Báo cáo thị trường từ DKRA Group cho thấy, trong ba tuần đầu tháng 4, lượng giao dịch bất động sản tại các tỉnh phía Nam (TP HCM, Bình Dương, Long An, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và Tây Ninh) đã giảm 30-40% so với tháng trước. Giao dịch hạ nhiệt trên diện rộng, ở cả loại hình phục vụ nhu cầu thực là căn hộ và sản phẩm thuần đầu tư như đất nền, nhà liền thổ và bất động sản nghỉ dưỡng.

Theo đó, tháng vừa qua căn hộ ghi nhận tỷ lệ hấp thụ trên rổ hàng mở bán đạt 22%, nhà liền thổ là 21%, đất nền và bất động sản nghỉ dưỡng từ 3-6%. Hơn một nửa tháng 4, thị trường gần như đóng băng, giao dịch chỉ tập trung vào cuối tháng và đầu tháng 5.

Theo dữ liệu từ chuyên trang Batdongsan, mức độ quan tâm tìm mua bất động sản trên cả nước trong tháng 4 giảm 18% so với tháng trước. Trong đó, phân khúc chung cư giảm mạnh nhất với 20%, kế đến là đất nền giảm 18%, nhà riêng và nhà mặt phố cùng giảm 14%. Lượng tin đăng bán bất động sản cũng giảm 5-9% ở hầu hết các phân khúc.

Về khu vực, nhu cầu mua tại Hà Nội giảm 18%, TP HCM giảm 19%, còn các địa phương khác ghi nhận mức giảm trung bình 16-20%. Đáng chú ý, căn hộ và đất nền là hai loại hình giảm sâu nhất: Hà Nội giảm 23%, TP HCM giảm 21%.

Ghi nhận từ thực tế từ nhiều sàn phân phối bất động sản cho thấy, diễn biến về thanh khoản nhà đất tháng 4 có sự sụt giảm và không như kỳ vọng.

Lãnh đạo một sàn môi giới tại TP Thủ Đức cho biết, doanh nghiệp kỳ vọng thị trường phục hồi trong quý II, song bước sang tháng 4, tỷ lệ hấp thụ thực tế thấp hơn nhiều so với dự kiến. Hiện đơn vị này đang phân phối ba dự án chung cư và đất nền tại TP HCM và Đồng Nai. Nếu quý I vẫn còn giao dịch nhờ thông tin tích cực về hạ tầng và điều chỉnh địa giới hành chính, thì nửa đầu tháng 4 gần như không có giao dịch đáng kể, dù đã đẩy mạnh truyền thông. Lượng đặt mua chỉ đạt chưa tới 30%. Nửa cuối tháng có tín hiệu khởi sắc hơn nhưng thị trường nhìn chung vẫn trầm lắng.

Tương tự, một chủ đầu tư dự án chung cư tại Bình Dương cho hay, trong tháng 3 vẫn có giao dịch nhưng bước sang tháng 4 thị trường chững lại rõ rệt. Cuối tháng 3, doanh nghiệp mở bán 200 căn hộ, nhưng trong hơn ba tuần đầu tháng 4 chỉ ghi nhận 50 lượt đặt mua trước. “Phải đến cuối tháng thị trường mới bắt đầu chuyển biến, sang đầu tháng 5 tỷ lệ tiêu thụ dần cải thiện”, vị này nói.

Lý giải yếu tố khiến đà giảm giao dịch nhà đất giảm mạnh trong tháng 4, ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nhận định có ba nguyên nhân chính.

Thứ nhất, sau giai đoạn kỳ vọng từ thông tin sáp nhập địa giới, thị trường bước vào giai đoạn “nguội lạnh” do thiếu các chính sách kích cầu hoặc đầu tư hạ tầng cụ thể. Nhóm nhà đầu tư lướt sóng vì kỳ vọng thường rút lui, khiến nhu cầu sụt giảm.

Thứ hai, nguồn cung mới chủ yếu là phân khúc cao cấp và hạng sang, tập trung tại Hà Nội và TP HCM. Giá căn hộ từ 70 đến 100 triệu đồng mỗi m², vượt khả năng chi trả của phần lớn người mua ở thực. Đất nền cũng tăng giá 10-15%, trong khi chủ đất giữ hàng chờ giá cao hơn khiến thanh khoản giảm.

Thứ ba, sau các đợt sốt đất trước, nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã rút lui do thanh khoản thấp và rủi ro cao, nhất là tại Đông Anh, Nhơn Trạch, Đức Hòa… Ngoài ra, chính sách thuế đối ứng của ông Donald Trump cũng ảnh hưởng đến tâm lý thị trường. Nhiều nhà đầu tư chuyển từ trạng thái sẵn sàng mua sang chờ đợi để phòng ngừa rủi ro vĩ mô.

Trong báo cáo mới đây về thị trường bất động sản quý I, Bộ Xây dựng nhận định, do tác động từ thông tin sáp nhập các tỉnh/thành, giao dịch nhà ở và đất nền có sự tăng trưởng mạnh tới 32% trong quý vừa qua. Mặt bằng giá đất cũng theo đó bị đẩy lên cao 20-30% tại một số địa phương. Đà tăng về giá và giao dịch có sự tác động từ yếu tố đầu cơ ăn theo thông tin sáp nhập tỉnh. Đây là xu hướng tăng thiếu bền vững, tiềm ẩn rủi ro. Khi các cơ quan quản lý vào cuộc kiểm soát, hoạt động đầu cơ giảm mạnh.

Đồng tình, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, cho rằng giai đoạn đầu năm, giá và lượng giao dịch tăng mạnh do kỳ vọng từ thông tin chưa chính thức về việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh. Những khu vực được đồn đoán trở thành trung tâm hành chính mới nhanh chóng thu hút dòng tiền. Kỳ vọng quá mức tạo điều kiện cho đầu cơ thổi giá, đẩy mặt bằng lên cao để trục lợi. Khi Nghị quyết 60 được công bố vào đầu tháng 4, chính quyền siết lại việc lan truyền thông tin sai lệch, dòng tiền đầu cơ rút lui, khiến thị trường nhanh chóng hạ nhiệt.

Dù bức tranh thị trường tháng 4 khá ảm đạm, nhưng theo các đơn vị nghiên cứu, từ đầu tháng 5 bất động sản đã bắt đầu có sự chuyển biến tích cực. Ông Võ Hồng Thắng cho biết, những tín hiệu tích cực về đàm phán thuế giữa Mỹ và các quốc gia trên thế giới những ngày qua đã nhóm mồi lửa giúp tâm lý nhà đầu tư trong nước ổn định trở lại. Cùng với đó, nhiều chủ đầu tư đã tích cực giới thiệu dự án mới ra thị trường, kèm với chính sách bán hàng linh hoạt.

Giới chuyên gia dự đoán, trong nửa cuối quý II, giao dịch bất động sản sẽ phục hồi tích cực hơn nhờ các thông tin về giải ngân đầu tư công, hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm triển khai cùng rổ hàng mới đa dạng phân khúc và mức giá.

Phương Uyên

Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM mới đây đề xuất tăng giá đất nông nghiệp với các thửa đất nằm trong khu dân cư hoặc đất nằm trong cùng thửa có đất ở, lên bằng 65-70% giá đất ở, nhằm giảm gánh nặng tiền sử dụng cho người dân.

Lý giải cho đề xuất này, ông Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Kinh tế Tài nguyên và Môi trường thành phố, cho biết bảng giá đất hiện hành ấn định giá đất nông nghiệp ở mức quá thấp. Điều này khiến chi phí chuyển đổi mục đích sử dụng tăng vọt, làm người dân ngần ngại thực hiện thủ tục, từ đó làm chững lại hoạt động thị trường và ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách.

Ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group, nhận định mức thu tiền sử dụng đất hiện nay là quá cao, gây không ít khó khăn cho người dân có nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng, đặc biệt ở khu vực nông thôn, nơi phần lớn người dân sở hữu đất nông nghiệp.

Ông dẫn chứng, tại một số huyện vùng ven như Bình Chánh, Hóc Môn (cũ), giá đất nông nghiệp trên thị trường dao động 7-10 triệu đồng mỗi m2, tiệm cận với đất ở. Tuy nhiên, trong bảng giá đất, mức này chỉ được ghi nhận vài trăm nghìn đồng mỗi m2. Với công thức tính tiền sử dụng đất dựa trên phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp, nhiều người dân cảm thấy như đang phải “mua lại chính mảnh đất của mình”.

Theo ông Thắng, điều chỉnh giá đất nông nghiệp tiệm cận thực tế sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa hai loại đất, từ đó giảm chi phí chuyển đổi và bớt gánh nặng tài chính cho người thu nhập thấp.

Cùng góc nhìn, chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang, Tổng giám đốc Công ty Việt An Hòa, cho rằng mức thu hiện hành tạo ra nhiều trở ngại cho người dân. Không ít người buộc phải rút hồ sơ chuyển đổi khi thấy chi phí quá cao, khiến Nhà nước có nguy cơ thất thu. Một số trường hợp khác lựa chọn xây dựng không phép hoặc giao dịch bằng giấy tay, làm phát sinh tranh chấp và vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu áp dụng giá đất nông nghiệp theo tỷ lệ cố định bằng 65-70% giá đất ở cũng chưa hợp lý. Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan, phân tích nếu đưa đất nông nghiệp lên ngang 70% giá đất ở sẽ tạo ra nhiều hệ lụy. Bởi lẽ, đất nông nghiệp vốn phục vụ sản xuất, không thể xem như một dạng “thổ cư dự bị”. Định giá theo tỷ lệ cứng có thể tạo tâm lý đầu cơ, dẫn đến hiện tượng găm đất chờ quy hoạch, làm sai lệch mục tiêu phát triển sử dụng đất.

Không chỉ vậy, nếu tăng giá đất nông nghiệp một cách ồ ạt mà không cân nhắc kỹ, chi phí đền bù trong các dự án đầu tư công sẽ đội lên cao, kéo theo giá nhà tăng, ảnh hưởng đến khả năng phát triển của doanh nghiệp bất động sản. Bên cạnh đó, tình trạng gom đất chờ chuyển đổi có thể khiến nguồn đất sản xuất bị “giam” lại, làm lệch hướng phát triển nông nghiệp đô thị.

Trên cơ sở đảm bảo hài hòa lợi ích các bên, ông Tuấn đề xuất nên áp dụng hệ số điều chỉnh linh hoạt theo từng khu vực để tính tiền sử dụng đất thay vì áp dụng máy móc bảng giá đất hiện hành. Ông dẫn chứng, nếu bảng giá đất nông nghiệp là 500.000 đồng mỗi m2, trong khi giá thị trường khoảng 5 triệu đồng và giá đất ở là 12 triệu đồng mỗi m2, thì phần chênh lệch hợp lý nên được tính là 5-7 triệu đồng (30-50%), thay vì 11,5 triệu đồng (100%) như hiện nay.

Theo ông Tuấn, việc tính toán dựa trên giá thị trường sẽ phản ánh đúng giá trị đất mà người dân đang sở hữu, thay vì dựa vào mức định giá hành chính quá thấp. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa giúp giảm gánh nặng chi phí chuyển mục đích sử dụng đất, nhất là với người dân đã mua đất nông nghiệp theo giá thị trường.

Đồng quan điểm, chuyên gia Trần Khánh Quang đề xuất giá đất nông nghiệp cần tiệm cận với thị trường thực tế, nhưng không nên sử dụng tỷ lệ cứng. Giá đất nông nghiệp tại các khu vực nội thành và ngoại thành TP HCM có sự chênh lệch lớn, nếu áp một tỷ lệ duy nhất sẽ thiếu công bằng.

Thay vì thu 100% phần chênh lệch giữa giá đất ở và đất nông nghiệp như hiện nay, ông đề xuất áp dụng hệ số điều chỉnh linh hoạt, chẳng hạn chỉ thu 20-30% phần chênh lệch để tránh tình trạng người dân phải nộp tiền sử dụng đất quá cao, thậm chí vượt cả chi phí xây dựng. Mức thu hợp lý sẽ tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi mục đích sử dụng đất một cách chính đáng, giảm rủi ro xây dựng không phép hoặc mua bán giấy tay.

Các chuyên gia cũng lưu ý, mức tăng 65-70% như đề xuất hiện chưa có cơ sở pháp lý và khoa học rõ ràng. Luật Đất đai 2024 đã quy định cụ thể nguyên tắc, phương pháp và căn cứ định giá, trong đó giá đất phải dựa trên dữ liệu thị trường, thu nhập từ đất, chi phí đầu tư, giá lân cận… chứ không thể ấn định theo tỷ lệ. Việc điều chỉnh là cần thiết nhưng phải thực hiện đúng quy trình, có ý kiến từ các sở ngành và tổ chức tư vấn độc lập, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc thị trường và tránh các hệ lụy phát sinh do can thiệp hành chính thiếu cơ sở.

Trên tinh thần đó, ông Võ Hồng Thắng cũng kiến nghị cần có sự phân loại rõ ràng trong các trường hợp chuyển mục đích sử dụng. Với những trường hợp chia tách đất cho con cái, hoặc người lần đầu sở hữu nhà ở, có thể xem xét áp dụng mức thu thấp hơn, mang tính hỗ trợ. Ngược lại, với các trường hợp mang tính đầu cơ, đầu tư sinh lời, vẫn nên thu theo mặt bằng bảng giá đất để đảm bảo công bằng, tránh trục lợi chính sách.

Phương Uyên