Bộ Xây dựng vừa có công văn yêu cầu các địa phương chấn chỉnh việc nộp hồ sơ mua, bán nhà ở xã hội. Bộ cho biết thời gian qua, một số dự án loại nhà ở này khi được chủ đầu tư mở bán xuất hiện tình trạng tập trung đông người, chen lấn, giành chỗ xếp hàng. Nhiều người dân xếp hàng xuyên đêm, tự lập danh sách số thứ tự để giữ suất.

Điều này tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp gây mất an ninh trật tự, phát sinh “cò hồ sơ”, gây bức xúc và ảnh hưởng đến hiệu quả chính sách của Nhà nước. Bộ nhìn nhận nếu không chấn chỉnh kịp thời, đây sẽ là môi trường thuận lợi để các loại “cò mồi” nhận tiền lo hồ sơ, rao bán “suất ngoại giao” trái phép, ảnh hưởng đến lòng tin của người dân và gây khó khăn cho việc quản lý.

Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương kiểm tra, xử lý hành vi môi giới trái phép, “cò mồi” thu tiền đặt chỗ, thu phí “bảo đảm hồ sơ trúng”, rao bán suất ngoại giao. Các tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị công bố công khai để cảnh báo người dân. Địa phương cũng cần tăng hậu kiểm, thu hồi căn hộ với trường hợp kê khai gian dối, chuyển nhượng sai quy định.

Với trường hợp nộp hồ sơ mua nhà xã hội trực tiếp, Bộ yêu cầu các chủ đầu tư bố trí nhiều điểm tiếp nhận, phân chia theo khung giờ hoặc theo khu dân cư, tránh tập trung tại một thời điểm. Họ cũng phải có phương án dự phòng khi số lượng người nộp hồ sơ vượt quá khả năng tiếp cận.

Bộ khuyến khích ứng dụng công nghệ số, tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, xếp hàng điện tử, phát hồ sơ online để giảm tải lượng người đến trực tiếp.

Theo ghi nhận của VnExpress, tình trạng xếp hàng xuyên đêm chờ đăng ký mua nhà ở xã hội diễn ra phổ biến tại Thủ đô thời gian qua khi nhiều dự án bắt đầu mở bán. Đơn cử tại nhà ở xã hội CT3 Kim Chung (xã Đông Anh) mở bán từ ngày 17/11, sau hai ngày đã có 2.500 người bấm nút và nhận lịch hẹn nộp hồ sơ. Mới đây, đơn vị này đã tăng số lượng hồ sơ giải quyết mỗi ngày từ 50 lên 80 từ ngày 25/11 và 100 hồ sơ từ 1/12.

Tháng trước, thời điểm khu nhà xã hội tại xã Đông Anh của Tổng công ty 319 nhận hồ sơ, hàng trăm người cũng đổ về xếp hàng từ tối hôm trước, chấp nhận thức cả đêm để chờ đến lượt.

Theo nhiều chuyên gia, tình trạng nhiều người “chen chân” mua nhà xã hội diễn ra trong bối cảnh thị trường thiếu nhà vừa túi tiền, trong khi dự án thương mại giá nhảy vọt lên quanh 100 triệu đồng một m2.

Ngọc Diễm

Văn phòng UBND TP HCM vừa thông báo kết luận của Phó chủ tịch UBND thành phố Bùi Xuân Cường về việc quản lý mô hình cho thuê lưu trú ngắn hạn tại căn hộ chung cư.

Theo đó, với các chung cư có mục đích sử dụng hỗn hợp, Thành phố giao Sở Xây dựng chủ trì phối hợp Sở Tư pháp rà soát đầy đủ các quy định của Luật hiện hành cùng các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, đăng ký kinh doanh, điều kiện pháp nhân, thể nhân… để ban hành hướng dẫn điều kiện cần và đủ cho phép sử dụng căn hộ làm lưu trú du lịch.

Đồng thời, Sở Xây dựng phối hợp Công an thành phố, UBND các phường, xã rà soát, công bố danh mục các chung cư đủ điều kiện đáp ứng tiêu chí cho thuê lưu trú ngắn hạn.

Với các chung cư không có chức năng hỗn hợp, Thành phố giao Sở Xây dựng phối hợp Sở Du lịch nghiên cứu, đề xuất lập đề án khai thác căn hộ phục vụ kinh tế, du lịch, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn cho cư dân, hoàn thành trước 15/9.

Trước đó, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND TP HCM chấp thuận cơ chế thí điểm cho thuê căn hộ để ở trong nhà chung cư theo hình thức lưu trú ngắn hạn, thời gian thực hiện 12 tháng, bắt đầu từ ngày 1/9.

Theo đề xuất, chương trình thí điểm sẽ áp dụng tại các căn hộ thuộc những tòa chung cư có hệ thống kỹ thuật đảm bảo như điện, nước, thang máy, phòng cháy chữa cháy và xử lý rác thải, được xây dựng đúng theo hồ sơ thiết kế đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Thông tin thu thập trong quá trình thí điểm sẽ được tổng hợp làm cơ sở kiến nghị các cơ quan trung ương bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, Sở Du lịch cũng đang phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, cùng các đơn vị liên quan xây dựng Chính sách thúc đẩy phát triển mô hình kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực lưu trú du lịch trên địa bàn TP HCM, dự kiến hoàn thiện năm 2027.

Hiện tại, TP HCM vẫn áp dụng Quyết định 26/2025 về quản lý, sử dụng nhà chung cư, trong đó quy định căn hộ chỉ được sử dụng đúng mục đích để ở, không được cho thuê theo giờ, theo ngày. Quy định này đã vấp phải nhiều phản ứng từ nhà đầu tư dịch vụ lưu trú Airbnb và các hộ dân sở hữu chung cư.

Trước thực tế này, nhiều chuyên gia đề xuất thay vì cấm, thành phố có thể nghiên cứu các quy định để quản lý, thí điểm mô hình kinh doanh này nhằm gia tăng nguồn thu ngân sách, phát triển du lịch và hài hòa lợi ích cho người sở hữu chung cư.

Việc thí điểm cho phép lưu trú ngắn hạn trong chung cư được kỳ vọng giúp TP HCM dung hòa giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và xu hướng phát triển mô hình kinh tế chia sẻ hiện đại, góp phần thúc đẩy kinh tế đô thị và đảm bảo hài hòa lợi ích của cả người dân lẫn doanh nghiệp.

Phương Uyên

Theo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn thực hiện Luật Đất đai được Quốc hội thông qua ngày 11/12, hộ gia đình, cá nhân sẽ được giảm tiền sử dụng đất khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư.

Cụ thể, người dân chuyển đất nông nghiệp sang đất ở trong hạn mức chỉ phải nộp 30% phần chênh lệch giữa giá đất ở và nông nghiệp. Với phần vượt nhưng không quá một lần hạn mức, người dân sẽ nộp 50% chênh lệch. Nếu phần vượt trên một lần hạn mức, khoản phải nộp là toàn bộ chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở như hiện hành.

Chính sách ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho hộ gia đình, cá nhân. Các lần chuyển đổi mục đích sau sẽ phải nộp toàn bộ chênh lệch.

Người dân đã chuyển mục đích sử dụng đất từ ngày 1/8/2024 (thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực) đến trước ngày 1/1/2026 (Nghị quyết có hiệu lực) sẽ được cơ quan thuế tính lại tiền sử dụng đất. Số tiền tính lại thấp hơn khoản đã nộp được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính khác hoặc hoàn trả.

Quy định mới được kỳ vọng giúp giảm gánh nặng tài chính, đảm bảo an sinh xã hội và nhu cầu đất ở của người dân.

Theo quy định cũ, người dân khi chuyển đổi đất nông nghiệp sang thổ cư chỉ nộp tiền sử dụng đất tính theo tỷ lệ phần trăm chênh lệch giữa giá đất ở và đất nông nghiệp. Mức thu là 30% với diện tích trong hạn mức và 50% khi vượt. Nhờ đó, nhiều hộ dân, đặc biệt ở nông thôn hoặc ven đô, có thể dễ dàng chuyển đổi đất vườn, ao liền kề nhà ở sang đất thổ cư với chi phí hợp lý.

Từ khi áp dụng Luật Đất đai 2024, quy định này bị bãi bỏ. Người dân phải nộp toàn bộ phần chênh lệch giữa giá đất nông nghiệp và đất ở. Họ không còn được giảm theo tỷ lệ như trước, dù trên đất đã có nhà ở từ lâu.

Cũng theo nghị quyết, điều kiện tách, hợp thửa đất được nới lỏng hơn so với trước đây. Quy định mới yêu cầu thửa đất được tách phải có lối đi kết nối với đường giao thông công cộng, hoặc được chủ đất liền kề cho đi qua để nối với đường giao thông. Trước đó, Luật Đất đai 2024 chỉ yêu cầu chung phải có lối đi và kết nối với đường giao thông, không nêu khả năng sử dụng lối đi chung qua thửa liền kề.

Với hợp thửa đất, nghị quyết cho phép các thửa không cùng mục đích sử dụng, hình thức trả tiền thuê hay thời hạn sử dụng đất được hợp thửa. Quy định này đã linh hoạt hơn, giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, chi phí và phù hợp nhu cầu thực tiễn của người dân. Bởi trước đây, các thửa đất phải thống nhất ba tiêu chí trên mới được hợp nhất, trừ một số trường hợp ngoại lệ.

Ngọc Diễm

Tại cuộc họp với các địa phương sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết 18 về quản lý và sử dụng đất ngày 26/6, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà cho rằng Việt Nam cần rà soát chính sách thuế, đặc biệt với đất bỏ hoang, sử dụng không hiệu quả để áp dụng thuế lũy tiến.

Nhưng ông lưu ý việc áp thuế cần tránh mâu thuẫn với chủ trương tích tụ ruộng đất trong nông nghiệp, và “phải trúng đối tượng đầu cơ bất động sản, không áp dụng tràn lan”.

Chính phủ đang nghiên cứu đánh thuế đất hoang hóa, các dự án bất động sản, nhà ở chậm triển khai để ngăn ngừa hành vi đầu cơ, thổi giá đất. Giải pháp này được đưa ra trong bối cảnh thị trường bất động sản còn nhiều hạn chế như thiếu nguồn cung, giá tăng cao so với thu nhập người dân, khả năng tiếp cận nhà ở còn thấp.

Bên cạnh thuế hoang hóa tài sản, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu phương án tính thuế 20% trên lãi chuyển nhượng nhà đất, thuế bất động sản thứ hai hoặc theo thời gian sở hữu tài sản…

Với quản lý thị trường đất đai, Phó thủ tướng nhìn nhận thị trường sơ cấp và thứ cấp cần được phân định rõ. Trong đó, thị trường đất đai sơ cấp là nơi Nhà nước quản lý, điều tiết bằng chính sách, quy định pháp luật qua các hình thức giao, cho thuê đất, đấu giá hoặc thu hồi để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích công.

Ngược lại, khi đất đai đã lưu thông, giao dịch trên thị trường, tức thị trường thứ cấp, nhà điều hành nên quản lý thông qua quy hoạch, định hướng phát triển không gian và hạ tầng.

Phó thủ tướng khẳng định đất đai là không gian nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh. Do đó, Luật Đất đai cần được xác định là luật gốc, từ đó đảm bảo tính thống nhất với các luật: Xây dựng, Nhà ở, Kinh doanh bất động sản…

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống pháp luật liên quan đến đất đai còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn trong tổ chức thực thi, nhất là giai đoạn chuyển tiếp. Quy định về thu hồi đất còn bất cập, khi phân biệt giữa dự án công và tư, nhiều dự án “treo” do không đạt thỏa thuận về đất đai. Chưa kể, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thiếu linh hoạt, gây khiếu kiện, phát sinh chi phí cho Nhà nước và nhà đầu tư.

Lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, Thanh Hóa, Cần Thơ… cũng nêu thực tế quy định bắt buộc giao, cho thuê đất qua đấu giá hoặc đấu thầu thiếu linh hoạt, gây khó khăn cho dự án và tiếp cận đất đai của người dân, nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, việc định giá đất cũng bất cập khi mức do Nhà nước quyết định chưa sát thực tế thị trường, thiếu tham chiếu dữ liệu tư vấn độc lập. Một số hành vi “thổi giá đất” thông qua giao dịch ảo làm méo mó thị trường, gây khó khăn cho quản lý nhà nước.

Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Duy Hưng chỉ ra cơ chế đấu giá chưa kiểm soát được giá đất, thủ tục hành chính vẫn rườm rà, gây chậm trễ. Còn theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, Nhà nước cần tập trung xây dựng thể chế về thuế, phí, đồng thời phân định rạch ròi cơ chế đấu thầu – đấu giá và trao thêm quyền cho địa phương để khơi thông nguồn lực.

Kết luận cuộc làm việc, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà lưu ý khi sửa Luật Đất đai 2024 cần phân biệt rõ các trường hợp đất được thỏa thuận và Nhà nước bắt buộc thu hồi. Việc đấu giá, đấu thầu cũng cần xác định rành mạch giữa đất có hạ tầng, quy hoạch và đất cho các mục tiêu xã hội như phát triển đô thị, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế.

Theo ông, chính sách cho thuê đất cần điều chỉnh lại tư duy, “không thể chỉ nhìn vào nguồn thu trước mắt, phải tính đến giá trị gia tăng và lợi ích lâu dài của dự án”.

Việc định giá đất còn nhiều vướng mắc do cơ sở dữ liệu không thống nhất giữa các địa phương, chưa rõ cơ chế vận hành bảng giá đất. Ông yêu cầu cần có cơ chế mạnh, lựa chọn nhà đầu tư dữ liệu, phần mềm thống nhất để đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu đất đai trên toàn quốc.

Phương Dung