Ngày 19/11, Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản (thuộc Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai) phát đi thông báo đấu giá với khu đất 51,6 ha ở Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thuộc phường Trấn Biên. Đất được quy hoạch để xây dựng khu đô thị, thương mại, dịch vụ với dự kiến đầu tư khoảng 23.000 tỷ đồng.

Khu đất 51,6 ha ở Khu công nghiệp Biên Hòa 1 được xem là “đất vàng” khi có vị trí đắc địa như tiếp giáp Ngã ba Vũng Tàu, chạy dọc quốc lộ 1, mặt giáp sông Đồng Nai…với giá khởi điểm 9.363 tỷ đồng.

Trong đó phần đất đấu giá chỉ có 21,5 ha, diện tích còn lại hơn 30 ha không đấu giá gồm: đất giao thông, đất mặt nước, cây xanh, bãi đỗ xe, công trình hạ tầng kỹ thuật và 2 công trình được giữ lại khi chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 (Công viên Lam Sơn) và tòa nhà Sonadezi.

Khu công nghiệp Biên Hòa 1 (trước đây là Khu kỹ nghệ Biên Hòa) rộng 335 ha, thành lập từ năm 1963, được xem là khu công nghiệp đầu tiên tại Việt Nam. Sau hơn nửa thế kỷ hoạt động, nơi đây bộc lộ nhiều hạn chế, trong đó có nguy cơ ảnh hưởng môi trường nước sông Đồng Nai.

Năm 2009, Chính phủ chấp thuận cho tỉnh Đồng Nai chuyển đổi nó thành khu đô thị thương mại dịch vụ. Mới đây, UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt Đề án chuyển đổi Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành khu đô thị, thương mại, dịch vụ và cải thiện môi trường.

Theo đó, đề án sẽ tách hồ sơ đề xuất chấp thuận chủ trương đầu tư Khu đô thị thương mại dịch vụ Biên Hòa 1 thành hai hồ sơ. Khu vực trung tâm chính trị – hành chính của tỉnh có quy mô khoảng 44 ha, trong đó có hai dự án đã triển khai là Trụ sở công an tỉnh và Trụ sở Kiểm toán Nhà nước.

Khu đô thị dịch vụ Biên Hòa 1 có diện tích hơn 286 ha với hai công trình hiện hữu được giữ lại là Tòa nhà Sonadezi và Trung tâm kỹ thuật Tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3.

Phước Tuấn

Trước đây, gia đình chị tự chuyển đất vườn sang xây nhà ở mà không xin phép, thuộc diện vi phạm. Tuy nhiên, do đã sử dụng ổn định từ trước ngày 1/7/2014, không tranh chấp và phù hợp với quy hoạch khu dân cư, thửa đất đủ điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận theo Điều 139 Luật Đất đai 2024. Chị hoàn tất hồ sơ, nộp tiền sử dụng đất và chờ ngày nhận sổ.

Nhưng rồi dự án đường vành đai được công bố. Thửa đất của chị nằm trong phạm vi thu hồi. Khi liên hệ văn phòng đăng ký đất đai, chị được giải thích, do khu đất không còn phù hợp với quy hoạch dự án nên hồ sơ cấp sổ không thể tiếp tục giải quyết.

Câu chuyện của chị Lan không cá biệt. Đây là mâu thuẫn đang phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Đất đai, cũng là vấn đề mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất tháo gỡ trong dự thảo nghị định mới: không lấy lý do đất đã nằm trong phạm vi thu hồi dự án để dừng việc xem xét cấp sổ đỏ đối với các trường hợp vi phạm trước ngày 1/7/2014 mà luật cho phép xem xét cấp. Dự thảo đề xuất bỏ tiêu chí “phù hợp với quy hoạch” để thu hồi đất khi xác định điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận cho nhóm vi phạm trước 1/7/2014, qua đó gỡ vướng khi bồi thường, thu hồi đất.

Theo Điều 139 Luật Đất đai 2024, các hành vi vi phạm trước ngày 1/7/2014 được chia thành nhiều nhóm. Có nhóm không được công nhận quyền sử dụng đất. Có nhóm được xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đã sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch sử dụng đất và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.

Vướng mắc phát sinh khi một thửa đất thuộc diện được xem xét cấp sổ theo Điều 139, nhưng lại nằm trong phạm vi dự án thu hồi đất theo Điều 78, Điều 79 hoặc theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 254/2025/QH15. Khi đó, nhiều địa phương lúng túng: tiếp tục giải quyết hồ sơ cấp sổ hay dừng lại để ưu tiên giải phóng mặt bằng?

Thực tế, cùng một thửa đất, khi xem xét cấp sổ thì áp dụng quy hoạch sử dụng đất theo Điều 139. Nhưng khi dự án được phê duyệt, một số nơi lại căn cứ quy hoạch dự án để cho rằng thửa đất “không còn phù hợp quy hoạch”, từ đó dừng hồ sơ cấp sổ. Cách hiểu và cách làm này chưa thống nhất giữa các địa phương.

Một cán bộ làm công tác đất đai từng chia sẻ: “Người dân đã sử dụng đất ổn định, thiện chí hoàn thiện thủ tục. Nhưng hồ sơ bị dừng vì dự án chồng lấn. Cấp sổ xong rồi thu hồi có đúng không? Không cấp thì người dân mất quyền lợi khi bồi thường. Thực sự rất khó xử”.

Việc không cấp sổ không khiến người dân mất trắng, nhưng khiến cho quá trình bồi thường khi thu hồi trở nên phức tạp và dễ tranh chấp. Khi chưa có giấy chứng nhận, người dân phải cung cấp thêm hàng loạt giấy tờ, chứng cứ về nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, đăng ký kê khai, hiện trạng và loại đất để làm căn cứ bồi thường.

Chỉ cần mỗi địa phương hiểu khác nhau về điều kiện công nhận quyền sử dụng đất trong bối cảnh thu hồi theo Điều 78, Điều 79 thì khiếu nại rất dễ phát sinh và kéo dài. Người dân không hiểu vì sao cùng một thửa đất, sáng còn được xác nhận phù hợp để cấp sổ, chiều lại bị coi là không phù hợp quy hoạch để được bồi thường.

Đáng nói hơn, những người có hoàn cảnh tương tự nhưng thửa đất không nằm trong phạm vi dự án thì lại có thể hoàn tất thủ tục cấp sổ thuận lợi. Hai người cùng xây nhà trên đất nông nghiệp năm 2012, cùng sử dụng ổn định, cùng kê khai và thực hiện nghĩa vụ tài chính, nhưng người có sổ, người thì không. Cách áp dụng pháp luật như vậy tạo ra kết quả khác nhau đối với những trường hợp tương đồng, khó có thể coi là công bằng.

Từ góc độ cơ quan thu hồi đất, vướng mắc này cũng gây nhiều khó khăn. Nếu bồi thường cho người không có sổ như người có sổ, cơ quan thực hiện phải làm rõ căn cứ pháp lý, tránh bị khiếu nại. Nếu bồi thường thấp hơn, người dân sẽ phản ứng.

Đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đi theo hướng rõ ràng hơn: việc thửa đất đã nằm trong phạm vi thu hồi dự án không phải là lý do để dừng xem xét cấp giấy chứng nhận đối với những trường hợp vi phạm trước 1/7/2014 mà Điều 139 cho phép. Hồ sơ vẫn được xem xét theo đúng quy định của luật. Nếu người sử dụng đất đáp ứng đầy đủ điều kiện và hoàn thành nghĩa vụ tài chính thì được cấp giấy. Sau đó, khi Nhà nước thu hồi đất theo Điều 78, Điều 79 hoặc theo Nghị quyết 254/2025/QH15, việc bồi thường, hỗ trợ sẽ có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn.

Nghe có vẻ nghịch lý: cấp sổ rồi lại thu hồi ngay. Nhưng về bản chất pháp lý, đây là logic đúng khi hồ sơ chưa rơi vào tình trạng đã có quyết định thu hồi đất theo Điều 151 trừ trường hợp quá 03 năm mà chưa thực hiện quyết định. Mục đích là “chốt” tình trạng pháp lý của thửa đất và nghĩa vụ tài chính để làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi. Cấp sổ là việc Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất cho người đủ điều kiện. Thu hồi đất là việc Nhà nước thực hiện quyền thu hồi vì lợi ích quốc gia, công cộng và phải bồi thường, hỗ trợ cho người có quyền sử dụng đất. Hai thủ tục này không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau.

Trước ngày 1/7/2014, công tác quản lý đất đai còn nhiều bất cập. Không ít trường hợp người dân tự chuyển mục đích sử dụng đất, lấn chiếm đất nhưng đã sinh sống ổn định nhiều năm, xây dựng nhà cửa, đóng thuế và thực hiện nghĩa vụ với địa phương. Điều 139 Luật Đất đai 2024 được thiết kế như một cơ chế xử lý lịch sử, với điều kiện chặt chẽ.

Nếu hồ sơ của những trường hợp này bị dừng chỉ vì đất nằm trong phạm vi dự án, người dân rơi vào tình trạng “đủ điều kiện để được xem xét nhưng không kịp hoàn tất thủ tục công nhận”, dẫn đến tranh chấp khi bồi thường. Việc tiếp tục xem xét cấp sổ trước khi thu hồi là cách để khép lại những vướng mắc kéo dài từ quá khứ.

Dĩ nhiên, chính sách này cần được kiểm soát chặt chẽ. Không phải mọi vi phạm đều được hợp thức hóa. Chỉ những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện của Điều 139, sử dụng đất ổn định, không tranh chấp và hoàn thành nghĩa vụ tài chính mới được xem xét cấp giấy. Đồng thời, cần tăng cường giám sát, thanh tra và xử lý nghiêm trách nhiệm cán bộ nếu cố tình lợi dụng quy định để cấp sổ sai.

Quay lại chuyện của chị Lan. Nếu đề xuất này được thông qua, hồ sơ cấp sổ của chị có cơ sở để tiếp tục giải quyết. Khi dự án triển khai, chị được bồi thường với tư cách người có quyền sử dụng đất hợp pháp, không phải tranh cãi, không phải khiếu nại kéo dài. Người dân yên tâm, cơ quan quản lý cũng có căn cứ rõ ràng để thực hiện thu hồi và bồi thường.

Đó mới là ý nghĩa thực chất của sổ đỏ – không chỉ là một tờ giấy chứng nhận, mà là sự bảo đảm quyền lợi cho cả người có đất và Nhà nước khi thu hồi đất.

Hoàng Hà

Nhận định này được Phó thủ tướng Trần Hồng Hà nêu tại buổi làm việc ngày 6/8 về thiết kế nhà mẫu cho loại hình nhà ở xã hội.

Theo ông, việc thiết kế mẫu nhà ở xã hội đạt mức độ hoàn thiện 50-60% có thể giúp rút ngắn được quá trình cấp phép ở địa phương, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư lựa chọn, thực hiện đúng quy trình và khắc phục tình trạng phát triển đô thị thiếu kiểm soát.

“Với các mẫu nhà ở xã hội đã đạt chuẩn, chỉ cần hoàn thiện các bước kỹ thuật và phòng cháy, chữa cháy, thì có thể rút ngắn khoảng hai phần ba thời gian cấp phép”, ông nói.

Tuy nhiên, lãnh đạo Chính phủ cũng cho rằng không nên kỳ vọng vào mẫu thiết kế có thể dùng cho mọi nơi, công trình. Thay vào đó, nhà ở xã hội mẫu cần được xác định như một hệ thống khuyến nghị kỹ thuật – mỹ thuật, giúp địa phương lựa chọn phù hợp với quy hoạch, cảnh quan, bản sắc văn hóa, lối sống và đặc điểm địa hình, địa chất.

Ông cũng lưu ý việc tiếp cận thiết kế nhà ở xã hội không thể chỉ dừng ở từng căn hộ. Tức là, mỗi mẫu cần tính đến công năng, kết cấu, giá, vật liệu và các thiết chế xã hội như trường học, bệnh viện, khu vui chơi, sinh hoạt cộng đồng… Đồng thời, các thiết kế cũng phải thống nhất giữa nhà ở xã hội và kiến trúc đô thị chung.

Hiện Bộ Xây dựng và Hội Kiến trúc sư Việt Nam trong quá trình tổ chức cuộc thi thiết kế mẫu nhà ở xã hội. Theo KTS Hoàng Thúc Hào, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, tổ chức này đã lập tổ chuyên gia, biên soạn nhiệm vụ thiết kế và xây dựng quy chế cuộc thi. Mục tiêu của cuộc thi là lập khung cấu trúc chung để từng mẫu nhà sẽ thể hiện đặc điểm vùng miền, bảo đảm phù hợp với điều kiện sống thực tế. Khung cấu trúc chung cũng nhằm thống nhất về thẩm mỹ, đồng bộ trong quy hoạch kiến trúc.

Tại buổi làm việc, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ các sáng kiến nhằm nâng chất lượng và hiệu quả triển khai chương trình nhà ở xã hội. Các chuyên gia cũng lưu ý giải pháp kỹ thuật phải khả thi, thích ứng với điều kiện địa chất đa dạng, và cần thể hiện dưới dạng sổ tay hướng dẫn hoặc ứng dụng công nghệ thông tin. Việc này giúp các địa phương dễ tiếp cận và áp dụng, đơn giản quy trình thẩm định và cấp phép xây dựng.

Ngoài ra, việc ban hành các mẫu nhà ở xã hội cần linh hoạt, cập nhật, mở rộng không gian sáng tạo cho nhà đầu tư, kiến trúc sư, bảo đảm chất lượng công trình và khả năng nhân rộng trong thực tế. Một số doanh nghiệp khẳng định họ đã phát triển thành công công nghệ móng tiên tiến, tiết giảm chi phí và sẵn sàng chuyển giao miễn phí cho chương trình nhà ở xã hội.

Theo đề án tới 2030, cả nước đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội cho người lao động thu nhập thấp, người nghèo. Năm nay, Thủ tướng Phạm Minh Chính giao chỉ tiêu cả nước cần xây xong hơn 100.000 căn nhà xã hội. Với Hà Nội và TP HCM, chỉ tiêu hoàn thành nhà xã hội năm nay lần lượt 4.670 căn và gần 2.900 căn.

Thời gian qua, Chính phủ đã có nhiều động thái tháo gỡ các vướng mắc phát triển nhà xã hội. Nghị quyết 201 thí điểm một số cơ chế đặc thù có hiệu lực từ 1/6 đã góp phần cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ nhiều vướng mắc cho chủ đầu tư phát triển loại nhà ở này.

Về vốn tín dụng, lãi vay mua nhà ở xã hội cho người dưới 35 tuổi còn 5,9% một năm, tới hết 2025. Mức lãi vay của chủ đầu tư cũng giảm còn 6,4% đến cuối năm nay.

Phương Dung