Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên

Các đề xuất được đưa ra tại sự kiện chiều ngày 15/1. Cụ thể, trong lĩnh vực bất động sản, T&T Group nêu ý kiến đầu tư vào 3 dự án, bao gồm: khu đô thị cao cấp tại phường Lâm Viên và phường Xuân Trường; tổ hợp sáng tạo – khởi nghiệp gắn với vui chơi giải trí tại R’chai (Đức Trọng); cùng khu đô thị cao cấp hồ Nam Phương (phường 1 Bảo Lộc).

Đối với năng lượng sạch, doanh nghiệp kiến nghị tỉnh chấp thuận chủ trương cho phép khảo sát, lập hồ sơ đầu tư các nhà máy điện mặt trời và điện gió đã được xác định trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Các hạng mục này phân bố tại nhiều khu vực thuộc không gian tỉnh mở rộng, gồm: nhà máy điện mặt trời Tân Đức 1; điện gió tại huyện Tuy Phong (cũ); huyện Bắc Bình (cũ); khu vực biển gần bờ huyện Tuy Phong, Bắc Bình (cũ); gần bờ huyện Hàm Thuận Nam, huyện Hàm Tân, thị xã La Gi cũ (nay thuộc các xã La Gi, Phước Hội, Sơn Mỹ). Tổng công suất của các dự án dự kiến trên 500 MW.

Trong nông nghiệp công nghệ cao, tập đoàn đang quan tâm hai hướng nghiên cứu chính. Thứ nhất là phát triển vùng trồng bơ theo mô hình bền vững, phục vụ xuất khẩu quả tươi và sản phẩm chế biến sâu. Thứ hai là dự án quả mọng nhằm phát triển vùng trồng các loại quả mọng nhập nội để sản xuất sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

T&T Group xác định Lâm Đồng là một trong những địa phương trọng điểm trong chiến lược phát triển dài hạn. Thời gian qua, tập đoàn này đã triển khai nhiều công trình, hạng mục quy mô lớn như tuyến cao tốc Bảo Lộc – Liên Khương, trung tâm thương mại Đắk Mil, nhà máy điện mặt trời Hồng Liêm 3, các mô hình nông nghiệp công nghệ cao và trồng cây công nghiệp, qua đó thể hiện cam kết đồng hành cùng địa phương trong phát triển hạ tầng và kinh tế – xã hội.

Theo ông Đỗ Quang Hiển, Lâm Đồng giữ vai trò quan trọng trong định hướng phát triển lâu dài của doanh nghiệp, nhất là sau khi tỉnh được mở rộng trên cơ sở hợp nhất với Đắk Nông và Bình Thuận. Việc hội tụ các tiểu vùng cao nguyên – trung du – duyên hải tạo thêm dư địa cho nhiều ngành kinh tế chủ lực. Đây được xem là nền tảng để địa phương khai thác hiệu quả các trụ cột tăng trưởng như nông nghiệp công nghệ cao gắn với du lịch sinh thái; công nghiệp khai khoáng và năng lượng; kinh tế biển, logistics và xuất khẩu.

Đại diện doanh nghiệp cho rằng sự kết nối giữa biển, rừng, cảng biển, cửa khẩu, sân bay cùng hệ thống hạ tầng giao thông liên vùng ngày càng hoàn thiện đang mở ra nhiều cơ hội phát triển mới, dựa trên lợi thế riêng của từng khu vực và khả năng liên kết không gian kinh tế từ cao nguyên xuống duyên hải.

Với vị trí trên các hành lang kinh tế Bắc – Nam và Đông – Tây, Lâm Đồng được định hướng trở thành cực tăng trưởng năng động của khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, đồng thời giữ vai trò trung tâm logistics, hậu cần trong chuỗi cung ứng liên vùng.

Khẳng định quan điểm đồng hành lâu dài, ông Hiển cho biết T&T Group sẵn sàng đồng hành cùng Lâm Đồng trong nhiều dự án chiến lược cũng như đề xuất thêm nhiều ý tưởng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, tạo việc làm và nâng cao chất lượng sống của người dân địa phương.

Tại sự kiện, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, ông Hồ Văn Mười đánh giá cao các đề xuất của doanh nghiệp, đồng thời cho rằng, nếu được triển khai hiệu quả, các phương án đầu tư này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và thay đổi diện mạo đô thị của tỉnh.

T&T Group là tập đoàn hoạt động đa ngành trong các lĩnh vực như tài chính – ngân hàng; bất động sản; năng lượng; hạ tầng, logistics, hàng không; công thương; nông, lâm nghiệp và thể thao… từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh trên toàn quốc.

Song Anh