Chia sẻ tại Diễn đàn Bất động sản Vùng Động lực phía Nam lần thứ nhất do Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) tổ chức mới đây, ông Dương Long Thành, nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT Thắng Lợi Group, cho biết hơn mười năm trước, doanh nghiệp từng bán một căn nhà tại Bến Cát (Bình Dương cũ) với giá khoảng 300 triệu đồng. Khi đó, thu nhập bình quân của công nhân, viên chức dao động 7 triệu đồng mỗi tháng, tức họ có thể tích lũy trong 5-6 năm là có thể mua nhà.

Đến nay, theo ông, nhu cầu mua ở thực vẫn chiếm 70-80% toàn thị trường, song tốc độ tăng giá nhà vượt xa tăng trưởng thu nhập của người lao động. Điều này đang tạo khoảng cách lớn về khả năng tiếp cận nhà ở của nhiều người.

“Suốt một thập kỷ qua, thu nhập bình quân tăng 6-8% mỗi năm, trong khi giá nhà leo thang 12-20% một năm khiến người mua ngày càng đuối sức”, ông nói.

Số liệu của CBRE cũng cho thấy sau 10 năm, giá nhà bình quân của TP HCM tăng khoảng 2,9 lần (từ 30 triệu lên 86 triệu đồng một m2). Trong khi đó, thu nhập bình quân của người lao động tăng khoảng 1,5 lần sau một thập kỷ (theo Tổng cục Thống kê). Như vậy, tốc độ tăng giá nhà nhanh gần gấp đôi so với tăng thu nhập.

Nghiên cứu mới đây của One Mount Group cũng chỉ ra rằng một gia đình có thu nhập 200 triệu đồng mỗi năm cần tích lũy hơn 36 năm mới mua được căn hộ thương mại 2 phòng ngủ, chưa gồm phí tính thêm. Hiện 54% hộ gia đình tại Hà Nội và TP HCM có thu nhập dưới 200 triệu đồng mỗi năm, nghĩa là phần lớn gần như không thể mua nhà nội thành.

Một trong những nguyên nhân chính theo ông Thành là nguồn cung chủ yếu thuộc phân khúc cao cấp, căn hộ diện tích lớn, vật liệu xây dựng đắt đỏ. Áp lực giá nhà tăng còn cộng hưởng từ chi phí đầu vào cao (pháp lý, thuế, đơn giá đất, chi phí xây dựng và lãi suất vay).

“Đây không phải vướng mắc riêng lẻ, mà là bài toán của toàn thị trường. Nếu nó không được tháo gỡ, giấc mơ an cư của nhiều người lao động sẽ còn xa hơn nữa”, ông Thành nhìn nhận.

Tình trạng giá nhà đắt đỏ cũng được phản ánh trong số liệu báo cáo của Bộ Xây dựng vừa công bố. Theo đó, quý III, Bộ ghi nhận giá trung bình mỗi m2 của thị trường đạt 78 triệu đồng, hơn 30% nguồn cung mới trên 100 triệu đồng. Tại TP HCM, giá bình quân khoảng 91 triệu đồng một m2, nhiều dự án trung tâm chạm 120-150 triệu đồng/m2.

Tương tự, CBRE và Knight Frank cho biết 60% căn hộ mới tại TP HCM có giá trên 100 triệu đồng mỗi m2; nguồn cung nhà giá rẻ gần như biến mất khi rổ hàng còn lại đa số trên 60 triệu đồng một m2.

Trong khi đó, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động 9 tháng đầu năm đạt 8,3 triệu đồng mỗi tháng, tăng 10% so với cùng kỳ. Lao động đô thị đạt khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 120 triệu đồng mỗi năm. Điều này đồng nghĩa mỗi lao động làm việc trong một năm chỉ mua được khoảng 1 m2 nhà (chưa kể chi phí sinh hoạt, tích lũy hay tài chính khác). Sau 5 năm, thu nhập bình quân tăng thêm chỉ 2 triệu đồng, trong khi giá nhà tăng trung bình 10-15 triệu đồng mỗi m2.

Ông Lê Như Thạch, Chủ tịch HĐQT Bcons Group, đánh giá Việt Nam hiện có hơn 53 triệu người trong độ tuổi lao động, tốc độ đô thị hóa hơn 41%, dòng người đổ về các thành phố lớn kéo nhu cầu nhà ở tăng mạnh. Người mua ngày nay ưu tiên pháp lý minh bạch, giá trị sử dụng thực, chi phí vận hành hợp lý và khả năng thanh khoản tốt. Tuy vậy, thực tế thị trường lại cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa nhu cầu và năng lực sở hữu.

Theo ông Thạch, khi nguồn cung tiến gần 40 triệu căn, thị trường có thể bước vào chu kỳ bão hòa, do đó nâng khả năng tiếp cận nhà ở ngay từ hiện tại trở thành nhiệm vụ trọng tâm.

Để cân bằng giữa bài toán chi phí và lợi nhuận nhằm hướng thị trường phát triển nhà ở phù hợp thu nhập, ông Thạch cho rằng giải pháp nằm ở cách phát triển sản phẩm. Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy để kéo giá nhà về ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp phải tối ưu diện tích và công năng.

Theo ông, người mua quan tâm tổng chi phí sở hữu hơn là giá mỗi m2. Do đó, việc phát triển căn hộ diện tích nhỏ, đầy đủ công năng giúp giảm áp lực tài chính ban đầu. Để giữ giá trong ngưỡng dễ tiếp cận, doanh nghiệp có thể tự triển khai đồng bộ từ thiết kế, thi công đến quản lý dự án và vận hành, giảm phát sinh chi phí trung gian. Dù vậy, việc này cũng đối mặt rủi ro về bộ máy và chi phí vận hành nếu dự án không liên tục.

Ông Dương Long Thành cho rằng ngoài nỗ lực của doanh nghiệp, nhà nước cần có chính sách để kích hoạt nguồn cung vừa túi tiền, cải cách thủ tục và giảm chi phí, có cơ chế hỗ trợ người mua nhà lần đầu. Khi thủ tục pháp lý được rút gọn, chi phí và rủi ro giảm, dư địa hạ giá nhà sẽ rộng hơn.

Ông này cũng nhấn mạnh thị trường cần quay về giá trị cốt lõi – nhà để ở, không chỉ để đầu tư. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ quy hoạch, chính sách đến phát triển sản phẩm. Ở địa phương, mô hình đô thị nén – bán kính di chuyển 15 phút – được xem là hướng đi giúp tăng tiếp cận nhà ở, trong bối cảnh căn hộ cao tầng dần thay thế nhà thấp tầng tại các đô thị lớn.

Phương Uyên

Tại diễn đàn Xây dựng thị trường bất động sản bền vững ngày 4/12, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo thị trường nhà ở đang có dấu hiệu “bong bóng” khi tín dụng vào bất động sản liên tục tăng nóng. Nguồn cung dự án tăng nhưng giá ngày càng đắt đỏ vượt khả năng chi trả phần đông người dân, kéo hàng tồn kho cũng tăng mạnh.

Ông dẫn lại số liệu của cơ quan quản lý tiền tệ, tính tới cuối tháng 10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 15% so với cuối năm ngoái. Tăng trưởng tín dụng đến cuối năm nay dự kiến lên mức 19-20%, cao nhất nhiều năm trở lại đây. Trong đó tín dụng bất động sản chiếm gần 24% tổng dư nợ nền kinh tế. Riêng cho vay kinh doanh địa ốc tăng gần 24%, gấp đôi đà tăng vay tiêu dùng.

Chuyên gia này cho biết các ngân hàng đang tìm cách huy động nhiều vốn hơn trước áp lực nhu cầu vay tăng cao mùa cuối năm. Cụ thể, lãi suất tại kỳ hạn qua đêm đã tăng vọt lên 7% một năm. Lãi suất huy động từ các nhà băng tăng mạnh cũng khiến chi phí vốn cho người dân gia tăng, gồm cả lãi vay mua nhà.

Ông Hiếu cho rằng ngân hàng cũng có vai trò khi giá nhà đất tăng vọt. Ông kiến nghị “siết tín dụng cho vay bất động sản để giảm tỷ lệ trong tổng dư nợ xuống dưới 20%”. Cùng đó, Ngân hàng Nhà Nước cần hỗ trợ các nhà băng để giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân tiếp cận vốn, góp phần phục hồi kinh tế.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội nhà thầu Việt Nam, nói giá nhà liên tục leo thang tạo điều kiện cho hành vi đầu cơ phát triển mạnh hơn. Điều này không chỉ tạo ra rào cản cho người mua mà còn tiềm ẩn rủi ro với nền kinh tế. Bởi phần lớn các chủ đầu tư hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng để triển khai dự án.

Ông Hiệp lưu ý tỷ lệ giao dịch bất động sản trong quý III đã giảm 3% theo năm, trong đó riêng chung cư, nhà riêng lẻ sụt 15%, ngược lại lượng hàng tồn kho đang tăng lên, theo báo cáo của Bộ Xây dựng. “Giá nhà tăng quá cao trong khi tỷ lệ hấp thụ sụt giảm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng và cả nền kinh tế”, ông nói.

Ông đề nghị các ngân hàng cần có những chính sách thực sự hỗ trợ cá nhân mua nhà để ở, còn mua đầu tư, kinh doanh cần áp tiêu chí khác nhau. Với các khoản vay tín dụng phát triển dự án của doanh nghiệp, các nhà băng cần siết chặt tiêu chí về hệ số an toàn vốn để đảm bảo an toàn cho cả thị trường.

Bà Trần Hồng Nguyên, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và tư pháp của Quốc hội, cũng cho rằng việc hoàn thiện chính sách tài chính, tín dụng bất động sản là giải pháp quan trọng, góp phần khắc phục tình trạng giá nhà đất tăng nóng. Bà cho hay trong một số giai đoạn, tín dụng vào địa ốc bị siết đột ngột khiến thị trường mất cân đối. Trong khi ở giai đoạn khác, tín dụng “nới rộng quá nhanh” lại tạo điều kiện cho hành vi đầu tư, đầu cơ. Theo bà, thị trường chỉ dựa vào lực cầu đầu cơ rất dễ tạo bong bóng và dễ bị thao túng.

“Cần có chính sách tín dụng ổn định, dựa trên dữ liệu thị trường, hướng đến các dự án có tính khả thi và giá trị sử dụng thực”, bà nói.

Cùng với giải pháp siết tín dụng, nhiều chuyên gia tiếp tục đề xuất đánh thuế bất động sản để “hãm phanh” giá nhà. Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết thị trường nhà ở đang tồn tại nghịch lý nguồn cung tăng mạnh nhưng giá không giảm, ngược lại ngày càng vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Dữ liệu của VARS cho thấy 9 tháng đầu năm, tổng nguồn cung toàn thị trường vượt 100.000 sản phẩm, tăng 22% so với cả năm 2024. Riêng với chung cư, phân khúc 80-200 triệu đồng một m2 chiếm tỷ trọng cao nhất với 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội. Trong khi nhóm căn hộ bình dân, chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, và đều đến từ dự án nhà xã hội. Điều này có nghĩa sản phẩm nhà thương mại giá rẻ gần như biến mất.

Đà tăng nóng của giá nhà, theo ông Đính, “thực chất chỉ làm giàu cho một nhóm người đã nắm giữ tài sản từ trước”. Họ có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu nên ngày càng sở hữu thêm nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu cơ. Do đó, giải pháp đánh thuế người mua căn nhà thứ hai trở lên và chủ sở hữu bỏ hoang dự án có thể ngăn chặn được hành vi đầu cơ, gây lãng phí đất đai, giúp điều tiết thị trường phát triển lành mạnh hơn.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp cũng nói “đã đến lúc cần mạnh dạn xem xét một cơ chế thuế với các khoản siêu lợi nhuận từ địa tô”. Ví dụ chủ đầu tư thu lợi nhuận lên tới 100% so với giá thành sản phẩm cần nộp thuế khoản lãi đó. “Giải pháp này nếu được thiết kế hợp lý có thể kiềm chế cuộc đua tăng giá nhà, giúp thị trường vận hành ổn định hơn”, ông nói.

Ngọc Diễm