Các giải pháp được Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc gợi ý trong buổi làm việc với 3 tỉnh Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Định về thúc đẩy sản xuất kinh doanh, đầu tư công, xuất nhập khẩu, các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025, ngày 13/3.

Hôm qua, Phó thủ tướng cùng đoàn công tác đi kiểm tra 4 dự án còn vướng pháp lý ở tỉnh Khánh Hòa gồm: Khu phức hợp thương mại, khách sạn, căn hộ Tropicana Nha Trang (Tropicana Nha Trang), khu đất 48-48A Trần Phú, trụ sở cũ Đài Phát thanh Truyền hình Khánh Hòa, Khách sạn Bavico. Tất cả dự án này đều nằm ở vị trí đắc địa tại TP Nha Trang.

Theo Nghị quyết 170/2024 của Quốc hội, 11 dự án bất động sản tại Khánh Hòa sẽ được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc từ 1/4. Tuy nhiên, trong danh mục các dự án không có tên Tropicana Nha Trang – trước đây được tỉnh giao đất không qua đấu giá.

Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc gợi ý hai cách giải quyết với dự án này, trong đó, tính đến việc đấu giá lại khu đất, doanh nghiệp nào trúng thì được chọn, nhưng phương án này “không khả thi”. Hướng xử lý khác là làm cho dự án khôi phục theo hướng giải quyết được “quyền giao đất”.

Ông dẫn chứng trong Nghị quyết 170 của Quốc hội có cho phép chấp nhận giao đất và tính lại giá đất tại thời điểm giao. Nếu Quốc hội, Chính phủ giải quyết cách này, sẽ thu được nguồn lực to lớn và giải quyết được vấn đề pháp lý các dự án.

“Chính phủ sẽ tập hợp, đề xuất Quốc hội ủy quyền cho Chính phủ giải quyết các vấn đề tương tự Nghị quyết 170”, Phó thủ tướng nói.

Với Khu đất 48-48A Trần Phú, rộng hơn 3.642 m2 của Agribank từng bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an kê biên trước khi tỉnh Khánh Hòa ra quyết định thu hồi.

Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc nhận định trình tự thủ tục thu hồi trước đây chưa đúng vì địa phương chưa thành lập đoàn kiểm tra; lập biên bản, xử phạt hành chính trước khi thu hồi.

Phó thủ tướng gợi ý giải pháp nếu quyết định thu hồi trước đây của tỉnh Khánh Hòa là đúng, địa phương có thể tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất theo đúng quy hoạch được duyệt hiện nay.

Đồng thời, địa phương trả lại tiền cho ngân hàng Agribank đã nộp vào ngân sách cách đây 15 năm trước là 221 tỷ đồng. “Phương án này cũng được lãnh đạo Agribank đồng ý và khả thi”, Phó thủ tướng cho hay.

Với trụ sở làm việc của Đài phát thanh truyền hình Khánh Hòa trước đây được thực hiện theo hình như BT (Xây dựng – Chuyển giao). Đến nay, Đài truyền hình mới đã được nhà đầu tư đã làm xong nhưng không thể lấy được đất đài truyền hình cũ. Phó thủ tướng gợi ý khu đất này phải đấu giá.

Riêng với Dự án Khách sạn Bavico có diện tích 2.754,8 m2, nằm trên đất do Bộ Quốc phòng quản lý, đã hoàn thành việc thi công xây dựng và đưa vào hoạt động một thời gian. Tuy nhiên, dự án đã bị bỏ hoang từ năm 2018 đến nay.

Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc đánh giá “việc giải quyết là rất khó”. Nguyên nhân do chủ đầu tư tự chuyển đổi công trình từ khách sạn sang nhà ở sau đó bị Bộ Quốc phòng khởi tố, là tang vật vụ án, tài sản bị kê biên…

Ngoài ra, việc tỉnh Khánh Hòa giao dự án khách sạn Bavico không qua đấu giá quyền sử dụng đất là chưa đúng, nên đề nghị địa phương làm việc với Bộ Quốc phòng để tìm phương án tối ưu.

Theo ông Nguyễn Tấn Tuân, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, địa phương đặt mục tiêu trong năm 2025 tăng trưởng GRDP 10,5%, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội đạt hơn 96.000 tỷ đồng và thu ngân sách Nhà nước đạt hơn 24.500 tỷ đồng (tăng 20% so với năm trước).

Tỉnh cũng đang xây dựng để trở thành đô thị trực thuộc Trung ương; sắp xếp bộ máy; tập trung cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; rà soát tháo gỡ các khó khăn tại các dự án đầu tư, giải phóng tối đa các nguồn lực đang tồn đọng để thúc đẩy phát triển.

Bùi Toàn

Bộ Xây dựng đang tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp ngay sau khi Thủ tướng yêu cầu cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (mức trên 20 triệu đồng mỗi tháng).

Theo cơ quan soạn thảo, việc ban hành nghị quyết này là cấp bách trong bối cảnh bình quân giá bán sơ cấp chung ở Hà Nội năm ngoái đạt 100 triệu đồng mỗi m2 (tăng 40% so với 2024), còn tại TP HCM đạt 111 triệu mỗi m2 (tăng 23%). “Mức tăng giá nhà ở, đất ở cao hơn nhiều so với đà tăng thu nhập bình quân, khiến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân thêm khó khăn”, Bộ Xây dựng nêu.

Các cơ chế, chính sách về nhà ở xã hội đã được hoàn thiện, thực thi đạt nhiều kết quả tích cực thời gian qua. Tuy nhiên, theo Bộ Xây dựng, các dự án nhà xã hội chưa nhiều và cần sự hỗ trợ của Nhà nước, nhất là cơ chế miễn tiền sử dụng đất và hỗ trợ đầu tư hạ tầng. Đồng thời, nhà xã hội cũng chỉ giải quyết được một phần chỗ ở cho các đối tượng thu nhập thấp. Bộ nhận định rất nhiều người thu nhập trung bình “còn rất khó khăn” về nhà ở với mức giá hiện tại, đặc biệt ở các đô thị lớn.

Chính sách dự kiến để phát triển nhà thương mại giá phù hợp cũng có một số điểm tương đồng với nhà ở xã hội, theo dự thảo. Trong đó, giá bán của hai loại hình nhà ở đều được xác định theo nguyên tắc tính đúng, đủ các chi phí đất đai, xây dựng, lãi vay… cộng với một mức lợi nhuận định mức.

Chủ đầu tư của nhà xã hội và thương mại giá phù hợp đều được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi thấp hơn, thời gian vay dài hơn so với các dự án thương mại thông thường.

Với người mua, họ chỉ mua được sở hữu 1 sản phẩm thuộc hai loại hình nhà ở được Nhà nước ưu đãi này. Cùng với đó, sản phẩm này cũng bị hạn chế chuyển nhượng, không được bán lại trong ít nhất 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền.

Cơ quan quản lý cũng yêu cầu chủ đầu tư nhà xã hội, nhà thương mại giá phù hợp phải kiểm toán, quyết toán và gửi cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh để kiểm tra giá bán, giá thuê mua.

Về điểm khác biệt, nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với toàn bộ diện tích dự án, còn loại hình nhà giá phù hợp dự kiến vẫn phải nộp tiền sử dụng đất.

Căn cứ để tính toán nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư với loại hình nhà ở giá phù hợp là bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Việc áp dụng bảng giá đất có thể giúp chủ đầu tư xác định được chi phí đầu vào về đất đai một cách ổn định và cũng thấp hơn so với đấu giá (như dự án thương mại thông thường), qua đó có cơ sở để giảm giá bán nhà cho người dân.

Tuy nhiên, UBND cấp tỉnh có thể chấp thuận chủ trương đồng thời giao chủ đầu tư dự án nhà thương mại giá phù hợp không thông qua đấu giá, đấu thầu. Với dự án nhà xã hội khi có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên, cơ quan quản lý vẫn cần thực hiện đấu thầu để lựa chọn doanh nghiệp thực hiện.

Chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại giá phù hợp cũng có thể không cần bố trí quỹ đất 20% để xây dựng nhà xã hội trong phạm vi dự án. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc đối với các dự án nhà thương mại ở các đô thị lớn.

Về lợi nhuận định mức, doanh nghiệp làm nhà ở thương mại giá phù hợp có thể được hưởng tối đa 15% tổng vốn đầu tư, cao hơn 5% so với các dự án nhà xã hội. Ngoài ra, chủ đầu tư nhà giá phù hợp dự kiến được giảm bớt điều kiện để huy động vốn khi không yêu cầu phải có quyết định giao, cho thuê đất.

Bộ Xây dựng cho rằng những ưu đãi này khuyến khích doanh nghiệp tham gia làm nhà giá phù hợp, thúc đẩy tăng nguồn cung cho thị trường nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng đánh giá thị trường bất động sản tại các đô thị hiện nay rất thiếu nhà ở giá phù hợp. Theo ông, đây là các loại căn hộ 1-2 phòng ngủ, diện tích 50-70 m2. Với đơn giá 30-70 triệu đồng mỗi m2, căn hộ sẽ có giá trị 2-5 tỷ đồng.

Ông Châu chỉ ra năm 2020, TP HCM cũ trước sáp nhập chỉ có 163 căn nhà giá phù hợp, tương đương khoảng 1% tổng nguồn cung mới ra thị trường. Tuy nhiên, từ sau đó đến tháng 6/2025, loại hình nhà ở trên đã biến mất ở thành phố này, chỉ còn nhà trung và cao cấp, trong đó nhà cao cấp chiếm 70% nguồn cung.

Theo ông, tình trạng này bởi thị trường thiếu nguồn cung dự án nhà ở thương mại, nhà xã hội. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp sẵn dự án, có điều kiện chiếm lĩnh thị trường và thường chọn phân khúc cao cấp hoặc “làm giá” sản phẩm để tối đa hóa lợi nhuận. Đồng thời, chuyên gia này cũng cho rằng Luật Nhà ở 2023 vẫn chưa có quy định cơ chế tạo điều kiện để hỗ trợ người thu nhập trung bình, thu nhập thấp ở đô thị có nhà ở giá phù hợp.

Vì vậy, ông Lê Hoàng Châu đề nghị bổ sung vào Luật Nhà ở quy định tạo điều kiện để người thu nhập thấp, trung bình ở đô thị được vay với lãi suất 6-7% mỗi năm để mua, thuê mua nhà thương mại giá phù hợp trong kỳ hạn 10-12 năm.

Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property đánh giá đề xuất ưu tiên nhóm thu nhập trung bình được mua nhà giá phù hợp sẽ là chính sách ưu việt, giúp đảm bảo an sinh xã hội với mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”. Đây là nhóm phần lớn mắc kẹt trong giấc mơ an cư khi thu nhập vượt qua ngưỡng mua nhà xã hội song không thể với đến nhà ở thương mại.

Tuy nhiên, ông vẫn lo ngại tình trạng chủ đầu tư thiếu mặn mà với phân khúc này bởi ưu đãi có thể chưa thực sự hấp dẫn. Chuyên gia này cho rằng doanh nghiệp vẫn phải trả tiền sử dụng đất, thuê đất – vốn chiếm tỷ lệ lớn trong chi phí cấu thành giá nhà ở – giống như các dự án nhà thương mại khác. Trong khi đó, từ đầu năm nay, bảng giá đất mới ở nhiều địa phương tiếp tục tăng mạnh, kéo chi phí liên quan đất đai từ giải phóng mặt bằng, đền bù thu hồi đất, thuế phí đều leo thang.

Theo ông Toản, mức lợi nhuận định mức làm nhà giá phù hợp chỉ cao hơn nhà xã hội 5% cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu nhiều rủi ro. “Chỉ cần quá trình triển khai gặp vướng mắc khiến tiến độ chậm quá hai năm, doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí tài chính rất lớn khi hết giai đoạn ưu đãi lãi suất”, ông nói.

Để chính sách khả thi và thực sự thu hút doanh nghiệp, CEO EZ Property đề xuất chủ đầu tư xây nhà thương mại giá phù hợp được hưởng cơ chế miễn hoặc giảm một phần ba tiền sử dụng đất. Điều này vừa giúp đảm bảo công bằng giữa các địa phương vừa đảm bảo lợi nhuận cho chủ đầu tư.

Ông cũng cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể hơn về điều kiện nhà ở và thu nhập người thụ hưởng. Việc giới hạn khung thu nhập rất cần thiết thay vì chỉ đưa ra mức sàn (trên 20 triệu mỗi tháng) mà thiếu mức trần.

Anh Tú – Ngọc Diễm