Dự thảo nghị định thành lập Quỹ nhà ở quốc gia đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến các bộ, ngành trước khi trình Chính phủ xem xét ban hành. Theo đó, đây sẽ là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng, được mở tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại.

Quỹ sẽ hoạt động theo mô hình doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, do Chính phủ lập ở cấp Trung ương và UBND cấp tỉnh thành lập ở địa phương. Cơ quan chuyên môn sẽ được giao quản lý quỹ tại mỗi cấp.

Theo đề xuất, quỹ trung ương sẽ có vốn điều lệ ban đầu tối thiểu 5.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương và được tăng lên tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong vòng ba năm kể từ khi thành lập. Ngoài ngân sách cấp, quỹ có thể tiếp nhận đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng các nguồn huy động hợp pháp khác. Nguồn bổ sung vốn còn đến từ khoản thu khi bán nhà ở thuộc tài sản công do cơ quan Trung ương quản lý, hoặc từ các hoạt động, tài sản khác thuộc sở hữu của quỹ.

Tương tự, quỹ địa phương sẽ được ngân sách địa phương cấp vốn điều lệ ban đầu. Ngoài ra, các địa phương có thể trích từ nguồn thu tương đương giá trị quỹ đất đã đầu tư hạ tầng để phát triển nhà ở xã hội, hoặc từ nguồn thu bán nhà công, đấu giá quyền sử dụng đất… UBND cấp tỉnh sẽ quyết định tỷ lệ trích nộp vào quỹ.

Quỹ nhà ở quốc gia được kỳ vọng tập trung đầu tư xây dựng các dự án nhà ở xã hội độc lập hoặc đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để phục vụ mục đích cho thuê. Bộ Xây dựng cũng đề xuất cho phép quỹ được mua lại nhà ở xã hội do tư nhân xây dựng hoặc tiếp nhận nhà công để cải tạo, chuyển đổi công năng làm nhà ở cho thuê.

Ngoài ra, quỹ có thể mua nhà ở thương mại để cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập thuê lại. Thời gian đầu tư dự án được giới hạn, trong đó nhà ở xã hội độc lập phải hoàn thành trong tối đa 5 năm, còn dự án có hạ tầng đồng bộ không quá 7 năm.

Các nhóm đối tượng được thuê nhà từ quỹ gồm người thu nhập thấp đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật về nhà ở, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động chưa có nhà hoặc gặp khó khăn về chỗ ở.

Việc quản lý vận hành nhà ở do Quỹ đầu tư được giao cho đơn vị trực thuộc hoặc có thể thuê đơn vị bên ngoài đủ điều kiện. Chi phí quản lý vận hành được tính vào giá thuê nhà. Ngoài ra, quỹ được quyền quyết định sử dụng doanh thu từ khai thác phần diện tích thương mại, dịch vụ trong các dự án để chi cho công tác bảo trì, quản lý vận hành nhà ở xã hội.

Phương Uyên

Quan điểm này được ông Đỗ Đức Hồng Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nêu tại phiên thảo luận tổ sáng 19/11.

Dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Trong đó, Chính phủ đề xuất thêm trường hợp là chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất, HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Theo đánh giá của ông Hà, 75% là tỷ lệ khó đạt trong thực tế, nhất là với các dự án lớn có nhiều hộ dân bị ảnh hưởng. Đồng thời, ông đánh giá thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ gây bức xúc, khiếu kiện cho người dân vì quyền lợi chưa được đảm bảo rõ ràng. “Việc này có thể dẫn đến tắc nghẽn, kéo dài thời gian thực hiện dự án”, ông Hà nói.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng có thể giảm tỷ lệ đồng thuận của người có đất xuống 50%. Cùng với đó, ông đề xuất cần điều kiện đi kèm là phải có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự kiến đã được lấy ý kiến công khai, trừ trường hợp Chính phủ quyết định thu hồi đất theo đề nghị của UBND cấp tỉnh.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Quảng, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao cho rằng người dân bị thu hồi đất bao giờ cũng muốn biết rõ phương án bồi thường, quyền lợi, sau đó mới đưa ra quyết định.

“Rất khó có chuyện người dân đồng ý thu hồi khi chưa biết họ được bồi thường ra sao”, ông chia sẻ, đồng thời đề nghị cân nhắc kỹ tính khả thi của tỷ lệ đồng thuận 75%.

Ông Trần Chí Cường, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết vẫn băn khoăn về việc áp dụng đồng thời hai điều kiện phải thỏa thuận được “trên 75% diện tích và hơn 75% chủ đất”.

Theo ông, hai yếu tố này có độ vênh khác nhau. Ông giải thích có thể 75% chủ đất đồng ý nhưng diện tích không lớn, hoặc thỏa thuận được 75% diện tích thì số người sử dụng đất lại không nhiều.

“Đây là điều cần tính toán lại để tránh vướng mắc khi triển khai. Chỉ nên sử dụng một trong hai tiêu chí”, ông Cường kiến nghị.

Một số đại biểu ủng hộ quy định tỷ lệ đồng thuận 75% nêu tại dự thảo Nghị quyết, song họ băn khoăn về mức giá bồi thường đền bù cho chủ đất. GS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân lưu ý mức giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Theo ông, nếu bồi thường với 75% diện tích đạt được thỏa thuận theo một mức giá, 25% còn lại áp dụng theo bảng giá có thể dẫn đến khiếu kiện.

Ông đề nghị mức đền bù với 75% diện tích đạt thỏa thuận trước không thấp hơn giá tại bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh. Theo nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, 25% diện tích đất cưỡng chế để thu hồi cũng cần được trả giá tương đương.

Còn GS Nguyễn Anh Trí, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng nên có hệ số phạt với trường hợp bị cưỡng chế để thu hồi đất. Theo ông, thực tế cũng có một số trường hợp những người được đền bù sau, cao hơn người được trả tiền trước. Ông ví dụ dự án trong ngành y tế, hàng nghìn hộ dân đã đồng ý, chỉ 3 hộ kiên quyết không di dời đã làm chậm tiến độ 7-8 năm của cả công trình.

Dù vậy, ông nói đồng ý với việc giá đất phải được Nhà nước quyết định, nhưng chủ đất cũng nên được tham gia ở một chừng mực nhất định. “Đây là quyền lợi và cũng có thể là tài sản lớn với nhiều hộ dân”, ông Trí nêu quan điểm.

Ông đề xuất cần có giá tối đa, tối thiểu và chủ đất đưa ra yêu cầu bồi thường trong khung này. Theo ông, Nhà nước sẽ điều tiết thông qua việc nộp thuế khi người dân nhận tiền bồi thường.

Dự kiến Quốc hội sẽ thảo luận tại Nghị quyết này ở hội trường ngày 1/12, trước khi biểu quyết thông qua vào 11/12.

Anh Tú – Sơn Hà

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 66.15 về một số cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc về phát triển nhà ở xã hội. Trong đó, có quy định mới mở rộng nhóm mua nhà xã hội không cần bốc thăm.

Nhóm này bao gồm hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, nhà ở vì mục đích quốc phòng, an ninh để phát triển kinh tế – xã hội nhưng chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở. Họ được ưu tiên mua, thuê mua nhà xã hội không phải bốc thăm và không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở, thu nhập.

Theo quy định hiện hành, nhóm ưu tiên sẽ được bố trí mua nhà xã hội đến khi hết số lượng được bán trong dự án mà không cần bốc thăm. Nhóm này gồm người có công với cách mạng; thân nhân liệt sĩ; người khuyết tật; người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua; nữ giới.

Các trường hợp còn lại không thuộc nhóm ưu tiên sẽ phải bốc thăm để có suất mua nhà nếu tổng số hồ sơ đăng ký hợp lệ nhiều hơn nguồn cung mở bán. Họ cần đáp ứng điều kiện về mức thu nhập bình quân mỗi tháng tối đa 20 triệu đồng với cá nhân. Tương ứng với mức này, tổng thu nhập tối đa với hai vợ chồng là 40 triệu đồng một tháng.

Ngoài ra, nghị quyết mới cũng gỡ vướng cho các dự án đầu tư nhà xã hội cho lực lượng vũ trang nhân dân. Với vị trí khu đất chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch đô thị và nông thôn, việc chấp thuận chủ trương đầu tư dự án nhà xã hội được áp dụng theo quy định về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển loại hình này.

Tại các thành phố hoặc phường thuộc tỉnh, nhà xã hội cho lực lượng vũ trang là loại hình chung cư. Với các khu vục còn lại, HĐND cấp tỉnh sẽ quyết định loại hình.

Nghị quyết cũng nêu nhóm lao động hợp đồng không xác định thời hạn làm việc tại các đơn vị công an được mua, thuê mua, thuê nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân.

Thời gian qua, Chính phủ liên tục tháo gỡ chính sách về phát triển nhà xã hội, nới lỏng các quy định về điều kiện thụ hưởng nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân. Hai nghị quyết về một số cơ chế đặc thù phát triển loại hình này liên tiếp được ban hành, góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ nhiều vướng mắc cho chủ đầu tư.

Đầu năm nay, Bộ Công an cũng có hướng dẫn về trường hợp người lao động không có hợp đồng làm việc. Nếu họ có giấy tờ thể hiện thu nhập, công an cấp xã có thể căn cứ vào đó để xác nhận. Trường hợp không có chứng từ, người dân được áp dụng hình thức tự kê khai và cam kết, giúp tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình làm thủ tục.

Tính đến cuối 2025, cả nước có 698 dự án nhà ở xã hội với quy mô hơn 657.000 căn, trong đó gần 170.000 căn đã hoàn thành, hơn 134.000 căn đang thi công và trên 354.000 căn đã được chấp thuận chủ trương đầu tư. Quy mô này tương đương 62% chỉ tiêu đề án xây một triệu căn đến 2030.

Ngọc Diễm