Trong phiên thảo luận tại Quốc hội vừa qua, nhiều đại biểu đã lên tiếng về bất cập trong cách thu tiền sử dụng đất khi người dân chuyển mục đích sang đất ở. Hiện nay, phần lớn địa phương vẫn thu 100% chênh lệch theo bảng giá đất, không phân biệt trong hay ngoài hạn mức, khiến nhiều hộ có đất tổ tiên để lại cũng rơi vào cảnh phải nộp số tiền vượt quá khả năng – thậm chí ví như “mua lại đất của chính mình”.

Trong thực tế, quá trình hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, nhiều trường hợp phải nộp số tiền lên tới nhiều tỷ đồng.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa đưa một ví dụ ông bà A có 3 người con trưởng thành, đã kết hôn, sống trên thửa đất 2.000m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại.

Bảng giá đất khu vực đó là 10 triệu đồng/m2, giá đất nông nghiệp 300.000 đồng/m2, hệ số điều chỉnh giá đất 1,5 và có hạn mức giao đất ở 200m2. Ông bà A có nhu cầu tách thửa đồng thời chuyển mục đích sử dụng đất thành 4 lô đất, mỗi lô 500m2.

Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, tiền sử dụng đất có mức thu bằng 30% chênh lệch giữa đất ở và đất nông nghiệp, 50% chênh lệch với hạn mức 1 lần chuyển đổi, 100% chênh lệch vượt quá 1 lần chuyển đổi. Mức thu tiền được tính một lần trên 1 thửa đất.

Như vậy, khi chuyển đổi trong hạn mức, lô đất đầu tiên 500m2 cần phải nộp tiền sử dụng đất hơn 3 tỷ đồng. Với 3 lô sau, khi vượt hạn mức, tiền phải nộp là 100% giá đất, tương đương gần 22 tỷ đồng.

Hiệp hội tính toán tổng 4 lô phải nộp gần 25 tỷ đồng, gần như ông bà A phải “mua lại đất” của chính mình sát với giá thị trường.

Từ đó, HoREA đề nghị tính tiền sử dụng đất theo mức thu: 20% với khoản chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp; 30% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức đối với hộ gia đình, cá nhân.

Hiệp hội cho rằng đề xuất phù hợp với nhiều hộ gia đình, cá nhân tạo lập, thừa kế từ nhiều đời, không phải là đất do Nhà nước giao đất và có nhiều hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sống chung, cùng canh tác và có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất để chia cho các thành viên trong gia đình “ra riêng”.

Số tiền mà gia đình ông A có thể cần phải nộp theo đề xuất này còn gần 12 tỷ đồng, giảm một nửa so với cách tính ban đầu.

HoREA nhận thấy trong cả nước, nhất là tại các tỉnh phía Nam thì nguồn gốc sử dụng đất phổ biến thuộc trường hợp trên. Trong đó, nhu cầu chuyển nhượng, bán một phần đất ở (sau khi đã chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở) để có tiền xây dựng nhà ở và trang trải chi tiêu cũng xảy ra nhiều nên cần có chính sách hợp tình hợp lý.

Tuy nhiên, đơn vị này cũng cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa trường hợp “đầu nậu”, doanh nghiệp nấp bóng xin chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để lợi dụng chính sách, trục lợi bất chính.

“Ngại cưới, lười sinh”

Nói tại một hội thảo gần đây, TS. Nguyễn Văn Đính – Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – thừa nhận một xu hướng đang xuất hiện là người trẻ ngại lập gia đình, ngại kết hôn, chắc chắn sẽ làm tăng tỷ lệ độc thân, giảm tỷ lệ sinh, ảnh hưởng đến chất lượng dân số.

Một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng này là giá bất động sản ngày càng tăng cao, thị trường thiếu nguồn cung cho nhà ở vừa túi tiền.

Không phải lần đầu tiên vấn đề người trẻ ngại kết hôn do giá nhà tăng cao được đề cập. Trước đó, Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt nam (VARS IRE) cũng từng có báo cáo chỉ ra xu hướng “ngại cưới, lười sinh” đang dần hình thành, trong dài hạn sẽ tác động ngược đến thị trường bất động sản.

Đơn vị này nêu thực trạng giá nhà liên tục tăng vượt xa khả năng tài chính của phần lớn người dân, trong khi thu nhập của người trẻ không theo kịp tốc độ tăng giá khiến một bộ phận lớn thế hệ này đang dần từ bỏ kỳ vọng sở hữu nhà riêng và chuyển sang thuê nhà lâu dài.

Hiện tượng trên không chỉ ảnh hưởng đến nhu cầu mua bất động sản mà còn tác động tiêu cực tới quyết định kết hôn, sinh con, làm gia tăng nguy cơ giảm tỷ lệ sinh trong tương lai.

Mặt khác, mức sinh giảm kéo theo quy mô hộ gia đình và số lượng hộ mới hình thành thu hẹp, đồng thời quy mô dân số trong độ tuổi lao động và lập gia đình – nhóm khách hàng chủ lực của thị trường bất động sản – cũng giảm dần.

Vì vậy, nhu cầu nhà ở nói chung suy yếu và cấu trúc nhu cầu dịch chuyển theo hướng ưu tiên các sản phẩm diện tích vừa và nhỏ, tối ưu chi phí, thay vì căn hộ lớn. Khi cầu thực tế bị thu hẹp, tỷ lệ hấp thụ trên thị trường giảm rõ rệt, đặc biệt ở các phân khúc không phù hợp với xu hướng nhân khẩu học mới.

Trong khi đó, giá nhà vẫn duy trì ở mức cao và chưa được điều chỉnh linh hoạt, làm gia tăng khó khăn trong tiêu thụ các căn hộ diện tích lớn, tổng giá trị cao. Hệ quả là tồn kho có nguy cơ gia tăng, vòng quay vốn chậm lại và áp lực thanh khoản đè nặng lên các chủ đầu tư, buộc thị trường phải xem xét điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, chính sách giá và giải pháp tài chính để kích cầu.

Nhà cho người trẻ chỉ nên có giá 2-3 tỷ đồng

Trong báo cáo về nhà ở và thị trường bất động sản 9 tháng đầu năm, Bộ Xây dựng cho biết giá bán nhiều phân khúc duy trì ở mức cao và có xu hướng tăng so với cùng kỳ năm trước.

Điển hình như giá chung cư tại Hà Nội và TPHCM vẫn tiếp tục leo thang. Tại Hà Nội, giá bán từ chủ đầu tư đạt trung bình 70-80 triệu đồng/m2, tăng gần 6% so với quý I và 33% so cùng kỳ năm ngoái. Một số dự án hạng sang thậm chí được chào bán ở ngưỡng 150-300 triệu đồng/m2.

Tại TPHCM, mặt bằng giá sơ cấp khoảng 75 triệu đồng/m2, ổn định so với đầu năm, song cũng tăng 36% theo năm. Một số dự án cao cấp mở bán từ 150 triệu đồng/m2 trở lên.

Bộ Xây dựng thừa nhận nguồn cung sản phẩm nhà ở chủ yếu là phân khúc cao cấp và phân khúc trung cấp. Thị trường đang thiếu sản phẩm bất động sản là nhà ở giá phù hợp với khả năng chi trả của đa số người dân.

Nêu quan điểm, ông Nguyễn Trung Vũ – Chủ tịch HĐQT Cen Land – cho rằng nhà ở vừa túi tiền cho người trẻ chỉ nên ở mức 2 tỷ đồng, có thể là trả góp trong vòng nhiều năm. Bởi với giá nhà cao như hiện nay, người dân mất 80 năm đi làm không ăn không uống mới mua được nhà. Vì vậy, giá nhà cần được đưa xuống mức hợp lý.

Còn ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – đề nghị cần quan tâm và có chính sách tín dụng ưu đãi cho người trẻ dưới 35 tuổi khi mới tạo lập nhà ở. Nhà ở thương mại giá phù hợp dưới 3 tỷ đồng cũng cần được ưu tiên với lãi suất cho vay hợp lý là 5,9-6,1%/năm, thời hạn vay 20-25 năm.

Chủ tịch HoREA nhấn mạnh người trẻ vay mua nhà thực chất là đang thế chấp bằng cả cuộc đời ở phía trước. Vì vậy, người trẻ cần sự tin tưởng và các chính sách hợp lý để tạo lập được nơi ở, chốn an cư.

Bà Cao Thị Thanh Hương – Quản lý Cấp cao, Bộ phận Tư vấn và Nghiên cứu, Savills TPHCM – cho rằng người trẻ và người có thu nhập thấp hoàn toàn có thể kỳ vọng hoàn thành ước mơ sở hữu nhà ở với những thông tin tích cực từ chính sách nhà ở từ Chính phủ cũng như các dự án hạ tầng đô thị đang được gấp rút triển khai.

Theo bà Hương, thị trường bất động sản muốn phát triển bền vững cần xuất phát từ nhu cầu thật, mà nhu cầu lớn nhất hiện nay chính là nhà ở vừa túi tiền. Khi những chính sách tín dụng hợp lý đi vào thực tế, không chỉ người mua hưởng lợi mà doanh nghiệp bất động sản cũng sẽ cải thiện thanh khoản, giảm hàng tồn và khơi thông dòng vốn sản xuất.

Vì vậy, gói tín dụng mua nhà cho người trẻ không chỉ là một giải pháp tài chính, mà còn là lời giải cho bài toán an cư và ổn định xã hội trong dài hạn.

Tuy nhiên, chuyên gia khuyến cáo người trẻ không nên “mạo hiểm” với khoản vay quá sức. Một khoản trả góp ổn định khoảng 1/3 thu nhập sẽ khả thi hơn rất nhiều so với mức một nửa thu nhập trở lên. 

Với bối cảnh hiện nay, mức vay an toàn nên cân nhắc là tối đa 50% giá trị bất động sản – mức có thể giảm thiểu rủi ro tài chính và tâm lý trong dài hạn. Hơn hết, việc cân nhắc kỹ lưỡng khả năng trả nợ, lựa chọn dự án có pháp lý rõ ràng và chủ đầu tư uy tín là những bước đi không thể bỏ qua.

Bên cạnh đó, sự ổn định về lãi suất cũng là yếu tố quan trọng nhằm giữ vững tâm lý cho người vay. Mỗi biến động trong lãi suất đều có thể khiến người vay lo lắng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tâm lý an cư lạc nghiệp – yếu tố cốt lõi thúc đẩy họ gắn bó lâu dài với một thành phố và cống hiến làm việc.

Phí quản lý chung cư tại TPHCM đang có sự phân hóa mạnh giữa các dự án. Từ những khu nhà ở tầm trung với mức phí vài nghìn đồng mỗi mét vuông/tháng đến các dự án hạng sang thu hơn 260.000 đồng/m², chênh lệch lên tới hàng chục lần. Điều này khiến câu chuyện phí quản lý trở thành vấn đề được nhiều cư dân quan tâm và tranh luận trong thời gian gần đây.

Khảo sát của phóng viên Dân trí tại nhiều dự án cho thấy mặt bằng giá dịch vụ quản lý tại TPHCM phụ thuộc chủ yếu vào phân khúc sản phẩm, quy mô tiện ích và tiêu chuẩn vận hành.

Ở phân khúc hạng sang, sự chênh lệch thể hiện rất rõ. Tại một dự án cao cấp trên đường Tôn Đức Thắng (quận 1 cũ), phí quản lý dao động từ 8 đến 10 USD/m², tương đương 210.000-263.000 đồng/m². Với căn hộ 106m², số tiền cư dân phải đóng mỗi tháng có thể lên tới gần 28 triệu đồng. Với căn nhỏ hơn, khoảng 51m², phí quản lý cũng ở mức khoảng 13 triệu đồng. 

Ở các khu vực khác, mức phí “dễ thở” hơn. Tại trục Nguyễn Hữu Cảnh, cư dân cho biết phí quản lý phổ biến ở mức 13.000-26.000 đồng/m² tùy dự án. Những căn hộ trên 100m² tại đây thường phải trả từ hơn một triệu đến trên hai triệu đồng mỗi tháng. Ở TP Thủ Đức cũ, mức phí quanh 18.000 đồng/m² đã bao gồm VAT, trong khi tại quận 7, nhiều chung cư duy trì mức từ 12.000 đến 15.000 đồng/m².

Sự khác nhau về mức phí tạo nên hai quan điểm trái chiều. Một số cư dân cho rằng việc phải trả cả chục triệu đồng mỗi tháng cho phí quản lý chẳng khác nào “thuê nhà tháng thứ hai”, nhất là khi mức phí không kèm theo sự minh bạch trong cấu phần chi phí.

Ngược lại, nhiều hộ gia đình lại coi đó là chi phí cần thiết để duy trì chất lượng sống, bởi các dự án cao cấp đều vận hành hệ thống tiện ích đồ sộ gồm hồ bơi, phòng gym, công viên, khu vui chơi, sân thể thao, hệ thống bảo vệ và kiểm soát ra vào hoạt động 24/7.

Ông Dương Trường, cư dân một chung cư trên đường Nguyễn Hữu Cảnh, chia sẻ rằng mức phí từ 13.000-15.000 đồng/m² là hợp lý khi xét tới các tiện ích mà cư dân được hưởng. Theo ông, chung cư càng nhiều tiện ích thì chi phí vận hành càng cao, và đây là nguyên tắc mà người mua nhà đã nắm được từ trước khi ký hợp đồng. Cùng quan điểm này, bà Hai Khanh – cư dân một khu đô thị cao cấp – cho rằng mức phí 26.000 đồng/m² là “đáng tiền” vì tiện ích phục vụ cư dân nhiều và chất lượng.

Theo quy định, giá dịch vụ quản lý chung cư gồm chi phí vận hành trực tiếp, chi phí quản lý của đơn vị vận hành và lợi nhuận định mức tối đa 10%, cộng thuế VAT. Với chung cư có nhiều chủ sở hữu, nếu chưa tổ chức hội nghị nhà chung cư lần đầu, giá dịch vụ thực hiện theo hợp đồng mua bán; nếu đã tổ chức, mức giá do cư dân và đơn vị vận hành thỏa thuận.

Trường hợp chung cư có một chủ sở hữu, phí dịch vụ được xác định dựa trên thỏa thuận giữa chủ sở hữu và người thuê. Riêng chung cư thuộc tài sản công áp dụng khung giá do UBND cấp tỉnh ban hành.