Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội vào 2030. Song đến nay, chỉ 103 dự án được hoàn thành với quy mô hơn 66.755 căn, chưa bằng 7% mục tiêu đề ra. Còn lại 137 dự án đã khởi công (114.618 căn) và khoảng 415 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư (412.200 căn).

Kết luận hội nghị trực tuyến chiều 6/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định phát triển nhà ở xã hội là một động lực phát triển kinh tế – xã hội, góp phần tăng đầu tư, tiêu dùng, bảo đảm an sinh. Do đó, ông yêu cầu sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Các địa phương phải thành lập Ban chỉ đạo về phát triển nhà ở xã hội.

Để huy động nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thành lập Quỹ nhà ở quốc gia. Theo đó, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc được giao chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, hoàn thành trong tháng 3.

Phát biểu trước đó, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia cũng cho rằng cần sớm có Quỹ nhà ở xã hội quốc gia, để có nguồn lực phát triển nhà ở xã hội. Cơ chế ưu đãi tín dụng là vướng mắc với chủ đầu tư phát triển các dự án nhà ở như Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị (UDIC). Họ kiến nghị thí điểm quỹ hoặc mô hình định chế tài chính phù hợp để phát triển nhà ở xã hội dài hạn, bền vững.

GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân đề xuất Quỹ nhà ở quốc gia sử dụng nguồn tiền từ khoản đóng góp 2% tiền sử dụng đất của các dự án nhà ở xã hội do doanh nghiệp nộp. Nguồn quỹ này sẽ được dùng để đầu tư phát triển nhà ở xã hội trong tương lai. Đồng thời, ông cho rằng Quỹ cần áp dụng cơ chế người dân có thể đóng góp trước khi đăng ký mua nhà. Theo đó, tiêu chí ưu tiên có thể dựa trên mức đóng góp và thời gian tham gia.

“Ai đóng nhiều tiền và tham gia lâu hơn sẽ được ưu tiên lựa chọn”, ông nói, cho biết cách làm này giúp huy động vốn hiệu quả, phân loại rõ ràng giữa đối tượng có khả năng mua, thuê mua hoặc thuê nhà, thay vì phải đánh giá thủ công từng trường hợp.

Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex) cho rằng Quỹ nhà ở quốc gia cần gắn với cơ sở dữ liệu về dân số, thu nhập, từ đó nhà điều hành có kế hoạch xây dựng, phát triển, tránh sự bị động.

Liên quan vốn tín dụng phát triển dự án nhà xã hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng cho biết đây là nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân hàng huy động từ nguời dân thường ngắn hạn. Do đó việc cân đối giữa cho vay và huy động rất quan trọng.

Bà nói, vốn từ hệ thống ngân hàng chỉ là “giải pháp hỗ trợ thêm”, không phải chính sách mang tính quyết định. Bà gợi ý sử dụng vốn ngân sách ủy thác qua ngân hàng cho vay hoặc thành lập quỹ ủy thác qua tổ chức tín dụng, giúp cho vay dài hạn, lãi suất ưu đãi hơn.

Trước đó, Tổng Bí thư Tô Lâm nhắc tới Việt Nam cần lập “Quỹ nhà ở quốc gia” để phát triển nhà giá rẻ tại đô thị lớn. Đây cũng là giải pháp để thúc đẩy đô thị trở thành động lực tăng trưởng quốc gia.

Hiện chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội đã được đưa vào hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, theo Chỉ thị 34 của Ban Bí thư. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay có 10 địa phương thực hiện việc này. Khoảng 30 địa phương đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội, với gần 9.740 ha đất cho phát triển phân khúc nhà này.

Song thủ tục, thời gian để phát triển một dự án nhà ở xã hội thường kéo dài, khiến tiến độ còn chậm. Đại diện Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) kiến nghị Chính phủ có cơ chế ưu tiên phát triển các dự án nhà ở xã hội qua việc rút ngắn trình tự, thời gian lựa chọn nhà đầu tư.

Theo ông, nhà điều hành nên áp dụng chỉ định thầu với các dự án đã có nhà đầu tư đáp ứng đủ điều kiện. Các nhà đầu tư có thể xếp hạng theo thang điểm đánh giá hồ sơ năng lực, kinh nghiệm hoặc quy mô dự án.

Cùng quan điểm, đại diện Tập đoàn Vingroup kiến nghị Thủ tướng cho phép các địa phương được chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư. Đồng thời, địa phương được phép rút ngắn thủ tục hoặc cho làm song song. “Ví dụ, cùng lúc có thể làm quy hoạch và thủ tục đầu tư xây dựng sẽ rút ngắn nhiều thời gian”, ông nói.

Đại diện Tổng công ty Viglacera cũng đề nghị giao thẳng cho đơn vị đủ năng lực thực hiện vì “thủ tục chọn nhà đầu tư tốn rất nhiều thời gian”. Cụ thể hơn, đại diện Tập đoàn Hoàng Quân nói nên chỉ định thầu cho các dự án nhà ở xã hội dưới 2.000 tỷ đồng, dự án lớn hơn sẽ đấu thầu.

Ngoài thủ tục đấu thầu, đại diện Tập đoàn Nam Long đề xuất Nhà nước hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp bằng tiền của họ. Trường hợp doanh nghiệp có đất sẵn, Nhà nước thẩm định giá sát với thị trường. Điều này sẽ rút ngắn thời gian để đưa giá thành sát thực tế.

Hiện phí bán hàng của các doanh nghiệp được quy định 2% nhưng mức phí này trên thị trường lên tới 5-8%, thậm chí cao hơn. Đại diện Nam Long cho rằng điều chỉnh mức phí này sát với thị trường sẽ thu hút được các nhà đầu tư.

Lợi nhuận định mức của chủ đầu tư trong giá bán nhà ở xã hội hiện được quy định tối đa 10%. Mức này khá thấp so với mặt bằng thực trên thị trường. Đại diện UDIC cho hay trong điều kiện hiện nay, vật tư, nguyên vật liệu và nhân công thường xuyên biến động, thủ tục kéo dài, dẫn đến chi phí tăng, lợi nhuận của doanh nghiệp không được đảm bảo.

Vì thế, họ đề nghị nhà điều hành xem xét, tăng lợi nhuận định mức cho doanh nghiệp lên 15-20%.

Ở góc độ địa phương, Phó chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường cho biết thành phố sẽ trình các nghị quyết để tháo gỡ, hỗ trợ chủ đầu tư các chi phí trong xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hỗ trợ phí, lệ phí, quá trình cấp phép xây dựng, chứng nhận quyền sử dụng đất.

Việc phát triển nhà xã hội, theo Thủ tướng, đã được bàn nhiều nhưng triển khai chưa hiệu quả. Ông nêu vấn đề, các doanh nghiệp chưa làm, liệu có phải “do chính quyền chưa dám giao việc”.

Thủ tướng cho rằng có thể giao dự án trực tiếp cho doanh nghiệp, không cần qua đấu thầu, miễn đảm bảo công khai, minh bạch, không “quân xanh, quân đỏ”. “Có thể chỉ định thầu đồng bộ giữa dự án nhà ở xã hội và hạ tầng, quan trọng phải phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí”, Thủ tướng nói.

Người đứng đầu Chính phủ cũng lưu ý, nhà ở xã hội không có nghĩa là làm ở những chỗ đất “đầu thừa đuôi thẹo, khỉ ho cò gáy, không làm được nhà ở thương mại thì làm nhà ở xã hội”. Ông yêu cầu phải ưu tiên nhà ở xã hội trước rồi mới đến nhà ở thương mại.

Ngoài ra, Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính trong năm 2025 để rút ngắn thời gian thực hiện. Bởi theo Thủ tướng, người có nhu cầu “phải chờ 5, 10 năm mới có nhà ở xã hội thì không có tác dụng nhiều”.

Ông giao Bộ Xây dựng rà soát thể chế, quy trình, thủ tục để có chính sách ưu đãi cho phát triển nhà ở xã hội. Việc này phải trình Thủ tướng trong tháng 3, chậm nhất tháng 4. Bộ này cũng cần rà soát lại tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức liên quan nhà ở xã hội như chiều cao, vật liệu xây dựng…

Các địa phương được giao điều chỉnh quy hoạch trong quý II. Họ cũng cần có kế hoạch, chủ động giao đất cho các chủ đầu tư; nghiên cứu thu hồi các dự án lãng phí, khu đất bỏ hoang nhiều năm để làm nhà ở xã hội.

Phương Dung

Khu đất bị thu hồi có diện tích gần 6,7 ha tại xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch, đã được UBND tỉnh Đồng Nai giao cho Công ty TNHH Tập đoàn Bitexco từ năm 2006.

Nguyên nhân là Bitexco không đưa đất vào sử dụng trong thời gian được gia hạn, vi phạm khoản 8, Điều 81, Luật Đất đai 2024. Dự án từng được điều chỉnh quy hoạch năm 2008 để phát triển khu dân cư thương mại. Đến tháng 9/2023, tỉnh tiếp tục gia hạn thêm 482 ngày để hỗ trợ doanh nghiệp sau ảnh hưởng từ dịch Covid-19. Tuy nhiên hết thời hạn, chủ đầu tư vẫn chưa triển khai thi công hay thực hiện các cam kết đầu tư.

Trước đó, tỉnh này đã cảnh báo nếu sau gia hạn, dự án vẫn không thực hiện theo hồ sơ quy hoạch được duyệt sẽ bị thu hồi mà không bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất.

Theo đó, UBND tỉnh Đồng Nai yêu cầu Bitexco chấp hành quyết định thu hồi, di dời toàn bộ tài sản, thiết bị khỏi khu đất và bàn giao lại hiện trạng cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý. Đồng thời, doanh nghiệp phải bàn giao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 20/11/2008 cho Sở Nông Nghiệp và Môi trường lưu trữ.

UBND huyện Nhơn Trạch được giao phối hợp với các đơn vị liên quan để giám sát quá trình thu hồi, bàn giao đất. Trường hợp Bitexco không hợp tác, huyện sẽ cưỡng chế theo quy định pháp luật.

Liên quan đến vụ việc, một nguồn tin của Bitexco cho biết ngày 9/5, doanh nghiệp này đã có văn bản gửi UBND tỉnh Đồng Nai, báo cáo tiến độ và cam kết sẽ hoàn thành toàn bộ hạ tầng kỹ thuật của dự án trước ngày 30/6. Hiện tại, dự án này đã thi công xong một số hạng mục hạ tầng như hệ thống cấp thoát nước, điện, đường nội bộ. Bitexco cũng đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính với khu đất và đang chờ được phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Ngay khi có quy hoạch phê duyệt, doanh nghiệp sẽ tiếp tục triển khai các hạng mục xây dựng nhà ở.

Theo Bitexco, tiến độ dự án bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19 và những khó khăn chung của thị trường bất động sản. Doanh nghiệp bày tỏ mong muốn được tiếp tục triển khai dự án theo đúng chủ trương đã được phê duyệt.

Theo Luật Đất đai, đất được Nhà nước giao mà không đưa vào sử dụng trong thời gian quy định hoặc sau thời gian được gia hạn sẽ bị thu hồi mà không được bồi thường.

Bitexco thành lập năm 1985, tiền thân là một công ty dệt tại Thái Bình. Bitexco bắt đầu phát triển bất động sản từ năm 2003 với dự án tòa nhà Bitexco tại quận 1, TP HCM, và sau đó mở rộng ra nhiều dự án ở TP HCM và Hà Nội. Gần đây, tập đoàn đã chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp tại Công ty TNHH Saigon Glory – đơn vị thực hiện dự án trên khu đất “kim cương” đối diện chợ Bến Thành – cho Công ty TNHH Bất động sản Phương Đông Hà Nội.

Sau hơn 40 năm hoạt động, doanh nghiệp trở thành một trong những tập đoàn kinh tế đa ngành gồm: bất động sản, điện và sản xuất. Tập đoàn này hiện sở hữu Bitexco Financial Tower (TP HCM), Khu đô thị The Manor (Mễ Trì, Hà Nội), khách sạn JW Marriott Hanoi và một số dự án tại Lào Cai, Huế…

Phương Uyên

Nội dung được nêu trong Thông báo số 256 của Văn phòng Chính phủ ngày 23/5, truyền đạt kết luận của Phó thủ tướng tại cuộc họp về tình hình thị trường bất động sản.

Theo đó, bất động sản là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, tín dụng, thị trường vốn và lao động. Thời gian qua, Chính phủ đã liên tục chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc cho lĩnh vực này. Tuy nhiên, thị trường vẫn đối mặt nhiều hạn chế như thiếu nguồn cung, giá tăng cao so với thu nhập người dân, khả năng tiếp cận nhà ở còn thấp.

Lãnh đạo Chính phủ cho rằng cần những giải pháp mạnh và thực chất hơn. Đất đai bị bỏ hoang, dự án chậm triển khai phải được xem xét thu hồi hoặc đánh thuế cao. Chính sách thuế cần phân biệt rõ giữa người sử dụng hợp pháp và hành vi đầu cơ, gây lãng phí tài nguyên.

Phó thủ tướng giao Bộ Tài chính phối hợp Bộ Xây dựng và Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu chính sách thuế với đất hoang hóa, dự án treo; đồng thời rà soát thuế nhà đất thứ hai, thuế chuyển nhượng và thời gian sở hữu bất động sản, tránh đánh thuế chồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thiện cơ sở dữ liệu giá đất đến từng thửa, trên cơ sở vùng giá trị và thửa đất chuẩn, tiến tới áp dụng một mức giá đất thống nhất. Đây sẽ là căn cứ xây dựng chính sách thuế minh bạch, công bằng và chống đầu cơ, đẩy giá. Bộ này cũng cần phối hợp Bộ Tài chính rà soát quy định về định giá, thủ tục hành chính, tiếp cận đất đai và các quy định chuyển tiếp để trình Chính phủ ban hành nghị định sửa đổi trong tháng 6.

Với Bộ Xây dựng, Phó thủ tướng yêu cầu sớm xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường bất động sản, bao gồm thông tin giao dịch, giá cả, cung – cầu. Trên cơ sở đó, Nhà nước có thể điều tiết thị trường thông qua quy hoạch, kế hoạch phát triển đô thị và nhà ở, điều chỉnh tiến độ, cơ cấu dự án, áp dụng chính sách tài chính, tín dụng, thuế phù hợp từng thời kỳ.

Cơ quan này cũng được giao nghiên cứu phát triển các trung tâm giao dịch bất động sản phù hợp từng địa phương; tích hợp các thủ tục đầu tư, thẩm định thiết kế, phòng cháy chữa cháy vào giấy phép xây dựng nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án. Ngoài ra, Bộ Xây dựng cần ban hành thiết kế mẫu nhà ở xã hội, mở rộng đối tượng thụ hưởng và đa dạng hình thức tiếp cận như thuê, thuê mua, mua.

Nhằm hạn chế tình trạng đầu cơ, lãng phí tài nguyên đất, năm ngoái, đoàn giám sát của Quốc hội cũng đã kiến nghị, sớm ban hành chính sách thuế áp dụng với người sở hữu nhiều nhà đất, bỏ hoang bất động sản. Nhiều địa phương hiện nay dư thừa các sản phẩm như shophouse, biệt thự không người ở. Trong khi đó, nhà ở bình dân, vừa túi tiền ngày càng khan hiếm, nhất là tại Hà Nội và TP HCM ghi nhận tình trạng lệch pha trên thị trường bất động sản trầm trọng.

Chủ trương tính thuế cao hơn với người sử dụng nhiều diện tích đất, nhiều nhà ở, đầu cơ, chậm sử dụng, bỏ đất hoang, đã được Trung ương nêu trong Nghị quyết 18, tháng 6/2022. Cuối 2022, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) từng cho biết nghiên cứu tính thuế người bỏ hoang đất hoặc sử dụng nhiều đất đai hơn so với hạn mức.

Bên cạnh thuế hoang hoá tài sản, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu phương án tính thuế 20% trên giá trị chuyển nhượng nhà đất, đánh thuế bất động sản thứ hai, thuế theo thời gian sở hữu tài sản…

Phương Uyên