Đầu năm 2025, Bộ Xây dựng được Thủ tướng giao nhiệm vụ nghiên cứu mô hình để giao dịch nhà đất online như chứng khoán nhằm chuyển đổi số liên thông các thủ tục đất đai. Người dân có thể giao dịch bất động sản, công chứng, thuế, đăng ký giao dịch trên môi trường điện tử.

Mới đây, Bộ này cho biết trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý có thể hình thành từ đầu năm 2026. Đề án thí điểm dự kiến đưa ra Quốc hội thảo luận tại kỳ họp vào tháng 10 tới.

Góp ý dự thảo đề án, Bộ Tư pháp cho biết cần cân nhắc kỹ thẩm quyền xác nhận giao dịch bất động sản có hiệu lực bằng tin nhắn hoặc giấy xác nhận của trung tâm. Theo quy định, các giao dịch trong lĩnh vực bất động sản phải được công chứng, chứng thực, gồm cả giao dịch về nhà ở. Trong khi dự thảo nêu các giao dịch trên sẽ được ký kết ngay tại trung tâm, trừ giao dịch qua công ty môi giới hay sàn giao dịch.

Bộ này cho rằng việc xây dựng dự thảo đề án theo hướng giao trung tâm thẩm quyền xác nhận thay cho công chứng, chứng thực “không phù hợp với tính chất, giá trị của hoạt động công chứng”. Bộ này đã nhiều lần nêu quan điểm không thể phủ nhận hoạt động công chứng trong việc cung cấp dịch vụ công, không phải thủ tục hành chính, trong quá trình xây dựng các luật Kinh doanh bất động sản, Nhà ở, Đất đai trước đây. Hoạt động này đảm bảo các giao dịch hợp pháp, hạn chế rủi ro về pháp lý cũng như tranh chấp khác.

Bộ Tư pháp đề nghị dự thảo đề án cần tách biệt rõ ràng chức năng tổ chức giao dịch và công chứng giao dịch bất động sản, “không hợp nhất hai chức năng này trong cùng một thiết chế hành chính”.

Với những giao dịch thứ cấp, quy trình tương tự dạng giao dịch qua công ty môi giới, sàn giao dịch. Cụ thể, các bên xác lập hợp đồng tại tổ chức hành nghề công chứng và hồ sơ được gửi đến trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý để thực hiện các bước tiếp theo. Trung tâm có nhiệm vụ tư vấn thủ tục hành chính, hỗ trợ kỹ thuật về biểu mẫu, hướng dẫn quy trình tiếp nhận nhưng không được thẩm định nội dung hay kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch.

Ngoài ra, Bộ Tư pháp đánh giá một số nhiệm vụ, quyền hạn của trung tâm có định hướng vượt khung với pháp luật hiện hành. Đơn cử, Luật Kinh doanh bất động sản 2023 quy định sàn giao dịch địa ốc phải được tổ chức dưới hình thức doanh nghiệp trong khi đề án lại đề xuất thành lập trung tâm như một đơn vị sự nghiệp công lập, không có tư cách pháp nhân doanh nghiệp.

Trung tâm được giao thực hiện gần như toàn bộ quy trình giao dịch bất động sản từ kiểm tra quy hoạch, xác minh thông tin, tư vấn pháp luật, tiếp nhận hồ sơ, xác nhận hợp đồng, nộp thuế đến cấp sổ đỏ. Đây là tổ hợp chức năng do ít nhất 5 cơ quan khác nhau đảm trách, hoạt động theo các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau.

Dự thảo đề án tham khảo mô hình tổ chức, cơ chế vận hành của Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam để làm hình mẫu nhưng chưa đi sâu, phân tích những khác biệt pháp lý giữa các loạt tài sản được giao dịch trên Sở và bất động sản. Dự thảo cũng không đưa ra những nhược điểm của Sở giao dịch chứng khoán dù thực tế mô hình này đã bộc lộ một số hạn chế như tình trạng đẩy giá, thổi giá.

Bộ Tư pháp cho biết dự thảo đề án thiết kế quy trình giao dịch quyền sử dụng đất, bất động sản qua trung tâm “tương đối đơn giản”, chưa phù hợp với các tình huống đa dạng có thể xảy ra thực tế. Ví dụ các trường hợp chưa xác định rõ năng lực chủ thể, tình trạng hôn nhân hay bất động sản đang bị thế chấp… Dự thảo cũng chưa làm rõ trách nhiệm của trung tâm khi xác nhận giao dịch mà phát sinh tranh chấp, sai sót cũng như chưa xây dựng cơ chế bồi thường tương tự hoạt động công chứng.

Bộ Tư pháp đề nghị Bộ Xây dựng xem xét các góp ý trên và hoàn chỉnh đề án dự thảo xây dựng Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý.

Trước đó, Bộ Xây dựng cho biết đang phối hợp cùng Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) phát triển đề án trên. Trung tâm giao dịch nhà đất sẽ giúp kiểm soát sự minh bạch khi đưa bất động sản vào kinh doanh, hỗ trợ giải quyết liên thông các thủ tục hành chính trong quá trình giao dịch. Nó cũng được kỳ vọng tạo hiệu ứng tích cực, kết nối giữa người mua, người bán, các sàn tư nhân với cơ quan quản lý nhà nước.

Ngọc Diễm

Báo cáo từ Công an TP HCM cho biết hiện nay trên địa bàn thành phố có 1.046 cơ sở kinh doanh cho thuê nhà trọ (với khoảng 9.570 phòng và 15.549 người), còn tồn tại vi phạm về phòng cháy chữa cháy. Đến đầu tháng 4 năm nay, có 209 nhà trọ vi phạm đã tự dừng kinh doanh, còn lại 837 cơ sở chưa đảm bảo an toàn về phòng cháy đang được công an TP HCM tham mưu cho UBND thành phố chỉ đạo các cấp quận, huyện đề nghị những cơ sở này dừng hoạt động trong thời gian tới.

Chính quyền thành phố sẽ phối hợp với các địa phương thông báo đến 15.000 khách thuê trọ biết nơi đang sinh sống không đảm bảo an toàn, đề nghị họ tìm nơi thuê trọ khác.

Công an cấp xã, phường sẽ tăng cường kiểm tra việc tuân thủ quy định pháp luật về cư trú cho người thuê trọ, không giải quyết đăng ký cư trú với các cơ sở vi phạm phòng cháy chữa cháy này. Thành phố sẽ công khai danh sách các cơ sở vi phạm và các cơ sở đảm bảo an toàn về phòng cháy nổ trên địa bàn để người thuê trọ nắm thông tin, tìm thuê nhà trọ phù hợp.

Theo chỉ thị 19/2024 của Thủ tướng về tăng cường công tác phòng cháy chữa cháy với nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ, nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh, sau ngày 30/3, chung cư mini, nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà trọ không hoàn thành thực hiện các giải pháp bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy sẽ phải dừng hoạt động.

Trước khi ban hành chỉ thị 19, TP HCM có 53.611 cơ sở nhà trọ, nhà nhiều căn hộ, nhà ngăn phòng cho thuê. Qua kiểm tra, có gần 16.000 cơ sở còn tồn tại vi phạm về phòng cháy chữa cháy. Sau 30/3, qua rà soát, thành phố có 11.362 trên tổng số gần 16.000 cơ sở đã hoàn thành khắc phục, đảm bảo an toàn về phòng cháy chữa cháy, số lượng cơ sở chưa hoàn thành khắc phục là 4.621. Những cơ sở vi phạm chủ yếu tập trung vào 2 hành vi là chưa tạo lối thoát nạn khẩn cấp, chưa thực hiện giải pháp ngăn cháy lan giữa khu vực để xe, khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao với khu vực để ở và đường thoát nạn.

Trong năm ngoái, trên địa bàn TP HCM xảy ra 437 vụ cháy làm chết 16 người, bị thương 21 người, thiệt hại khoảng 12,5 tỷ đồng. Nguyên nhân gây cháy phổ biến nhất là do sự cố các hệ thống, thiết bị điện sản xuất – sinh hoạt.

Phương Uyên

Mới đây, Chính phủ cho biết sẽ đề xuất sửa đổi Nghị quyết 18, làm cơ sở sửa Luật Đất đai 2024. Dự thảo sửa đổi của luật này cũng đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến.

Luật Đất đai 2014 có hiệu lực từ 1/8/2024. Trong quá trình thi hành, nhiều chính sách nổi bật đã tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận đất đai cho sản xuất – kinh doanh, giải quyết nhiều tồn đọng về đất, góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, theo các chuyên gia.

Một trong những điểm mới của luật này là quy định cụ thể các hình thức giao đất, cho thuê đất phù hợp với tính chất và mục đích sử dụng. Các trường hợp, điều kiện và căn cứ để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất với các dự án đầu tư cũng được quy định chi tiết.

Luật đã phân cấp toàn bộ thẩm quyền chấp thuận chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Chuyên gia pháp lý bất động sản Phạm Thanh Tuấn cho biết quy định này tạo sự chủ động và nâng cao trách nhiệm của địa phương trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn.

Ngoài ra, luật đã mở rộng đối tượng và hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, cho phép người dân không trực tiếp sản xuất được nhận quyền sử dụng đất trồng lúa trong hạn mức. Hạn mức chuyển nhượng đất nông nghiệp cũng được nâng lên đến 15 lần so với hạn mức giao đất.

Ở góc độ doanh nghiệp, lãnh đạo một công ty chuyên phát triển dự án nhà ở tại phía đông TP HCM, nhìn nhận cơ chế giao đất, cho thuê đất được quy định rõ ràng thông qua đấu giá, đấu thầu, góp phần minh bạch hóa quá trình phân bổ đất đai, hạn chế cơ chế “xin – cho”. Doanh nghiệp này cũng được mở rộng cơ hội tiếp cận quỹ đất sau khi luật bổ sung quy định cho phép sử dụng đất vào nhiều mục tiêu nếu phù hợp với quy hoạch. Cùng đó, doanh nghiệp không còn bắt buộc phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi lập hồ sơ đầu tư, tạo thuận lợi hơn trong việc xúc tiến dự án.

Việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đất đai cũng là điểm nổi bật của Luật Đất đai, theo ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc kinh doanh kênh Batdongsan. Ông nói, quy định này giúp xác định rõ trách nhiệm của Trung ương và địa phương trong quản lý, vận hành và chia sẻ hệ thống thông tin đất đai tập trung. Hệ thống này liên tục được đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện thời gian qua, hướng tới nền hành chính số, công khai, minh bạch.

Dù vậy, sau một năm triển khai, Luật Đất đai bộc lộ nhiều bất cập cần sửa đổi. Việc bỏ khung giá đất và xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường từng được kỳ vọng là điểm mới đột phá, nay lại được nhìn nhận khiến nghĩa vụ tài chính của người dân tăng nhiều lần. Bà Nguyễn Thị Hồng (phường Vinh Lộc, Nghệ An) phản ánh gia đình bà nộp hồ sơ xin chuyển đổi 300 m2 đất vườn sang thổ cư. Theo thông báo tính thuế, giá đất sau chuyển đổi là 15 triệu đồng mỗi m2, trong khi giá cũ chỉ khoảng 85.000 đồng. Kết quả là tổng số tiền sử dụng đất phải nộp vọt lên gần 4,5 tỷ đồng.

Sau khi luật bỏ khung giá đất, nhiều địa phương đã xây dựng và áp dụng bảng giá đất điều chỉnh với mức giá tăng nhiều lần. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (HoREA), cho biết đất ở theo bảng giá ở TP HCM tăng 2,4-38 lần, kéo theo nghĩa vụ tài chính của người dân tăng vọt, vượt quá khả năng tài chính.

Bảng giá đất mới cũng làm tăng chi phí thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để làm dự án nhà thương mại, “đẩy” chi phí đất của dự án leo thang, kéo giá nhà tăng vọt cùng lo ngại bong bóng bất động sản. Ông Trần Khánh Quang, Giám đốc Công ty bất động sản Việt An Hòa, cho biết chi phí sử dụng đất tăng cao khiến nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ gần như không thể tiếp cận được quỹ đất. Theo quan sát của ông, trong một năm qua, khoảng 80-90% doanh nghiệp thuộc nhóm này bị loại khỏi “cuộc chơi” do không đủ năng lực tài chính.

“Hệ quả là thị trường thiếu vắng các dự án nhà ở quy mô vừa và nhỏ, ngoại trừ một số đại đô thị do các chủ đầu tư lớn triển khai, dẫn đến nguồn cung sụt giảm và giá bán ngày càng tăng”, ông Quang cho hay.

Báo cáo của Bộ Xây dựng chỉ ra trong quý II, đà tăng giá chung cư Hà Nội, TP HCM lên mức cao nhất trong gần một thập kỷ. Tại thủ đô, giá bán trung bình đã đạt 80 triệu đồng mỗi m2, tăng 33% so với cùng kỳ, còn TP HCM đạt 89 triệu đồng, tăng 36%.

Luật Đất đai cũng bộc lộ kẽ hở pháp lý trong đấu giá đất.Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property, nhìn nhận việc xác định giá khởi điểm căn cứ theo bảng giá đất trong thời điểm chưa kịp điều chỉnh để sát thị trường khiến khoản đặt trước 20% tương đối thấp, dễ bị lợi dụng. Một số tổ chức, cá nhân đã tham gia đấu giá không nhằm mục đích sử dụng đất thực sự mà để đẩy giá, tạo sốt ảo, rồi bỏ cọc hoặc chuyển nhượng kiếm lời. Trong khi đó, pháp luật lại chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm hành vi bỏ cọc.

Hệ quả là nhiều phiên đấu giá bị đẩy giá quá cao rồi bỏ cọc, gây nhiễu loạn thị trường, làm tăng mặt bằng giá đất khu vực lân cận, ảnh hưởng tiêu cực đến việc thu hút đầu tư, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Cùng đó, việc giới hạn hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê đã bộc lộ một số bất cập, nhất là sự thiếu đồng bộ với các luật Nhà ở, Kinh doanh bất động sản. Luật sư Phạm Thanh Tuấn đánh giá quy định này chưa tạo điều kiện linh hoạt cho nhà đầu tư gồm doanh nghiệp kinh doanh bất động sản.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thuê đất trả tiền một lần để chủ động trong tài chính, thuận lợi trong huy động vốn và thế chấp quyền sử dụng đất. Điều này cần thiết với các dự án xã hội như y tế, giáo dục, văn hóa … vốn cần thu hút nguồn lực đa dạng từ khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, hình thức cho thuê đất trả tiền hàng năm khiến ngân sách phải chi lớn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng lại thu hồi vốn chậm.

Ở góc độ cơ quan xây dựng dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết luật hiện hành chưa phù hợp với chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Bởi từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng.

Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Ngọc Diễm – Phương Uyên