Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 287/2025/NĐ-CP ngày 5/11, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng hàng không. 

Nghị định 287 gồm 5 chương, 29 điều, thay thế Nghị định 44/2018, được xem là khuôn khổ pháp lý cao nhất hiện nay trong việc định hình lại cách quản lý các tài sản công tại khu vực cảng hàng không.

Theo một chuyên gia về quy hoạch đô thị, đây là lần đầu tiên một cơ chế rõ ràng được thiết lập để chuyển giao các tài sản, bao gồm cả quỹ đất không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích hàng không, về cho địa phương quản lý và xử lý.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản luôn “khát” những quỹ đất sạch có vị trí chiến lược, Nghị định mới này đã mang đến một thông tin cực kỳ đáng chú ý. Trọng tâm của sự chú ý lần này đổ dồn về Điều 19, quy định về việc “Chuyển giao tài sản kết cấu hạ tầng hàng không về địa phương quản lý, xử lý”.

Điểm mới mang tính đột phá của nghị định là việc trao quyền chủ động cho địa phương sau khi tiếp nhận các tài sản này. Chính quyền cấp tỉnh có thể khai thác, sử dụng quỹ đất theo quy định của pháp luật về đất đai, đầu tư và nhà ở, trong đó có thể thực hiện đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất quản lý hoặc sử dụng cho các mục tiêu an sinh như phát triển nhà ở xã hội, tái định cư.

Mọi hoạt động xử lý phải được tiến hành minh bạch, có thẩm định, phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm không ảnh hưởng đến hoạt động hàng không hiện hữu.

Nghị định cũng khẳng định rõ ràng giới hạn của cơ chế này: Các tài sản được xây dựng trên đất quốc phòng sẽ không được chuyển giao cho địa phương, mà tiếp tục do Bộ Quốc phòng quản lý theo quy định riêng. Cách tiếp cận này giúp phân định rạch ròi giữa hạ tầng dân dụng và khu vực quân sự, đảm bảo an toàn, an ninh hàng không.

Theo giới chuyên gia, việc luật hóa cơ chế chuyển giao này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực đất đai quốc gia, khắc phục tình trạng “đất treo” hoặc sử dụng kém hiệu quả trong phạm vi sân bay. Khi những khu đất không còn phục vụ công năng hàng không được đưa trở lại vòng quay phát triển kinh tế, địa phương có thêm cơ hội tạo nguồn lực mới, bổ sung quỹ đất sạch cho phát triển đô thị, thương mại và nhà ở.

Dưới góc độ dài hạn, Nghị định 287 không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong quản lý tài sản công, mà còn mở ra một hướng khai thác bền vững cho “quỹ đất sân bay” – vừa bảo đảm an toàn, quốc phòng, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, đưa nguồn lực hạ tầng trở lại phục vụ lợi ích chung.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 291 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 103 về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và Nghị định 104 về quỹ phát triển đất.

Nghị định mới nhằm thống nhất quy định giữa luật cũ và Luật Đất đai 2024, gỡ vướng cho người dân, doanh nghiệp trong việc xác định nghĩa vụ tài chính về đất, đồng thời tăng tính minh bạch, công bằng và hỗ trợ các nhóm yếu thế trong tiếp cận đất đai và phát triển sản xuất.

Theo quy định mới, những hộ gia đình, cá nhân đã sử dụng đất ổn định từ ngày 1/7/2004 đến trước ngày 1/7/2014 và nay được cơ quan có thẩm quyền cấp sổ đỏ sẽ được tính tiền sử dụng đất theo từng trường hợp cụ thể.

Nếu người sử dụng đất không có giấy tờ chứng minh đã nộp tiền sử dụng đất, thì phần diện tích đất ở trong hạn mức khi được cấp sổ đỏ chỉ phải nộp 70% tiền sử dụng đất theo quy định.

Nếu người sử dụng đất có giấy tờ chứng minh đã nộp đủ tiền sử dụng đất, thì không phải nộp thêm khi được cấp sổ đỏ.

Trường hợp đã nộp tiền nhưng với mức thấp hơn quy định tại thời điểm đó, số tiền đã nộp sẽ được quy đổi thành tỷ lệ phần trăm diện tích đất đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Phần diện tích còn lại sẽ được tính 70% tiền sử dụng đất theo giá và chính sách tại thời điểm nộp đủ hồ sơ hợp lệ.

Riêng phần diện tích vượt hạn mức nhưng được công nhận là đất ở và được cấp sổ đỏ, người sử dụng đất phải nộp 100% tiền sử dụng đất theo bảng giá đất ở tại thời điểm nộp hồ sơ.

Nghị định cũng quy định, hộ gia đình và cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo, khi được Nhà nước cho thuê đất lần đầu để sản xuất, kinh doanh tại vùng đồng bào dân tộc và miền núi, sẽ được giảm 50% tiền thuê đất cho toàn bộ thời gian thuê.

Đối với thời gian chưa tính tiền sử dụng đất không chẵn năm thì khoản tiền người sử dụng đất phải nộp bổ sung được tính bằng mức thu bổ sung/365 ngày nhân cho số ngày không tròn năm phải nộp bổ sung, nhân số tiền sử dụng đất phải nộp.

Việc tính khoản tiền người sử dụng đất phải nộp bổ sung nêu trên được thực hiện và thông báo cùng với thông báo nộp tiền sử dụng đất. Việc tính tiền chậm nộp (nếu có) thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Trường hợp đã có quyết định giao đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh quy hoạch chi tiết theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật có liên quan trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa quyết định giá đất để tính tiền sử dụng đất thì thực hiện tính và thu tiền sử dụng đất theo quy định tại khoản 2 Điều 257 Luật Đất đai năm 2024.

 Theo Nghị định 292/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đến 31/12/2030, nhiều nhóm đối tượng sẽ được miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp nhằm tiếp tục hỗ trợ người dân, tổ chức và hợp tác xã phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững.

Thứ nhất, Nhà nước miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích đất phục vụ nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm; diện tích đất trồng cây hàng năm và đất làm muối theo quy định của pháp luật đất đai. Đây là nhóm đất phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất và phát triển khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp.

Thứ hai, hộ nghèo được miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích được Nhà nước giao hoặc công nhận quyền sử dụng đất. Việc xác định hộ nghèo căn cứ vào chuẩn nghèo quốc gia do Chính phủ ban hành. Trường hợp UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có quy định riêng về chuẩn nghèo thì sẽ áp dụng theo chuẩn nghèo của địa phương.

Thứ ba, hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp cũng thuộc diện miễn thuế. Nhóm này bao gồm những người được Nhà nước giao hoặc công nhận quyền sử dụng đất, người nhận chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất nông nghiệp; thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hoặc hộ dân nhận khoán đất ổn định từ nông – lâm trường, công ty nông lâm nghiệp để sản xuất. Những hộ góp quyền sử dụng đất để thành lập hợp tác xã nông nghiệp cũng được hưởng ưu đãi này.

Thứ tư, các tổ chức, đơn vị được Nhà nước giao đất để trực tiếp sản xuất nông nghiệp như doanh nghiệp, tổ chức chính trị – xã hội, đơn vị sự nghiệp… cũng được miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp. Tuy nhiên, nếu các tổ chức này không trực tiếp sản xuất mà cho thuê, giao thầu lại đất, họ sẽ phải nộp 100% thuế sử dụng đất nông nghiệp, đồng thời Nhà nước có thể thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai.

Việc kê khai và thực hiện miễn thuế được tiến hành theo quy định của pháp luật về quản lý thuế, nhằm đảm bảo chính sách được triển khai thống nhất, công khai và đúng đối tượng trên toàn quốc.

Theo quy định mới từ Nghị định số 286/2025 của Chính phủ, việc cho thuê nhà là tài sản công được thực hiện theo phương thức niêm yết giá cho các đối tượng ưu tiên thuê nhà.

Các đối tượng gồm tổ chức hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ theo văn bản của cơ quan, người có thẩm quyền thuê để làm trụ sở làm việc trong trường hợp chưa có trụ sở làm việc.

Cơ sở thực hiện xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường thuộc danh mục chi tiết các loại hình và đáp ứng tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác đáp ứng các tiêu chí để được thụ hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo quy định tại Luật Hợp tác xã, Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hợp tác xã thuê để làm trụ sở, nhà kho, cửa hàng mua bán, trưng bày, giới thiệu sản phẩm phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trình tự, thủ tục miễn, giảm tiền thuê nhà được thực hiện theo các bước. Thứ nhất, người được quyền thuê nhà thuộc đối tượng ưu tiên có đơn đề nghị miễn, giảm tiền thuê nhà kèm theo bản sao các hồ sơ, tài liệu chứng minh thuộc đối tượng ưu tiên, gửi tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. 

Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ quy định, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà căn cứ chính sách ưu đãi (miễn, giảm) tiền thuê nhà do UBND cấp tỉnh ban hành, đơn đề nghị miễn, giảm tiền thuê nhà của tổ chức, cá nhân thuê nhà và hồ sơ, tài liệu kèm theo để xem xét, quyết định miễn, giảm tiền thuê nhà cho tổ chức, cá nhân thuê nhà.

Trường hợp Chính phủ quy định giảm tiền thuê đất cho một số đối tượng để thực hiện các biện pháp điều hành kinh tế – xã hội theo quy định tại khoản 2 Điều 157 Luật Đất đai năm 2024 thì UBND cấp tỉnh quyết định giảm tiền thuê nhà cho các đối tượng thuê nhà nhưng không vượt quá mức giảm tiền thuê đất theo quy định của Chính phủ.

Giá căn hộ tăng mạnh

Bộ Xây dựng thừa nhận trong những năm gần đây, thị trường bất động sản tại nhiều tỉnh, thành – đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực đô thị hóa nhanh – đã xuất hiện nhiều diễn biến phức tạp, tiềm ẩn yếu tố bất ổn, gây khó khăn cho khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Theo báo cáo về nhà ở và thị trường bất động sản 9 tháng đầu năm, Bộ Xây dựng cho biết giá bán nhiều phân khúc duy trì ở mức cao và tiếp tục tăng so với cùng kỳ năm trước.

Tại Hà Nội, giá chung cư từ chủ đầu tư đạt trung bình 70-80 triệu đồng/m2, tăng gần 6% so với quý I và 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Một số dự án hạng sang được chào bán ở mức 150-300 triệu đồng/m2. Tại TPHCM, mặt bằng giá sơ cấp khoảng 75 triệu đồng/m2, ổn định so với đầu năm nhưng tăng 36% theo năm. Nhiều dự án cao cấp mở bán từ 150 triệu đồng/m2 trở lên.

Bộ Xây dựng cho rằng cần có giải pháp điều tiết phù hợp và kịp thời, đặc biệt về cơ cấu sản phẩm, giá giao dịch đất đai và nhà ở, nhằm đáp ứng nhu cầu ở thực, khắc phục bất cập và bảo đảm thị trường phát triển ổn định, lành mạnh, góp phần thực hiện mục tiêu an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.

Thị trường hướng ra vùng ven

Theo CBRE, tại Hà Nội và TPHCM, các dự án mở bán mới có giá trên 120 triệu đồng/m2 ngày càng nhiều, khiến thị trường nghiêng về phân khúc cao cấp, trong khi nguồn cung trung cấp thu hẹp, hạn chế lựa chọn của người mua ở thực.

Nguồn cung tại TPHCM vẫn khan hiếm, trong khi giá tiếp tục tăng, khiến các khu vực giáp ranh trở thành lựa chọn thay thế hợp lý cho người mua để ở. Dự báo cuối năm, TPHCM sẽ có thêm 4.300 căn hộ và 750 căn nhà thấp tầng mở bán mới.

Nếu tính cả Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, tổng nguồn cung mới năm nay dự kiến vượt 22.000 căn hộ và hơn 2.400 căn thấp tầng, cho thấy vai trò ngày càng lớn của vùng TPHCM mở rộng trong việc đáp ứng nhu cầu nhà ở.

Bà Dương Thuỳ Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, nhận định dù nguồn cung mới tại TPHCM đã cải thiện trong quý III, thị trường vẫn khan hiếm so với nhu cầu thực, khiến giá bán tiếp tục chịu áp lực tăng ở cả thị trường sơ cấp lẫn thứ cấp. Các xu hướng chính sẽ tiếp tục dẫn dắt thị trường gồm khơi thông pháp lý và dịch chuyển ra vùng ven.

Tại Hà Nội, bà Đỗ Thu Hằng, Giám đốc cấp cao Savills Việt Nam, nhận định đà phục hồi của thị trường căn hộ sẽ được củng cố nếu các yếu tố thuận lợi như nguồn cung, thanh khoản và chính sách hỗ trợ được duy trì.

Dữ liệu quý III từ Batdongsan.com.vn cũng cho thấy xu hướng dịch chuyển dòng tiền và nhu cầu bất động sản mạnh ra vùng ven. Tại miền Bắc, Hải Phòng, Hưng Yên, Hòa Bình và Bắc Giang chiếm tới 80% tổng mức quan tâm. Trong khi miền Nam, các khu vực vệ tinh của TPHCM như Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và Long An chiếm 84% mức độ quan tâm toàn khu vực.

Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.