Anh Lê Phong, cư trú tại phường An Bình (TP HCM), cho biết hai năm gần đây, mỗi lần thông tin điều chỉnh bảng giá đất xuất hiện, thị trường gần như phản ứng ngay: chủ đầu tư nâng giá bán, nhà đầu tư đẩy giá thứ cấp, còn người mua ở thực dần hụt hơi.

Theo tính toán của anh, từ khi TP HCM áp dụng bảng giá đất theo Quyết định 79, giá nhà đã tăng bình quân 30-40% so với trước. Nếu bảng giá đất mới tiếp tục điều chỉnh, nguy cơ giá nhà leo thang thêm là điều khó tránh khỏi. Bởi khi giá bán sơ cấp bị đội lên, thị trường thứ cấp cũng có xu hướng tăng theo, tạo hiệu ứng dây chuyền.

Cùng quan điểm, chị Thục Vi, nhân viên ngân hàng, sống tại phường Đông Hòa, dẫn chứng năm nay, khi giá đất tại khu vực Bình Dương cũ còn tương đối ổn định, giá nhà đã tăng 40-50%; năm tới, nếu bảng giá tăng mạnh, nhà ở sẽ có nguy cơ leo thang.

Dự thảo bảng giá đất mới của TP HCM dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2026, ghi nhận mức tăng 30-40% tại nhiều khu vực nội thành, riêng Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, giá đất ở một số trục đường được đề xuất tăng tới 2-3 lần so với bảng giá hiện hành.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM, bảng giá đất mới về nguyên tắc chưa tác động lớn đến nhóm doanh nghiệp bất động sản vì tiền sử dụng đất hiện vẫn chủ yếu được xác định theo phương pháp thặng dư (tính trên doanh thu dự án trừ chi phí phát triển và lợi nhuận), không phụ thuộc hoàn toàn vào bảng giá.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng tác động sẽ xuất hiện rõ hơn ở giai đoạn thứ hai, tức thời điểm doanh nghiệp gom quỹ đất thông qua nhận chuyển nhượng từ người dân. Khi bảng giá tăng, tâm lý thị trường thường khiến kỳ vọng giá bán đất tăng theo. Chi phí giải phóng mặt bằng, mua lại đất để thực hiện dự án có khả năng đội lên đáng kể, và phần đội giá này cuối cùng vẫn được phản ánh vào giá nhà.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản tại TP HCM chia sẻ, tiền đất chiếm 40-50% tổng chi phí phát triển dự án, thậm chí tới 60% nếu quỹ đất được mua lại từ thị trường thứ cấp. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải bỏ ra lượng vốn lớn ngay từ đầu, sử dụng cả vốn tự có và vốn vay ngân hàng, chịu lãi suất trong suốt thời gian dự án chưa đưa ra thị trường.

“Giá bán buộc phải điều chỉnh tăng và điều này chắc chắn ảnh hưởng đến thanh khoản, nhất là với phân khúc nhà ở vừa túi tiền vốn hướng đến người mua ở thực” doanh nghiệp nói.

Một yếu tố khác đang được giới đầu tư và phát triển dự án quan tâm là hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về tháo gỡ vướng mắc trong thực thi Luật Đất đai, tiền sử dụng đất sẽ được tính theo công thức: bảng giá đất nhân hệ số K, do UBND cấp tỉnh xác lập và điều chỉnh hằng năm từ ngày 1/1. Tức bảng giá đất mới chỉ là phần nền, trong khi mức nghĩa vụ tài chính thực tế doanh nghiệp phải nộp phụ thuộc lớn vào hệ số K – con số được xem như “ẩn số lớn nhất” của thị trường đất đai giai đoạn tới.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, cho biết hiện nay nhiều dự án vẫn áp dụng phương pháp thặng dư nên bảng giá đất tăng nhẹ, chưa tác động lớn ngay lập tức. Tuy nhiên, khi công thức “giá đất = bảng giá đất × hệ số K” triển khai, chi phí đất có thể cao hơn nhiều so với phương pháp thặng dư, thậm chí gấp hai, ba lần. “Giá bán căn hộ tại dự án đưa ra thị trường có thể bị đẩy lên cao, gây biến động mạnh mặt bằng giá nhà ở.

Ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cũng cho rằng hệ số K vẫn đang chờ ban hành và có thể là điểm then chốt quyết định mức giá nhà ở tương lai. Nếu hệ số được thiết kế hợp lý (0,5), chi phí sử dụng đất sẽ “dễ thở”, còn hệ số vượt xa bảng giá tham chiếu (trên 1), áp lực chi phí sẽ truyền dẫn trực tiếp vào giá bán bất động sản.

Trước bài toán làm sao bảng giá đất tiệm cận thị trường để phục vụ quản lý Nhà nước, nhưng không đẩy giá nhà tăng cao phi lý, ông Châu đề xuất tách hệ số K thành ba nhóm: K1 điều chỉnh bảng giá đất cơ bản, K2 áp dụng cho bồi thường khi Nhà nước thu hồi, K3 tính nghĩa vụ tài chính tại các dự án thương mại. Nếu K3 được xác lập độc lập theo từng dự án, giá đất thương mại có thể phản ánh sát hơn với khả năng hấp thụ của thị trường. Ví dụ, với khu đất Nguyễn Xiển, nếu hệ số K1 là 1,4 nhưng K3 chỉ 0,4, bảng giá đất 80 triệu đồng mỗi m2 có thể giảm còn 32 triệu, phù hợp hơn với giá trị thực.

Dẫu vậy, theo ông Võ Hồng Thắng, việc kiểm soát giá nhà không thể chỉ trông chờ vào việc kìm hãm bảng giá đất. Chính sách dài hạn phải hướng vào tạo điều kiện cho thị trường mở rộng nguồn cung nhà ở vừa túi tiền, khuyến khích phát triển nhà ở xã hội, minh bạch hóa giao dịch, hạn chế đầu cơ và áp thuế lũy tiến theo thời gian nắm giữ.

Song song đó, ông Thắng cho rằng việc hình thành hệ thống sàn giao dịch tập trung và thiết lập Quỹ Nhà ở quốc gia được đánh giá là cần thiết nhằm huy động vốn dài hạn từ ngân sách, trái phiếu nhà ở, quỹ đầu tư.

Phương Uyên

Cuối tháng 6, một dự án chung cư quy mô gần 1.300 căn hộ tại phường Lái Thiêu (TP HCM) được chủ đầu tư thông báo “bán hết 90%” ngay trong ngày mở bán đầu tiên. Tuy nhiên, sau sự kiện, hàng chục sàn môi giới vẫn liên tục chào hàng với giỏ sản phẩm gần như đầy đủ, từ tầng thấp đến căn góc. Một số sàn thừa nhận đang “ôm” lượng hàng lớn nhưng chưa thể thoát do phần lớn lượng giữ chỗ trước chưa chuyển thành giao dịch thật, giá cao hơn quảng cáo.

Tại khu vực Vũng Tàu cũ, một dự án nghỉ dưỡng từng gây chú ý khi công bố gần 6.000 lượt đặt mua, kèm thông tin toàn bộ sản phẩm thấp tầng đã “cháy hàng”, căn hộ chỉ còn vài suất cuối. Tuy nhiên, khi khách hàng liên hệ, các sàn vẫn sẵn sàng cung cấp nhiều lựa chọn với đa dạng vị trí, diện tích và mức giá. Theo một số đơn vị phân phối, lượng hàng thực tế còn lại không hề khan hiếm như quảng cáo.

Kịch bản này cũng lặp lại ở khu Đông TP HCM. Một dự án chung cư cao cấp hơn 2.500 căn hộ thương mại mở bán từ đầu tháng 7 công bố gần 5.000 lượt booking và khoảng 90% giỏ hàng đã có chủ. Ngay sau đợt công bố này, giá bán thực tế được điều chỉnh 3-5 triệu đồng mỗi m2, trong khi các sàn vẫn tiếp tục tìm khách cho nhiều block chưa tiêu thụ.

Theo một đơn vị phân phối dự án, tỷ lệ khách mua thật chỉ chiếm một phần nhỏ so với số lượng booking đã được công bố do đến thời điểm ký hợp đồng, không ít khách rút lui. “Phần lớn đặt cọc chỉ nhằm “giữ suất” chờ sóng giá, không có nhu cầu mua ở thực, khiến dự án liên tục được quảng bá là cháy hàng trong khi giao dịch thực diễn ra chậm”, một sàn môi giới chia sẻ.

Không chỉ dừng ở con số booking, nhiều sàn còn lan truyền hình ảnh chuyển khoản, thông báo “đặt chỗ thành công” trên mạng xã hội để tạo hiệu ứng đám đông. Một số trường hợp được phản ánh là tự chuyển tiền giữa các tài khoản nội bộ với nội dung đặt cọc mua căn hộ, nhằm đánh vào tâm lý người mua rằng dự án đang thu hút lượng quan tâm lớn. Thực tế, đến cuối năm, các dự án này vẫn tiếp tục được rao bán giỏ hàng sơ cấp từ chủ đầu tư.

Những thông báo “cháy booking”, “sold out 90-100% giỏ hàng” xuất hiện dày đặc trong các đợt mở bán dự án tại TP HCM vào nửa cuối năm, tạo cảm giác thị trường bất động sản đã sôi động trở lại. Không ít dự án quy mô 1.000-2.000 căn hộ chỉ sau một đến hai tháng mở bán đã ghi nhận 3.000-4.000 lượt đặt mua và liên tục thông báo bán hết giỏ hàng. Cùng lúc, giá bán thực tế lại được tăng thêm hàng triệu đồng mỗi m2 so với mức quảng cáo ban đầu, với lý do “nhu cầu cao”.

Tuy nhiên, phía sau các con số được công bố là thực tế hoàn toàn trái ngược: nhiều dự án vẫn âm thầm tìm khách, hàng tồn chưa thoát, thanh khoản thấp hơn xa so với kỳ vọng. Theo báo cáo từ CBRE Việt Nam, năm nay lệ hấp thụ căn hộ của TP HCM chỉ mức 62% đến 73%, kém xa so với giai đoạn sôi động trước Covid 19. Còn theo DKRA Consulting, tỷ lệ hấp thụ căn hộ phía Nam (gồm TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu và Long An cũ) năm nay trung bình chỉ khoảng 54%, có thời điểm chỉ đạt 20-30% trên tổng rổ hàng mở bán.

Lãnh đạo một sàn môi giới tại TP HCM cho rằng chiêu tạo “sóng ảo” qua booking đã xuất hiện nhiều năm nhưng hiện được đẩy lên mức tinh vi hơn. “Có dự án công bố đã bán 95% nhưng sau đó vẫn rao bán kéo dài nhiều tháng. Thực chất, sàn bỏ tiền ký quỹ giữ chỗ rồi tìm người mua thật để sang tay và thu hồi tiền cọc”, ông nói.

Theo vị này, thông tin booking vượt xa rổ hàng thường được lý giải là ưu tiên khách đặt trước theo thứ tự, nhưng thực tế bị phóng đại nhằm tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO), thúc đẩy người mua xuống tiền nhanh. Một số chủ đầu tư nhận giữ chỗ từ nhiều đơn vị cùng lúc, miễn đủ tiền, không phân biệt giao dịch thật hay không. Có dự án chỉ khoảng 500 căn hộ nhưng ghi nhận tới 5.500 lượt đặt mua trước, tạo cảm giác cầu lớn để nâng giá bán. Booking vì thế không còn là bước thăm dò nhu cầu mà trở thành công cụ tạo sốt ảo, đẩy giá lên cao.

“Cách mua bán này nếu không siết lại, người mua nhà thật sẽ khó tiếp cận sản phẩm, thị trường kém minh bạch và lành mạnh”, vị này nhấn mạnh.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng booking chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu, không đại diện cho giao dịch thành công. Trong điều kiện thị trường bình thường, tỷ lệ chuyển đổi từ booking sang giao dịch thực chỉ khoảng 10–30%. Với những dự án có lượng đăng ký gấp đôi rổ hàng như hiện nay, số giao dịch thật có thể chỉ đạt 5-10%, thậm chí thấp hơn.

Theo ông, thị trường đang có tín hiệu phục hồi nhưng chưa trở lại giai đoạn sôi động. Việc nhiều chủ đầu tư công bố bán hết 100% sản phẩm trong thời gian ngắn là thiếu cơ sở. Trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư và người mua ở thực vẫn thận trọng, ông Quang đánh giá các chiêu tạo sóng ảo vì vậy chỉ làm gia tăng biến động và rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn khách hàng.

Ở góc độ quản lý, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA), cho rằng để thị trường phát triển lành mạnh cần tăng cường giám sát và công khai dữ liệu giao dịch. Các sàn môi giới phải tuân thủ pháp luật, tránh tiếp tay cho việc thổi giá, tạo sốt ảo. Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế kiểm soát thông tin nhằm bảo vệ người tiêu dùng và ổn định thị trường.

Ông Châu cảnh báo, nếu các hành vi thao túng tâm lý người mua không được kiểm soát trong giai đoạn đầu chu kỳ phục hồi, hệ quả lâu dài sẽ là mất cân đối cung – cầu và cản trở sự phát triển bền vững của thị trường bất động sản.

Phương Uyên