Tăng tốc, quyết liệt triển khai

Nhiều doanh nghiệp bất động sản đang đồng loạt tăng tốc đầu tư vào nhà ở xã hội, tạo nên làn sóng phát triển mới ở phân khúc vốn khan hiếm nguồn cung suốt nhiều năm qua. Các dự án được khởi công và mở rộng liên tục tại nhiều tỉnh, thành, mở ra cơ hội tiếp cận nhà ở tốt hơn cho nhóm thu nhập thấp và trung bình – những người chịu áp lực lớn nhất từ thị trường nhà ở thương mại có giá quá cao.

Trong số này, hàng loạt tập đoàn lớn và doanh nghiệp phát triển nhà ở vừa và nhỏ đều công bố kế hoạch xây dựng hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn căn hộ trong giai đoạn 2024-2030. Các dự án trải rộng từ Hà Nội, TPHCM đến nhiều địa phương như Hải Phòng, Đồng Nai, Cà Mau, Hà Nam… với quy mô tăng mạnh so với các năm trước.

Trong đó, Vingroup là đơn vị gây chú ý khi đăng ký xây dựng 500.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, tương đương một nửa mục tiêu Chính phủ giao toàn quốc. Doanh nghiệp đang triển khai các dự án Happy Home tại 7 tỉnh, thành và đưa dần ra thị trường hàng chục nghìn căn ở nhiều khu vực.

Tại phía Nam, Kim Oanh Group cho biết đang phát triển tổng cộng khoảng 18.500 căn nhà ở xã hội sau 3 năm đẩy mạnh đầu tư, với kế hoạch nâng lên 50.000 căn vào năm 2028. Nhiều dự án mới tại Đồng Nai và TPHCM đã được khởi công trong năm nay.

Đơn vị theo đuổi dòng nhà ở vừa túi tiền từ sớm như Nam Long cũng mở rộng quy mô khi đã phát triển khoảng 5.000 căn EHomeS, tiếp tục xây thêm hơn 600 căn tại Cần Thơ và chuẩn bị triển khai thêm tại Đồng Nai. Công ty đặt mục tiêu đạt 60.000 căn nhà ở xã hội và nhà ở vừa túi tiền đến năm 2030.

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận sự vào cuộc của Địa ốc Hoàng Quân, đơn vị đang hướng đến mục tiêu 50.000 căn trên cả nước. Riêng tại Cà Mau, doanh nghiệp đã được chấp thuận triển khai hai dự án quy mô gần 1.000 căn và nhiều hạng mục khác. Tính đến nay, Hoàng Quân cho biết đã hoàn thành khoảng 10.000 căn và đang triển khai thêm 40.000 căn tại nhiều địa phương.

Ngoài những doanh nghiệp kể trên, nhiều tập đoàn khác cũng chạy đua mở rộng quỹ nhà ở xã hội. Sun Group được giao quỹ đất khoảng 18ha trong một khu đô thị phía Bắc để phát triển loại hình này và đã triển khai thêm dự án tại Hà Nam. HUD, tổng công ty nhà nước, cũng khởi công dự án HUD Thủ Đức và chuẩn bị mở bán hơn 270 căn nhà ở xã hội tại Bình Dương.

Tổng thể, nguồn cung nhà ở xã hội mới đang tăng mạnh tại hàng loạt tỉnh, thành thay vì chỉ tập trung tại các đô thị lớn như trước. Làn sóng tham gia của nhiều chủ đầu tư được kỳ vọng sẽ giúp thị trường bớt khan hiếm, giảm áp lực giá và mở rộng cơ hội sở hữu nhà cho người thu nhập thấp và trung bình trong những năm tới.

Còn đó những băn khoăn, đề xuất

TS Sử Ngọc Khương – Giám đốc cấp cao Savills Việt Nam – cho rằng dù nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia phát triển nhà ở xã hội, thực tế họ vẫn gặp hàng loạt rào cản lớn. Việc phải tự tìm và mua đất khiến chi phí đầu vào đội lên đáng kể, trong khi thủ tục pháp lý vẫn phức tạp, quy trình giao – hoàn trả đất giữa doanh nghiệp và Nhà nước còn chồng chéo. Những yếu tố này khiến tiến độ triển khai kéo dài và biên lợi nhuận vốn đã bị khống chế ở mức tối đa 10% càng trở nên kém hấp dẫn.

Ông Khương nhận định các chính sách hiện hành như tiêu chuẩn, đối tượng thụ hưởng hay ưu đãi lãi suất mới chỉ mang tính “lọc” và quản lý nguồn cung trong bối cảnh khan hiếm, chứ chưa giải quyết được căn nguyên là cơ chế, thủ tục và mô hình đầu tư chưa đồng bộ.

Đại diện Nam Long đánh giá việc ngày càng nhiều doanh nghiệp – kể cả ngoài lĩnh vực bất động sản – tham gia phát triển nhà ở xã hội cho thấy phân khúc này đang hình thành một làn sóng đầu tư rõ rệt. Đây là tín hiệu tích cực, giúp đa dạng nguồn cung và hỗ trợ mục tiêu “nhà ở cho người thu nhập trung bình và thấp”, vốn là định hướng mà doanh nghiệp theo đuổi nhiều năm.

Đơn vị này cho biết các chính sách mới như kế hoạch thành lập Quỹ phát triển nhà ở quốc gia, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và cải tiến quy trình đầu tư là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng để thu hút nhà đầu tư nghiêm túc, qua đó đẩy nhanh tiến độ và mở rộng quy mô nhà ở xã hội theo hướng bền vững hơn.

Phát biểu tại kỳ họp cổ đông hồi tháng 5, ông Trương Anh Tuấn – Chủ tịch Hoàng Quân – nhìn nhận doanh nghiệp đang chịu nhiều áp lực khi phải hoàn thành mục tiêu 40.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, đồng thời đáp ứng tiêu chí “nhanh, nhiều, tốt, rẻ” và tích hợp hệ sinh thái tiện ích. Để thực hiện kế hoạch này, Hoàng Quân cần khoảng 200ha đất nhưng hiện mới có 50ha. Từ quỹ đất đến hồ sơ pháp lý, thủ tục cấp phép xây dựng… đều là những trở ngại đáng kể.

Không chỉ thiếu đất, doanh nghiệp còn đối mặt thách thức về vốn. Với 40.000 căn nhà ở xã hội, tổng nhu cầu vốn khoảng 40.000 tỷ đồng, trong đó tối thiểu 10.000 tỷ đồng là vốn vay trung, dài hạn. Tuy nhiên, ngân hàng chỉ giải ngân khi dự án chứng minh được tính khả thi và khả năng hoàn vốn, buộc doanh nghiệp phải chứng minh rõ ràng về quỹ đất, mô hình triển khai, hiệu quả tài chính và dòng tiền.

Ở góc độ một doanh nghiệp lớn đang đầu tư mạnh vào phân khúc này, bà Đặng Thị Kim Oanh – Chủ tịch Tập đoàn Kim Oanh – kiến nghị nhiều giải pháp liên quan đến vốn, quỹ đất và cơ chế. Theo bà, Chính phủ cần chỉ đạo quyết liệt hơn để tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có năng lực tiếp cận nguồn vốn kịp thời.

Doanh nghiệp cho biết đã chuẩn hóa quy trình phát triển dự án, chủ động bỏ vốn mua đất và không trông chờ hỗ trợ. Nếu được giao thêm quỹ đất “sạch” và giảm thủ tục hành chính, doanh nghiệp cam kết giảm giá bán, rút ngắn tiến độ và bàn giao nhà sớm hơn kế hoạch. 

Bài toán khó

Tại Hà Nội và TPHCM, bảng giá đất mới đã và sắp được ban hành có mức điều chỉnh tăng đáng kể so với hiện hành, đặc biệt ở các khu vực ven đô. Việc tăng giá này thể hiện nỗ lực của các địa phương trong việc tiệm cận giá thị trường, minh bạch hóa cơ sở tính thuế và nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai.

Tuy vậy, trong ngắn hạn, mức tăng này khiến nhiều ý kiến lo ngại về khả năng tạo ra hiệu ứng lan truyền lên giá nhà, chi phí triển khai dự án cũng như giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng việc ban hành bảng giá đất mới là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Đất đai 2024. Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực thi luật, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh (hệ số K) sẽ trở thành công cụ thống nhất để xác định nghĩa vụ tài chính cho cả doanh nghiệp và người dân.

Ông Tuấn phân tích, hiện nay với các dự án bất động sản, cơ quan Nhà nước phần lớn áp dụng phương pháp thặng dư để xác định nghĩa vụ tài chính, vốn không phụ thuộc vào bảng giá đất hay hệ số K. Do đó, việc điều chỉnh tăng bảng giá đất tại thời điểm hiện nay về nguyên tắc chưa tác động lên nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Cơ chế mới chỉ ảnh hưởng khi chính thức áp dụng công thức bảng giá đất nhân hệ số K, dự kiến từ năm sau.

Đối với hộ gia đình và cá nhân, nghĩa vụ tài chính khi cấp sổ đỏ hoặc chuyển mục đích sử dụng đất hiện đang tính theo bảng giá do địa phương ban hành. Khi bảng giá đất tăng, số tiền người dân phải nộp sẽ tăng tương ứng. Vì vậy, để giảm gánh nặng tài chính, theo ông Tuấn, giải pháp phù hợp không phải là hạn chế điều chỉnh bảng giá đất mà cần xem xét điều chỉnh tỷ lệ, mức thu tiền sử dụng đất.

Theo đánh giá của luật sư, bài toán đặt ra là làm sao bảng giá đất tiệm cận giá thị trường để phục vụ quản lý Nhà nước, nhưng không đẩy giá nhà tăng theo. Thực tế, khi chi phí sử dụng đất tăng, giá chuyển nhượng có xu hướng biến động tỷ lệ thuận.

Do đó, việc bình ổn giá nhà không thể kỳ vọng vào việc kìm bảng giá đất, mà phải sử dụng các công cụ khác như áp thuế lũy tiến theo thời gian nắm giữ; áp dụng chính sách tín dụng phù hợp; hạn chế đầu cơ; minh bạch thông tin giao dịch; xây dựng sàn giao dịch tập trung; đồng thời tăng mạnh nguồn cung nhà ở vừa túi tiền và nhà ở xã hội.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho rằng giá căn hộ tại TPHCM sẽ đối mặt với áp lực lớn nếu áp dụng cách xác định nghĩa vụ tài chính theo công thức “bảng giá đất nhân hệ số K”. Theo phân tích của HoREA, cách tính này cho ra mức giá đất cao hơn đáng kể so với phương pháp thặng dư hiện được sử dụng, từ đó làm tăng chi phí đất trong cơ cấu giá bán nhà.

Trên cơ sở đó, HoREA đề nghị không sử dụng một hệ số K chung cho tất cả dự án, bởi mỗi loại sản phẩm, mật độ xây dựng và suất đầu tư đều có đặc thù riêng. Hiệp hội đề xuất chia hệ số K thành ba nhóm: K1 để điều chỉnh bảng giá đất phổ thông; K2 áp dụng trong xác định giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; và K3 phục vụ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với dự án thương mại.

Theo HoREA, phân tách hệ số theo từng nhóm mục đích sẽ tạo dư địa cho địa phương linh hoạt hơn trong điều hành, phản ánh sát giá trị đất thực tế, đồng thời hạn chế việc chi phí đất bị đẩy quá cao, từ đó góp phần ổn định giá nhà.

Cần các giải pháp tổng thể

Bày tỏ quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng trong bối cảnh nhiều địa phương ban hành bảng giá đất mới với mức tăng đáng kể, câu chuyện “làm sao để giá nhà không tăng thêm” tiếp tục trở thành vấn đề lớn đối với thị trường và người dân.

Theo ông Huy, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu kiểm soát tăng giá trực tiếp, cần tiếp cận vấn đề theo hướng dài hạn hơn: Tăng khả năng tiếp cận nhà ở thông qua mở rộng nguồn cung, nâng cấp hạ tầng và tổ chức lại cấu trúc đô thị – kinh tế vùng.

Hiện thị trường thiếu sản phẩm phù hợp với nhóm thu nhập trung bình – thấp, trong khi nhu cầu cao, dẫn đến áp lực tăng giá. Vì vậy, việc phát triển nhà ở xã hội với mô hình quy mô lớn, tiện ích đồng bộ và thiết kế hiện đại là giải pháp then chốt. Những dự án này cần được quy hoạch tích hợp đầy đủ hạ tầng giáo dục, y tế, thương mại và giao thông, thay vì mô hình tách biệt như trước đây.

Bên cạnh đó, đề xuất thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia cũng được đánh giá là cần thiết nhằm huy động đa dạng nguồn vốn – từ ngân sách nhà nước, trái phiếu nhà ở đến các quỹ đầu tư – qua đó triển khai các chương trình cho thuê, thuê mua và mua trả góp ổn định, dài hạn cho người dân.

Bên cạnh bài toán nhà ở, sự dịch chuyển dân cư cũng là yếu tố tác động mạnh tới giá nhà. Khi việc làm và dịch vụ tập trung chủ yếu tại một vài siêu đô thị, nhu cầu nhà ở tại Hà Nội, TPHCM và các đô thị trung ương luôn trong tình trạng “nóng”.

Để giảm áp lực, chuyên gia cho rằng cần triển khai chiến lược phát triển đa cực: Hình thành các đô thị vệ tinh, đầu tư hạ tầng giao thông liên kết vùng như metro, các tuyến vành đai, đồng thời gắn tăng dân số với các cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ, du lịch ngay tại địa phương. Khi việc làm và tiện ích được phân bổ hợp lý hơn, dòng người đổ về đô thị lớn sẽ giảm, giúp hạ nhiệt giá nhà và giảm tải hạ tầng.

Ông Nguyễn Quang Huy nhìn nhận, câu chuyện giảm giá nhà không chỉ nằm ở chính sách thị trường mà là bài toán chiến lược về quy hoạch đô thị, hạ tầng và phân bố dân cư. Việc điều chỉnh bảng giá đất chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh này.

Quan trọng hơn là phát triển các đô thị có khả năng hấp thụ dân cư, tạo việc làm ngay tại chỗ, mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội chất lượng, đồng thời xây dựng các khu đô thị mới hiện đại, sử dụng đất tiết kiệm và bền vững. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, thị trường sẽ ổn định hơn, giá nhà hợp lý hơn và người dân có điều kiện tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn bổ sung, thay vì dồn lực vào khu lõi, TPHCM mở rộng cần phát triển đô thị vệ tinh với các chức năng chuyên biệt. TOD là chìa khóa giúp các đô thị vệ tinh phát huy vai trò, giảm áp lực cho trung tâm và tạo sự phát triển cân bằng vùng. Các đô thị vệ tinh phải được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, việc làm, để trở thành cực tăng trưởng mới, thu hút dân cư bền vững.