Quỹ nhà ở quốc gia là một trong những điểm mới trong Nghị quyết 201 thí điểm về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Đây là quỹ tài chính ngoài ngân sách, hoạt động với mục đích phi lợi nhuận, gồm hai cấp tại trung ương và địa phương. Đại diện Bộ Xây dựng cho biết mục đích của quỹ chủ yếu là đầu tư xây dựng, tạo lập nhà ở xã hội để cho thuê.

Tại Hội nghị triển khai Nghị quyết 201 ngày 2/6, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Bộ Xây dựng nghiên cứu, trình Chính phủ thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, hoàn thành trong tháng 6.

Ông giao Bộ Tài chính rà soát, bố trí, cân đối nguồn vốn cấp cho Quỹ nhà ở, đề xuất nguồn vốn để thực hiện các chính sách phát triển nhà ở xã hội. Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát chính sách về đất đai, môi trường có liên quan.

Việc hình thành Quỹ nhà ở quốc gia cũng được nêu cụ thể tại Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 201 ngày 1/6. Theo đó, Chính phủ giao Bộ Xây dựng, Tài chính và các bộ ngành liên quan xây dựng và ban hành quy chế hoạt động của Quỹ, bố trí kinh phí cho Quỹ nhà ở trung ương. Các cơ quan này hướng dẫn địa phương thành lập, bố trí kinh phí và vận hành Quỹ nhà ở địa phương.

Trong báo cáo đánh giá tác động trước đó, Bộ Xây dựng cho rằng quỹ nhà ở quốc gia sẽ giúp tăng nguồn lực cho phát triển nhà ở xã hội, thu hút hơn nữa các doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng, tăng nguồn cung nhà ở. Qua đó, nó sẽ đảm bảo người thu nhập thấp tiếp cận được với nhà ở xã hội có mức giá phù hợp.

Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030. Riêng năm 2025, nhà điều hành phải phấn đấu hoàn thành 100.000 căn.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, 2 năm qua, cả nước có 686 dự án nhà ở xã hội triển khai với quy mô 627.651 căn. Trong đó, số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công, xây dựng đạt 49% chỉ tiêu đặt ra tới năm 2025. Riêng 5 tháng đầu năm 2025, cả nước khởi công, đang triển khai đầu tư xây dựng 159 dự án (135.563 căn), trong đó 22.649 căn hộ đã hoàn thành.

Tuy nhiên, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng việc triển khai dự án nhà ở xã hội so với yêu cầu còn chậm. Nguyên nhân do có lãnh đạo địa phương chưa quan tâm đúng mức, hiểu các chính sách chưa sâu nên tổ chức thực hiện còn lúng túng. Các quy định về điều kiện, vay vốn với người đầu tư và mua nhà còn bất cập. Việc phối hợp giữa các bộ ngành, địa phương khi có vướng mắc chưa chặt chẽ, hiệu quả.

Nghị quyết số 201 của Quốc hội đã tháo gỡ được các điểm nghẽn thể chế để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội. Để chính sách đi vào cuộc sống, Thủ tướng cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ ngành, địa phương. Theo đó, ngoài việc lập Quỹ nhà ở quốc gia, Bộ Xây dựng cùng các bộ, ngành liên quan sớm trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành trong tháng 6.

Chủ tịch UBND cấp tỉnh sớm quy định chi tiết về các đối tượng hưởng chính sách, trong đó có trường hợp người sở hữu nhà ở nhưng cách xa nơi làm việc. Ngân hàng Nhà nước được giao hướng dẫn điều kiện vay vốn theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận, đặc biệt là triển khai gói tín dụng cho người trẻ tuổi. Nhân dịp này, Thủ tướng kêu gọi ngân hàng tiết kiệm chi phí để giảm lãi suất cho vay.

Lãnh đạo Chính phủ lưu ý chính sách nhà ở xã hội dành cho công nhân khu công nghiệp và cả người thu nhập thấp, nghèo, khó khăn, người mới ra trường, giáo viên cắm bản, lực lượng vũ trang, bộ đội biên phòng nơi biên giới, người bị tác động bởi sắp xếp địa giới hành chính các địa phương…. Tức là, những người thu nhập thấp, khó khăn về nhà ở nói chung đều là nhóm hưởng chính sách mua nhà ở xã hội.

Ông yêu cầu các cấp ủy, chính quyền, đặc biệt là người đứng đầu, các bộ ngành, địa phương phải chỉ đạo đúng mức, đúng tầm. Các chủ thể có liên quan phải nắm chắc chủ trương, chính sách và tổ chức thực hiện kịp thời, linh hoạt, sáng tạo.

“Các cơ quan rà soát lại chính sách liên quan tiếp cận vốn, mua, xây dựng nhà ở xã hội, cắt bỏ thủ tục hành chính rườm rà, bảo đảm thuận lợi nhất cho người dân, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan”, ông nói. Thủ tướng cũng lưu ý thêm các cơ quan phải quan tâm đặc biệt việc chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí khi chính sách thông thoáng.

Phương Dung

Yêu cầu trên được nêu trong công điện của Thủ tướng Phạm Minh Chính về việc tiếp tục triển khai nghị quyết sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Thủ tướng giao các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp nhanh chóng cử cán bộ xuống cơ sở tháo gỡ khó khăn, xử lý các vấn đề phát sinh về thủ tục hành chính liên quan đến địa chính, giải phóng mặt bằng, xác định chủ quyền đất đai và cấp sổ đỏ… Thời hạn hoàn thành trước ngày 1/8.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, chuẩn hóa lại các thủ tục về đất đai, đảm bảo không phụ thuộc vào địa giới hành chính trong phạm vi cấp tỉnh tại các Trung tâm phục vụ hành chính công.

Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ này nhanh chóng hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, kết nối, liên thông với hệ thống thuế, cơ sở dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp.

Với lĩnh vực phát sinh hồ sơ lớn như hộ tịch, đất đai, đăng ký hộ kinh doanh, xây dựng, Trung tâm phục vụ hành chính công cần đảm bảo nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị, không để ách tắc, chậm trễ. Thời hạn hoàn thành trước ngày 20/7.

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hướng dẫn chỉnh lý hồ sơ địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai khi sắp xếp đơn vị hành chính các cấp. Cụ thể, người dân không bắt buộc phải làm sổ đỏ đã cấp sau khi sắp xếp các đơn vị hành chính. Nếu có nhu cầu chỉnh lý, người dân có thể thực hiện đồng thời với thủ tục hành chính về đất đai như chuyển nhượng, đăng ký đất đai.

UBND cấp tỉnh sau sáp nhập cần chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường chuyển đổi cơ sở dữ liệu đất đai từ phần mềm khác sang một phần mềm thống nhất để cập nhật, liên thông, chia sẻ dữ liệu đất đai.

Ngọc Diễm

Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai mới được Quốc hội thông qua cho phép giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư. Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp.

Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Tuy nhiên, quy định mới có nhiều điều kiện chặt chẽ về chủ thể, loại đất và thời điểm áp dụng, không áp dụng đại trà.

Theo nhiều chuyên gia, quy định mới giảm đến 70% tiền chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư là thay đổi quan trọng, giúp giảm áp lực tài chính cho người dân.

Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho biết từ khi áp dụng Luật Đất đai 2024 và bảng giá đất mới, chi phí chuyển đổi mục đích sử dụng đất ở nhiều địa phương tăng mạnh. Người dân phải nộp toàn bộ phần chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và thổ cư. Họ không còn được giảm theo tỷ lệ như trước, dù trên đất đã có nhà ở từ lâu.

“Điều này khiến nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc hợp thức hóa đất ở, nhất là khi nhu cầu tách hộ, xây nhà mới tại các địa phương vẫn rất lớn”, ông Tuấn nói, đồng thời đánh giá quy định mới là bước điều chỉnh cần thiết để cân bằng giữa mục tiêu quản lý và khả năng chi trả của người dân.

Cùng quan điểm, ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn bất động sản lấy ví dụ, một hộ dân chuyển mục đích 100 m2 đất vườn tại nơi có giá chênh lệch 10 triệu đồng mỗi m2.

Theo quy định cũ với mức thu toàn bộ chênh lệch, số tiền phải nộp lên tới 1 tỷ đồng. Với quy định mới, khoản tiền này được giảm 70%, chỉ còn 300 triệu đồng. Mức này, theo ông Kiên, giúp giảm áp lực tài chính và tạo cơ hội cho người dân hợp thức hóa quyền sử dụng đất để an cư.

Tuy nhiên quy định mới vẫn giữ rào cản với nhà đầu tư phân lô bán nền. Ông Kiên cho biết chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân tính trên một thửa đất, và gắn với hạn mức giao đất ở tại địa phương. Các lần chuyển đổi mục đích sau họ sẽ phải nộp toàn bộ chênh lệch. Trong khi diện tích đất được giảm tiền chuyển đổi quá nhỏ so với quy mô đầu tư để có lợi nhuận của họ.

Ở khía cạnh này, ông Phạm Thanh Tuấn cũng cho rằng quy định cũng được thiết kế theo hướng phân loại rõ ràng, hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để đầu cơ, trục lợi chính sách. Việc gắn mức ưu đãi tiền sử dụng đất (30%, 50%) với hạn mức giao đất ở tại địa phương góp phần bảo vệ đúng nhóm cần được hỗ trợ, và ngăn chặn tình trạng “gom” đất nông nghiệp rồi chuyển mục đích hàng loạt để hưởng chênh lệch.

Do phạm vi áp dụng việc giảm tiền chuyển đổi khá hẹp, ông Tuấn lo ngại trường hợp hộ gia đình có nhiều con, cần chia tách đất để ổn định chỗ ở lâu dài vẫn có thể gặp khó khăn, bởi số lần được giảm giới hạn.

Ông Kiên cũng lưu ý dù được giảm 70% tiền chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư, mức thực tế người dân phải đóng vẫn cao hơn nhiều so với thời điểm áp dụng bảng giá đất cũ (trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực vào 1/8/2024). Bởi sau khi bỏ khung giá đất, bảng giá đất mới tại nhiều địa phương như Hà Nội, Đà Nẵng, TP HCM đã tăng mạnh từ vài chục đến vài trăm %. Trong khi giá đất nông nghiệp ở mức thấp khiến tiền sử dụng khi chuyển mục đích vẫn cao.

Trong bối cảnh đó, chuyên gia khuyến nghị các hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng cần chủ động tìm hiểu kỹ quy định về hạn mức giao đất ở của địa phương để có phương án tính toán diện tích chuyển đổi phù hợp, tránh phát sinh chi phí cao ngoài dự kiến.

Ông Phạm Thanh Tuấn lưu ý, sau khi Nghị quyết có hiệu lực, những người đã được tính hoặc đã nộp tiền sử dụng đất từ ngày 01/8/2024 nên chủ động liên hệ với cơ quan thuế để được hướng dẫn việc rà soát, tính lại tiền sử dụng đất (nếu thuộc diện áp dụng), để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.

Ngọc Diễm