Giá thuê không theo kịp giá nhà

Ông T.M (phường Xuân Hòa, TPHCM) sở hữu căn nhà phố 1 trệt, 2 lầu với diện tích sử dụng 150m² trên đường Võ Chí Công (phường Phước Long). Do chuyển về sống cùng cha mẹ lớn tuổi, ông quyết định cho thuê căn nhà với giá 15 triệu đồng/tháng. Nhưng vì vị trí xa trung tâm, thiếu tiện ích như chợ hay siêu thị, mức giá này vẫn chỉ ở ngưỡng “dễ chịu” so với mặt bằng chung.

Trên thị trường, căn nhà được định giá khoảng 10 tỷ đồng. Tính ra, tỷ suất sinh lời từ cho thuê chỉ vào khoảng 1,8%/năm – con số khá khiêm tốn và thấp hơn đáng kể so với gửi tiết kiệm ngân hàng.

Ở chiều ngược lại, bà P.N (phường Long Trường) có phần “may mắn” hơn khi cho thuê căn hộ tại Thảo Điền (phường An Khánh) với giá 14 triệu đồng/tháng. Căn hộ này được định giá khoảng 5 tỷ đồng, giúp tỷ suất lợi nhuận cho thuê đạt mức 3,3%/năm – cao hơn gần gấp đôi so với trường hợp của ông T.M.

Dù vậy, áp lực tài chính vẫn chưa giảm bớt với bà P.N, bởi khoản vay mua nhà khiến tiền thu từ cho thuê mỗi tháng chỉ vừa đủ “gánh” phần lãi ngân hàng.

Không chỉ dừng lại ở hai trường hợp nêu trên, thị trường bất động sản phía Nam còn ghi nhận hàng loạt ví dụ cho thấy tỷ suất sinh lời từ cho thuê ngày càng “teo tóp” trong vài năm gần đây. Thậm chí, nhiều ý kiến cho rằng với mức giá thuê rẻ như hiện nay, thay vì vay ngân hàng mua nhà rồi gồng gánh trả lãi, việc đi thuê lại kinh tế hơn.

Ông Đinh Minh Tuấn – Giám đốc khu vực miền Nam của PropertyGuru Việt Nam – cho biết tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư TPHCM đã giảm từ 2,8% năm ngoái xuống khoảng 2,2%/năm vào cuối năm nay. Nhà phố, nhà riêng cũng chỉ quanh mức 1,8%. Theo ông Tuấn, giá bán – đặc biệt căn hộ trung tâm – tăng quá nhanh, bỏ xa tốc độ tăng của giá thuê, khiến hiệu quả khai thác ngày càng thấp.

Thị trường cũng ghi nhận sự dịch chuyển nguồn cung. Nếu trước đây khu Nam tập trung đông dự án cho thuê, thì nay lượng lớn căn hộ lại đổ về phía Đông – nơi các dự án cao cấp chiếm ưu thế. Khi nguồn cung tăng mạnh ở phân khúc giá cao, giá thuê khó có cơ hội bứt lên.

Bình Dương – nơi thị trường căn hộ phía Nam sôi động thời gian qua – cũng không nằm ngoài xu hướng, khi tỷ suất cho thuê giảm từ 4,4% xuống còn khoảng 3,9%/năm.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Bộ phận Phát triển Nhà ở CBRE Việt Nam – cho hay giá căn hộ đã “tăng nóng” trong thời gian dài. Trung bình mỗi năm giá tăng 20-30%, có giai đoạn chạm tới 40%. Ngược lại, giá thuê sau Covid-19 phục hồi chậm, dự kiến 5 năm tới mỗi năm cũng chỉ tăng 5-10%. “Độ vênh” lớn giữa tốc độ tăng giá bán và giá thuê khiến tỷ suất cho thuê tiếp tục giảm khi tính theo giá trị mua hiện tại.

Ông Kiệt cho biết cấu trúc nguồn cung TPHCM cũng góp phần tạo áp lực. Thị trường hiện dư thừa căn hộ cao cấp, hạng sang, trong khi phân khúc tầm trung và vừa túi tiền cực kỳ khan hiếm. Giá bán các dự án cao cấp phổ biến 120-150 triệu đồng/m², thậm chí 180-200 triệu đồng/m², cao hơn nhiều so với mức bình quân 90 triệu đồng/m².

Không chỉ vậy, việc siết hoạt động cho thuê ngắn ngày (như Airbnb) 1-2 năm gần đây cũng khiến một kênh cho thuê vốn đem lại tỷ suất cao bị thu hẹp. TPHCM đang thí điểm lại loại hình này, kỳ vọng có thể mở thêm dư địa cải thiện lợi nhuận cho nhà đầu tư trong thời gian tới.

Hành vi đầu tư liệu có thay đổi?

Không khó để nhận thấy phần lớn nhà đầu tư hiện nay mua bất động sản chủ yếu để chờ tăng giá, thay vì trông chờ vào dòng tiền cho thuê. Những dự án cũ – nơi giá mua ban đầu thấp hơn – vẫn cho tỷ suất thuê tốt hơn, trong khi nhiều dự án mới có giá bán cao nhưng chưa thể khai thác cho thuê hiệu quả.

Đại diện CBRE Việt Nam cho biết nhà đầu tư ngày càng thận trọng, không còn mua “ồ ạt” như trước. Việc mua để cho thuê hiện không còn hấp dẫn, phần lớn giao dịch xuất phát từ kỳ vọng tăng giá vốn.

Cùng quan điểm, ông Đinh Minh Tuấn cho rằng suốt 5 năm qua giá thuê gần như đi ngang, trong khi lãi suất ngân hàng tăng, khiến mô hình mua – cho thuê kém hiệu quả. Vì vậy, nhà đầu tư ưu tiên các sản phẩm có tiềm năng tăng giá, như căn hộ tại các khu vực mới hoặc đô thị vệ tinh.

Nói tại một sự kiện gần đây, TS Đinh Thế Hiển – chuyên gia kinh tế – cho rằng thị trường bất động sản trong suốt 30 năm qua có nhiều giai đoạn siêu lợi nhuận, mức sinh lời có thể tới 25%/năm, vượt xa chứng khoán và lãi suất gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, bất động sản sẽ dần dịch chuyển trở thành kênh đầu tư phát triển bền vững chứ không còn là kênh siêu lợi nhuận như trước.

Theo chuyên gia, một căn nhà được xem là hợp lý khi việc chi trả (kể cả phần vốn vay) phải phù hợp với khả năng tài chính của người mua. Và giá trị một bất động sản (dù là 5 tỷ đồng hay 50 tỷ đồng) sẽ được đánh giá qua hiệu quả khai thác của nó. Tức, một bất động sản tốt là khi có thể tạo ra tỷ suất sinh lời từ việc khai thác (cho thuê, vận hành) đạt khoảng 3% đến 3,5%/năm trên tổng vốn đầu tư bỏ ra.

Sở Xây dựng TPHCM vừa ban hành văn bản tổng hợp các trình tự, thủ tục, điều kiện và hồ sơ đăng ký mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội được đầu tư xây dựng theo dự án, không sử dụng vốn đầu tư công và nguồn tài chính công đoàn.

Văn bản được ban hành nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc chấn chỉnh, tăng cường tính minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong công tác xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội, đồng thời bảo đảm việc triển khai đúng các quy định của pháp luật hiện hành về nhà ở xã hội.

Theo nội dung văn bản, 2 trường hợp người dân đã có nhà ở nhưng vẫn được xem xét mua nhà ở xã hội.

Thứ nhất, trường hợp đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở 2023, dù đã có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhưng diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn 15m2 sàn/người thì vẫn đủ điều kiện xem xét.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn đề nghị xác nhận diện tích nhà ở bình quân đầu người, UBND cấp xã có trách nhiệm thực hiện việc xác nhận theo quy định.

Thứ 2 là trường hợp người có nhà ở thuộc sở hữu của mình thuộc phường cách địa điểm làm việc từ 14,5km trở lên (chênh lệch không quá 0,5km), hoặc thuộc xã cách địa điểm làm việc từ 20km trở lên (chênh lệch không quá 0,5km), cũng được xem xét hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.

Đồng thời, phải bảo đảm khoảng cách từ dự án nhà ở xã hội đến nơi làm việc gần hơn khoảng cách từ nơi ở hiện tại đến địa điểm làm việc.

Ngoài ra, trường hợp được xác định là chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình khi đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở 2023 và vợ hoặc chồng (nếu có) không có tên trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có dự án nhà ở xã hội, tính đến thời điểm sắp xếp lại.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được đơn đề nghị xác nhận, Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai có trách nhiệm thực hiện việc xác nhận theo thẩm quyền.

Về đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội, văn bản nêu rõ có 12 nhóm đối tượng theo quy định tại Điều 76 Luật Nhà ở số 27/2023/QH15.Điều kiện về thu nhập được áp dụng thống nhất theo quy định chung, cụ thể: người độc thân có thu nhập không quá 20 triệu đồng/tháng; người độc thân đang nuôi con hoặc chưa kết hôn có thu nhập không quá 30 triệu đồng/tháng; trường hợp vợ chồng có tổng thu nhập không quá 40 triệu đồng/tháng.

Đối với trường hợp không có hợp đồng lao động và không hưởng lương hưu do cơ quan Bảo hiểm xã hội chi trả, người có nhu cầu phải bảo đảm điều kiện thu nhập theo quy định và được Công an cấp xã nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi ở hiện tại xác nhận.

Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn đề nghị, cơ quan Công an cấp xã căn cứ vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để thực hiện việc xác nhận điều kiện thu nhập theo quy định.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa gửi văn bản góp ý dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về việc thí điểm mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước thành lập.

Theo HoREA, thời điểm hiện nay chưa thật sự cần thiết phải thành lập mô hình này do nhiều vướng mắc về bộ máy, chức năng và hiệu quả thực thi.

Trong văn bản, Hiệp hội này cho rằng đề xuất thí điểm Trung tâm giao dịch bất động sản có thể chưa phù hợp với chủ trương của Trung ương về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối và hạn chế phát sinh tổ chức mới.

Việc thành lập một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp tỉnh – như dự thảo nêu – đồng nghĩa với việc gia tăng biên chế, tăng chi ngân sách và tạo thêm đầu mối hành chính cần quản lý. Nếu mỗi địa phương đều lập một trung tâm và có thể mở nhiều điểm giao dịch, chi phí vận hành cũng sẽ tăng lên đáng kể.

Hiệp hội nhận định mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản còn có thể trùng lặp chức năng với nhiều cơ quan và thiết chế hiện hành. Cụ thể, đối với các giao dịch bán hoặc cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai, chức năng này đang thuộc thẩm quyền quản lý của Sở Xây dựng; đồng thời, các thủ tục liên quan đến xác nhận, công chứng hợp đồng đã được hệ thống văn phòng công chứng đảm nhiệm. Chủ đầu tư dự án bất động sản, theo quy định hiện hành, cũng có trách nhiệm công bố thông tin và thực hiện giao dịch thông qua sàn giao dịch.

Ngoài ra, Hiệp hội cho rằng quy định minh bạch hóa giao dịch bất động sản thông qua Trung tâm giao dịch bất động sản vẫn chưa toàn diện. Hiện pháp luật đã có các thiết chế hỗ trợ minh bạch như sàn giao dịch bất động sản hoặc cơ chế yêu cầu chủ đầu tư công bố thông tin đầy đủ trên website doanh nghiệp và tại khu vực dự án. Do đó, việc bổ sung thêm một trung tâm do Nhà nước thành lập chưa chắc mang lại hiệu quả tương xứng với chi phí và bộ máy phát sinh.

Mặc dù không ủng hộ việc thành lập Trung tâm vào thời điểm này, HoREA nhấn mạnh sự cần thiết của việc siết chặt yêu cầu công khai thông tin đối với chủ đầu tư. Hiệp hội đề xuất bắt buộc chủ đầu tư công khai đầy đủ, chính xác thông tin về bất động sản – từ nhà ở có sẵn, nhà ở hình thành trong tương lai đến quyền sử dụng đất đã có hạ tầng – trên hệ thống thông tin của Bộ Xây dựng, UBND cấp tỉnh và website của doanh nghiệp.

Với các trường hợp không công bố đầy đủ, HoREA đề nghị xử phạt nghiêm để bảo vệ người mua và tạo môi trường thị trường lành mạnh.

Hiệp hội đồng thời kiến nghị Chính phủ sớm xây dựng đề án sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản và điều chỉnh một số quy định liên quan nhằm bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự kiến, đề án này nên trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp đầu tiên vào tháng 4/2026, trong đó ưu tiên hoàn thiện cơ chế bảo đảm tính minh bạch trong giao dịch và hoạt động kinh doanh bất động sản.