phẩm đặc biệt này có giá trị gia tăng theo sự phát triển xã hội và tuân theo quy luật cung cầu với quan niệm người sinh ra chứ đất không nở ra. Giá nhà có xu hướng tăng ổn định và bền vững theo thời gian (nếu không có “bong bóng”). 

Một báo cáo mới đây của DKRA Consulting (thuộc DKRA Group) cho thấy, từ các dự án mà hệ sinh thái này phân phối, có đến 70% khách mua để đầu tư, chỉ 30% mua để ở. Độ tuổi của nhóm khách đầu tư tập trung ở 35-44 tuổi, trong khi người mua để ở thì trẻ hơn, tập trung ở khoảng 25-34 tuổi.

Đơn vị này khắc họa chân dung nhóm khách mua đầu tư có đặc điểm: đa số mua bất động sản thứ 2 trở lên, có nguồn tiền nhàn rỗi, có kiến thức về thị trường và tài chính. Khi mua, họ quan tâm đến khả năng sinh lời: vị trí giao thông, quy hoạch tương lai, giá, phương thức thanh toán và uy tín chủ đầu tư.

Báo cáo 9 tháng của Bộ Xây dựng thừa nhận đầu cơ đẩy giá nhà quá cao, người mua thực rất khó tiếp cận. Cụ thể, giá giao dịch bất động sản có xu hướng tăng dần theo năm nhưng chưa phản ánh đúng giá trị thực. Giá bất động sản cơ bản còn cao so với thu nhập bình quân của số đông người dân.

Thị trường còn hiện tượng găm hàng, nâng giá, đầu cơ, làm gia tăng mặt bằng giá bất động sản, gây mất cân đối cung – cầu và vượt quá khả năng chi trả của người dân có thu nhập trung bình, thấp tại khu vực đô thị, theo Bộ Xây dựng.

Có thể thấy, giấc mơ an cư tại các đô thị lớn như TPHCM đang ngày càng xa vời khi giá nhà tăng phi mã thời gian gần đây, một bộ phận người dân khó tiếp cận nhà ở. Làm sao để kiểm soát cơn bão giá nhà, hạn chế đầu cơ, đưa bất động sản về giá trị thực, đảm bảo quyền có chỗ ở cho người dân… là những vấn đề được đặt ra.

Sớm đưa thuế tài sản vào thực tiễn

TS Phạm Thế Anh – Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng Bộ Xây dựng nên bổ sung các biện pháp theo hướng làm giảm động cơ đầu cơ (kỳ vọng lợi nhuận từ chênh lệch giá). Khi lợi nhuận đầu cơ còn cao và chi phí nắm giữ thấp, các nhà đầu tư vẫn có động lực ôm đất, găm hàng, thổi giá dù tín dụng bị siết.

Theo chuyên gia, để điều tiết động cơ đầu cơ, không có gì tốt hơn các chính sách thuế, bao gồm thuế lũy tiến theo số lượng bất động sản sở hữu và thuế lũy thoái theo thời gian nắm giữ. Thực tiễn ở nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc đã chứng minh rằng, thuế cao đối với người sở hữu nhiều nhà hoặc mua bán trong thời gian ngắn là công cụ hữu hiệu, hướng dòng vốn đáp ứng được nhu cầu nhà ở thực hoặc phục vụ sản xuất và tiêu dùng.

Điển hình tại Singapore, đất mua đi, bán lại trong năm đầu tiên bị đánh thuế 100% trên giá trị chênh lệch mua, bán; sau 2 năm thì mức thuế suất là 50% và sau 3 năm là 25%.

Tại Đài Loan (Trung Quốc), giao dịch bất động sản thực hiện trong 2 năm đầu sau khi mua được áp dụng thuế suất 45%, thực hiện trong 2-5 năm thuế suất là 35%, trong 5-10 năm thuế suất 20% và thực hiện sau 10 năm thì mức thuế suất là 15%.

Ông Thế Anh cũng cho rằng thay vì băn khoăn siết đầu cơ có làm thị trường chững lại không thì nên đặt câu hỏi “nếu không làm, liệu có tránh được khủng hoảng khi bong bóng vỡ?”. Hành động sớm để ngăn chặn rủi ro luôn tốt hơn là đi khắc phục hậu quả khi rủi ro đã xảy ra.

Để đạt được mục tiêu đề ra, chuyên gia đề xuất bổ sung nhóm giải pháp thuế, bao gồm thuế giao dịch ngắn hạn, thuế sở hữu căn nhà thứ 2 trở lên và thuế găm giữ bất động sản đối với các dự án được phê duyệt nhưng bỏ hoang. Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa minh bạch thông tin, cải thiện nguồn cung, tín dụng và thuế, Nhà nước mới có thể kiểm soát hiệu quả giá bất động sản, hạn chế đầu cơ và bảo đảm thị trường phát triển ổn định, lành mạnh.

Các giải pháp tổng thể hạn chế đầu cơ

Để minh bạch hóa thị trường, thời gian gần đây Chính phủ cùng các bộ, ngành đưa ra nhiều giải pháp kiềm chế giá nhà, trong đó có hạn chế đầu cơ.

Thủ tướng Chính phủ có chỉ đạo cần các chính sách thuế phù hợp để ngăn chặn các hành vi đầu cơ thổi giá, chào giá nhà ở quá cao so với mức trung bình của thị trường; chính sách tín dụng để điều tiết, ưu tiên, hướng dòng vốn vào các dự án nhà ở xã hội và các đối tượng có nhu cầu mua nhà ở xã hội. Đồng thời, kiểm soát dòng tiền đi vào các phân khúc nhà ở mang tính đầu cơ, trục lợi chính sách.

Thủ tướng cũng chỉ đạo xử lý kịp thời các vụ việc thao túng, đẩy giá và đầu cơ, nhằm ổn định thị trường bất động sản với thể chế đồng bộ hơn, cơ chế chính sách ưu đãi hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn. Cùng với đó là tạo nguồn cung nhà ở lớn hơn, với phân khúc hợp lý hơn và giá cả thấp hơn, qua đó đảm bảo quyền có chỗ ở của người dân.

Chính sách thuế để ngăn chặn các hành vi đầu cơ từng được Bộ Tài chính đề xuất rồi rút lại vào giữa năm nay. Khi đó, Bộ Tài chính đề xuất thu thuế 20% theo từng lần chuyển nhượng bất động sản.

Bản thân Bộ Xây dựng cũng từng đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất ban hành chính sách thuế đối với nhà ở, bất động sản không sử dụng; thu thuế phần chênh lệch giá giữa giá tính tiền sử dụng đất và giá bán sản phẩm bất động sản của các dự án. Bộ xác định, thu thuế phần chênh lệch giữa các lần giao dịch để tránh đầu cơ, thổi giá bất động sản.

Bên cạnh đó là nhiều giải pháp kết hợp giữa biện pháp hành chính và công cụ thị trường như phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, siết hạn mức cho vay mua nhà thứ 2 trở lên, thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch.