Đặt câu hỏi đến Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, một công dân tại Tuyên Quang nêu đã làm mất Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) trong đợt lũ lịch sử hồi tháng 10/2025. Ông hỏi trường hợp này có được cấp lại không, thủ tục gồm những gì.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời rằng tại Mục VII và Mục VIII nội dung C Phần V Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 151 ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp; phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai đã quy định trình tự, thủ tục cấp đổi Giấy chứng nhận do bị hư hỏng và cấp lại Giấy chứng nhận đã cấp do bị mất.

Theo quy định luật, các trường hợp cấp đổi sổ đỏ đã cấp gồm người sử dụng đất có nhu cầu đổi sổ đã cấp trước ngày 1/8/2024; giấy chứng nhận đã cấp bị ố, nhòe, rách, hư hỏng; mục đích sử dụng đất thay đổi; vị trí thửa đất không chính xác so với thực tế; thay đổi kích thước các cạnh, diện tích thửa đất….

Trường hợp cấp lại sổ đỏ do bị mất, người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất nộp một bộ hồ sơ đến Bộ phận Một cửa hoặc Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai.

Hồ sơ gồm cấp lại gồm đơn đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất theo Mẫu số 18 ban hành kèm theo Nghị định này. Và mảnh trích đo bản đồ địa chính thửa đất đối với trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu đo đạc để xác định lại kích thước các cạnh, diện tích của thửa đất.

Văn phòng đăng ký đất đai thực hiện các công việc sau:

a) Kiểm tra thông tin về Giấy chứng nhận đã cấp mà người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khai báo bị mất trong hồ sơ địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai;

b) Trường hợp phát hiện thửa đất, tài sản gắn liền với đất được cấp Giấy chứng nhận đã được chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất hoặc đang thế chấp tại các tổ chức tín dụng, tổ chức kinh tế khác hoặc cá nhân theo quy định của pháp luật thì thông báo, trả lại hồ sơ cho người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất;

c) Trường hợp không thuộc quy định tại điểm b Mục 2 này thì Văn phòng đăng ký đất đai chuyển thông tin đến UBND cấp xã nơi có đất để thực hiện nội dung quy định tại Mục 3 Phần VIII này đối với hộ gia đình, cá nhân; thực hiện đăng tin 3 lần trên phương tiện thông tin đại chúng ở địa phương trong thời gian 15 ngày về việc mất Giấy chứng nhận đã cấp đối với tổ chức, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài, cá nhân nước ngoài chi phí đăng tin do người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất chi trả;

d) Thực hiện việc hủy Giấy chứng nhận đã cấp; cập nhật, chỉnh lý hồ sơ địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai sau khi đã thực hiện các nội dung quy định tại Mục 3 Phần VIII này; cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất cho người được cấp.

Trường hợp Giấy chứng nhận đã cấp chưa sử dụng bản đồ địa chính hoặc trích đo bản đồ địa chính thửa đất thì thực hiện theo quy định tại điểm b Mục 3 Phần VI của phần C: Trình tự, thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất.

UBND cấp xã có trách nhiệm thực hiện các công việc sau:

a) Niêm yết công khai về việc mất Giấy chứng nhận đã cấp tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và điểm dân cư nơi có đất trong thời gian 15 ngày; đồng thời tiếp nhận phản ánh trong thời gian niêm yết công khai về việc mất Giấy chứng nhận đã cấp;

b) Trong thời hạn không quá 5 ngày kể từ ngày kết thúc thời gian niêm yết, UBND cấp xã có trách nhiệm lập biên bản kết thúc niêm yết và gửi đến Văn phòng đăng ký đất đai.

Trường hợp Trang bổ sung của Giấy chứng nhận đã cấp theo quy định của pháp luật đất đai trước ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành bị mất thì người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất nộp Đơn đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất theo Mẫu số 18 ban hành kèm theo Nghị định này và bản gốc Giấy chứng nhận đã cấp.

Văn phòng đăng ký đất đai kiểm tra thông tin của Trang bổ sung trong hồ sơ địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai; thực hiện cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất với các thông tin cập nhật của Giấy chứng nhận đã cấp và thông tin trên Trang bổ sung.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 357/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc xây dựng, quản lý và khai thác hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm minh bạch hóa thị trường, xóa bỏ tình trạng “mù mờ” thông tin vốn là nguyên nhân của nhiều cơn sốt đất ảo thời gian qua.

Số hóa và quản lý tập trung từ Trung ương

Thay vì sự phân tán dữ liệu tại từng địa phương như trước đây, Nghị định 357 xác lập nguyên tắc quản lý tập trung và thống nhất. Theo đó, Bộ Xây dựng là cơ quan chịu trách nhiệm cao nhất trong việc thiết kế, xây dựng và vận hành hệ thống trên phạm vi toàn quốc.

Ở cấp độ thực thi, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đóng vai trò là đầu mối thu thập, cập nhật và khai thác dữ liệu trong phạm vi địa phương mình, đảm bảo dòng chảy thông tin được xuyên suốt.

Cơ sở dữ liệu về nhà ở được quy định rất chi tiết, không chỉ bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật mà còn đi sâu vào các chỉ số thực tế của thị trường. Cụ thể, hệ thống sẽ cập nhật các chỉ tiêu trong Chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở đã được phê duyệt và kết quả thực hiện thực tế.

Các chỉ số quan trọng như diện tích đất dành cho nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư, nhà ở công vụ và cải tạo chung cư cũ sẽ được theo dõi sát sao. Bên cạnh đó, các số liệu về diện tích nhà ở bình quân đầu người, tổng diện tích sàn và số lượng nhà ở cũng được số hóa.

Phạm vi dữ liệu bao phủ toàn diện các loại hình: Từ nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân khu công nghiệp đến nhà ở lực lượng vũ trang và tài sản công. Điều này giúp cơ quan quản lý và nhà đầu tư có cái nhìn tổng thể về nguồn cung và nhu cầu thực của xã hội.

Siết chặt dữ liệu dự án và môi giới

Đối với thị trường bất động sản, cơ sở dữ liệu sẽ quản lý hồ sơ của hàng loạt loại hình dự án: Từ khu đô thị, khu dân cư nông thôn đến các tổ hợp đa năng (văn phòng, thương mại, du lịch, công nghiệp, y tế, giáo dục…). Đặc biệt, các dự án hạ tầng khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các giao dịch chuyển nhượng dự án cũng nằm trong diện phải cập nhật dữ liệu.

Đáng chú ý, Nghị định mới đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ đối với các “chân rết” của thị trường là hệ thống môi giới và sàn giao dịch. Thông tin về các sàn giao dịch, tổ chức kinh doanh dịch vụ môi giới, tư vấn và quản lý bất động sản sẽ được công khai.

Đối với cá nhân hành nghề môi giới, hệ thống sẽ lưu trữ chi tiết số định danh cá nhân và mã số định danh điện tử của chứng chỉ hành nghề. Quy định này được kỳ vọng sẽ thanh lọc thị trường, loại bỏ nạn “cò đất” hoạt động trái phép.

Khai thác chuyên sâu phải trả tiền

Về phương thức tiếp cận, Nghị định mở ra các kênh khai thác đa dạng: Trực tiếp qua Cổng thông tin, kết nối dữ liệu trực tuyến hoặc gửi văn bản yêu cầu. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước được thực hiện miễn phí để phục vụ công tác quản lý.

Đối với các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác dữ liệu chuyên sâu, chi tiết để phục vụ kinh doanh hoặc nghiên cứu, họ có thể gửi phiếu yêu cầu tới Bộ Xây dựng (qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, bưu chính hoặc trực tiếp). Nhóm đối tượng này sẽ phải chi trả chi phí khai thác theo quy định của pháp luật về giá.

Trong phiên thảo luận tại Quốc hội vừa qua, nhiều đại biểu đã lên tiếng về bất cập trong cách thu tiền sử dụng đất khi người dân chuyển mục đích sang đất ở. Hiện nay, phần lớn địa phương vẫn thu 100% chênh lệch theo bảng giá đất, không phân biệt trong hay ngoài hạn mức, khiến nhiều hộ có đất tổ tiên để lại cũng rơi vào cảnh phải nộp số tiền vượt quá khả năng – thậm chí ví như “mua lại đất của chính mình”.

Trong thực tế, quá trình hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, nhiều trường hợp phải nộp số tiền lên tới nhiều tỷ đồng.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa đưa một ví dụ ông bà A có 3 người con trưởng thành, đã kết hôn, sống trên thửa đất 2.000m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại.

Bảng giá đất khu vực đó là 10 triệu đồng/m2, giá đất nông nghiệp 300.000 đồng/m2, hệ số điều chỉnh giá đất 1,5 và có hạn mức giao đất ở 200m2. Ông bà A có nhu cầu tách thửa đồng thời chuyển mục đích sử dụng đất thành 4 lô đất, mỗi lô 500m2.

Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, tiền sử dụng đất có mức thu bằng 30% chênh lệch giữa đất ở và đất nông nghiệp, 50% chênh lệch với hạn mức 1 lần chuyển đổi, 100% chênh lệch vượt quá 1 lần chuyển đổi. Mức thu tiền được tính một lần trên 1 thửa đất.

Như vậy, khi chuyển đổi trong hạn mức, lô đất đầu tiên 500m2 cần phải nộp tiền sử dụng đất hơn 3 tỷ đồng. Với 3 lô sau, khi vượt hạn mức, tiền phải nộp là 100% giá đất, tương đương gần 22 tỷ đồng.

Hiệp hội tính toán tổng 4 lô phải nộp gần 25 tỷ đồng, gần như ông bà A phải “mua lại đất” của chính mình sát với giá thị trường.

Từ đó, HoREA đề nghị tính tiền sử dụng đất theo mức thu: 20% với khoản chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp; 30% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức đối với hộ gia đình, cá nhân.

Hiệp hội cho rằng đề xuất phù hợp với nhiều hộ gia đình, cá nhân tạo lập, thừa kế từ nhiều đời, không phải là đất do Nhà nước giao đất và có nhiều hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sống chung, cùng canh tác và có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất để chia cho các thành viên trong gia đình “ra riêng”.

Số tiền mà gia đình ông A có thể cần phải nộp theo đề xuất này còn gần 12 tỷ đồng, giảm một nửa so với cách tính ban đầu.

HoREA nhận thấy trong cả nước, nhất là tại các tỉnh phía Nam thì nguồn gốc sử dụng đất phổ biến thuộc trường hợp trên. Trong đó, nhu cầu chuyển nhượng, bán một phần đất ở (sau khi đã chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở) để có tiền xây dựng nhà ở và trang trải chi tiêu cũng xảy ra nhiều nên cần có chính sách hợp tình hợp lý.

Tuy nhiên, đơn vị này cũng cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa trường hợp “đầu nậu”, doanh nghiệp nấp bóng xin chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để lợi dụng chính sách, trục lợi bất chính.

Sáng 3/12, tại hội thảo “Tạo cơ hội để kiều bào an cư tại quê nhà” trong khuôn khổ chuỗi sự kiện “Kỷ nguyên vươn mình – Kiều bào đồng hành cùng Tổ quốc”, nhiều ý kiến cho thấy nhu cầu đầu tư và an cư của cộng đồng người Việt ở nước ngoài đang gia tăng mạnh, đặc biệt ở phân khúc nhà ở xã hội và bất động sản nghỉ dưỡng.

3 triệu kiều bào có nhu cầu mua nhà ở xã hội

TS Lê Hoàng Thế – kiều bào Nhật Bản – cho biết một bộ phận lớn kiều bào, đặc biệt là nhóm “kiều bào loại 2” (sinh sống ở nước ngoài nhưng khó chứng minh thu nhập), có nguyện vọng trở về Việt Nam an cư và đầu tư.

Hiện nay, chính sách pháp luật cho phép kiều bào mua nhà nhưng chưa được phép mua đất. Tuy nhiên sắp tới đây, quy định có thể thay đổi để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho kiều bào nên vị này dự đoán sẽ có “làn sóng” đầu tư lớn từ nhóm đối tượng này với bất động sản nhà ở trong nước.

Theo ước tính, trong khoảng 6 triệu người Việt ở nước ngoài hiện nay có khoảng 3 triệu người thuộc nhóm “loại 2”, tương ứng nhu cầu tiềm năng khoảng 3 triệu căn nhà ở xã hội.

Ông Võ Thành Đăng – Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) – cho biết nhu cầu của kiều bào đối với bất động sản tại Việt Nam đang rất lớn, đặc biệt ở phân khúc nghỉ dưỡng và bất động sản hưu trí.

Nhiều doanh nghiệp kiều bào ưu tiên các dự án ven biển, khu nghỉ dưỡng và những mô hình phục vụ người lớn tuổi như trung tâm giải trí, khu vui chơi, kèm theo hệ thống tiện ích đồng bộ. Đây thường là các dự án phát triển theo tiêu chuẩn quốc tế, chú trọng trải nghiệm sống và kết nối cộng đồng.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – cho biết Việt Nam hiện có khoảng 100 triệu dân và 6 triệu kiều bào đang sinh sống ở nước ngoài, trong đó cộng đồng tại Mỹ chiếm tới 80%. Đây là nguồn lực tài chính đáng kể, thể hiện qua lượng kiều hối năm 2024 lên tới 16 tỷ USD chuyển qua hệ thống ngân hàng; con số thực tế còn cao hơn do nhiều kênh chuyển tiền chưa được thống kê đầy đủ. Riêng TPHCM nhận 9,6 tỷ USD kiều hối, trong đó khoảng 20-21% được rót vào lĩnh vực bất động sản.

Ông Châu nhấn mạnh kiều bào là bộ phận không thể tách rời của dân tộc. Những người còn quốc tịch Việt Nam hoặc chứng minh được nguồn gốc Việt được hưởng chính sách đất đai như công dân trong nước. Theo quy định hiện hành, kiều bào được phép mua và sở hữu nhà ở tương tự người Việt Nam; chỉ người nước ngoài mới bị giới hạn phạm vi dự án được mua.

Kiến nghị tạo điều kiện cho kiều bào an tâm về nước an cư

Luật sư Lâm Quang Quý, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ kiều bào TPHCM, cho biết yếu tố được kiều bào quan tâm nhất khi quyết định hồi hương đầu tư hay sinh sống là hệ thống pháp luật và các thủ tục hành chính liên quan đến nhập cảnh, tạm trú, xác nhận quốc tịch, sở hữu nhà đất và hoạt động kinh doanh.

Theo ông Quý, khung chính sách cần thực sự thông thoáng, ổn định và có tính khả thi cao. “Nếu quy định chỉ tốt trên giấy nhưng không được triển khai đầy đủ, kiều bào rất khó tiếp cận quyền lợi của mình”, ông nói. Ông ghi nhận thời gian gần đây, chính sách đất đai và nhà ở đã cởi mở hơn, tạo điều kiện cho kiều bào đứng tên trực tiếp trên giấy chứng nhận, qua đó giảm rủi ro pháp lý và củng cố niềm tin khi trở về đầu tư.

Dù vậy, nhiều vướng mắc vẫn tồn tại trong thực tế. Những thủ tục như xác nhận quốc tịch, cấp căn cước hay mở tài khoản ngân hàng vẫn gây trở ngại cho không ít kiều bào. Thậm chí, nhiều người dù có hộ chiếu Việt Nam vẫn bị yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần khi giao dịch trực tuyến, do quy định đối chiếu sinh trắc học và dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia.

Ông Quý cũng phản ánh tình trạng hồ sơ nhà đất bị kéo dài do quy trình xử lý thiếu nhất quán. “Chính sách thì thông thoáng, nhưng triển khai lại gây phiền hà. Rào cản lớn nhất nằm ở con người và quy trình thực thi”, ông nhấn mạnh.

Từ góc độ thị trường, Chủ tịch HoREA kiến nghị cần xem xét giảm mức chênh lệch nghĩa vụ tài chính khi tách thửa hoặc chuyển mục đích sử dụng đất lên thổ cư, đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng – đặc biệt là giao thông – để tạo môi trường sống thuận lợi, giúp kiều bào an tâm trở về an cư và đầu tư lâu dài.