Thị trường bất động sản năm qua chứng kiến nhiều vụ đấu giá đất có giá trúng gấp nhiều lần giá khởi điểm, thậm chí cao hơn 18-20 lần. Thậm chí, có trường hợp tại Sóc Sơn, Hà Nội, người tham gia còn trả giá tới 30 tỷ đồng/m2 cho 3 thửa đất, sau đó rút lui ở vòng sau, khiến các lô đất không thể đấu giá thành công.

Viện Nghiên cứu và Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng nhiều phiên đấu giá đất thời gian qua bị biến tướng, trở thành “sân chơi” của giới đầu cơ thay vì công cụ phân bổ đất đai công bằng, hiệu quả.

Nhiều nhà đầu tư tham gia không nhằm sử dụng thực tế mà để “thổi giá”, thông đồng dìm giá hoặc tạo mặt bằng giá ảo cho dự án khác. Sau đó, họ bỏ cọc, khiến đất bị bỏ hoang, thất thu ngân sách và gây nhiễu thị trường.

VARS IRE đề xuất siết chặt điều kiện tham gia đấu giá, yêu cầu người dự phải chứng minh năng lực tài chính, mục đích sử dụng rõ ràng và có bảo lãnh ngân hàng. Tỷ lệ đặt cọc nên nâng lên 20-30% giá trị khu đất để tăng tính ràng buộc.

Cơ quan này cũng kiến nghị tăng chế tài xử lý, cấm tham gia đấu giá 2-10 năm hoặc vĩnh viễn với hành vi thao túng, bỏ cọc, đồng thời xem xét xử lý hình sự nếu có dấu hiệu trục lợi có tổ chức.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện dữ liệu và quy định quản lý, kết nối với hệ thống định danh điện tử (VNeID) để ngăn “người ảo”, kiểm soát dòng vốn đầu cơ, đồng thời yêu cầu đất trúng đấu giá phải được đưa vào sử dụng đúng tiến độ, không sang nhượng sớm.

Cùng quan điểm trên, Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA) nêu nhiều đề xuất góp ý với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về xử lý vướng mắc trong đấu giá quyền sử dụng đất.

Trong đó, hiệp hội đề xuất mở rộng lệnh cấm đối với cả cá nhân và tổ chức, áp dụng cho mọi trường hợp giao đất hoặc cho thuê đất với 2 hành vi vi phạm gồm bỏ cọc và không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán. Vì nếu chỉ cấm cá nhân sẽ không bao quát hết thực tiễn, bởi các doanh nghiệp mới là nhóm tham gia nhiều và có tác động lớn đến thị trường.

Đồng thời, HoREA ủng hộ đề xuất nâng mức tiền đặt trước lên tối thiểu 20% và tối đa 50% giá khởi điểm, thay cho mức 10-20% hiện nay, nhằm sàng lọc nhà đầu tư thiếu năng lực tài chính và ngăn người tham gia chỉ để đẩy giá rồi rút lui.

Gần đây, Bộ Tư pháp cũng đề xuất người bỏ cọc đấu giá đất còn bị cấm tham gia đấu giá theo thời hạn nhất định. Nếu trúng đấu giá mà không nộp tiền thì cấm từ 2 đến 5 năm, trúng đấu giá mà nộp tiền không đầy đủ thì cấm từ 6 tháng đến 3 năm.

Đơn vị này cũng đề xuất nâng mức tiền đặt cọc của cá nhân tham gia đấu giá đất lên tối thiểu 20%, tối đa 50%. Theo quy định hiện hành, mức tiền đặt trước khi đấu giá tối thiểu 5% nếu giao đất ở cho cá nhân và 10% nếu là dự án đầu tư, tối đa 20%. Bộ Tư pháp cho rằng đây là giải pháp giúp ngăn chặn tình trạng lợi dụng hoạt động đấu giá để trả giá cao nhằm trục lợi rồi sau đó bỏ cọc.

Nhiều địa phương gần đây rục rịch chuẩn bị cho công tác hoàn tất dữ liệu hoặc lấy ý kiến về dự thảo bảng giá đất lần đầu, áp dụng từ ngày 1/1/2026.

Tại Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất lần đầu. Theo dự thảo, giá đất sẽ được chia thành 17 khu vực, thay cho cách xác định theo ranh giới quận, huyện như trước đây.

Giá đất cao nhất được đề xuất tại khu vực 1, bao gồm các phường nằm trong vành đai 1, với mức tối đa hơn 702 triệu đồng/m2, tăng khoảng 2% so với bảng giá hiện hành. Ở khu vực ngoại thành, một số vị trí dự kiến tăng mạnh 25-26%, như khu vực 9, nơi giá đất vị trí 1 trên Quốc lộ 32 có thể đạt khoảng 65 triệu đồng/m2.

Tại TPHCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị xây dựng bảng giá đất lần đầu áp dụng từ ngày 1/1/2026 theo trình tự, thủ tục rút gọn. Đồng thời, đơn vị này đề nghị 168 xã, phường, đặc khu, thuế thành phố và các thuế cơ sở, Văn phòng đăng ký đất đai thành phố, các chi nhánh cùng các cơ quan liên quan khẩn trương cung cấp dữ liệu giá đất các tuyến đường, tuyến đường dự kiến, gửi trước ngày 5/11.

Các địa phương khác như Tây Ninh, Đồng Nai, Đà Nẵng… cũng lấy ý kiến về bảng giá đất lần đầu áp dụng từ đầu năm sau.

Viện Nghiên cứu và Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng việc ban hành bảng giá đất mới là bước tiến tất yếu trong quản lý nhà nước, góp phần minh bạch hóa thị trường. Tuy nhiên, mức tăng “sốc” tại nhiều khu vực đang tạo ra những rủi ro đáng lưu ý cho doanh nghiệp, người dân và cả hoạt động tín dụng của ngân hàng.

Đơn vị này đánh giá bảng giá đất mới sẽ tác động đến 5 nhóm đối tượng: Cá nhân, doanh nghiệp bất động sản, ngân hàng, thị trường chung và chính quyền địa phương.

Đối với doanh nghiệp, mức tăng khiến chi phí bồi thường, tiền sử dụng đất – chi phí chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu chi phí phát triển dự án và tổng mức đầu tư dự án tăng mạnh.

Đối với những dự án đang triển khai, chi phí tiền sử dụng đất tăng mạnh có thể khiến tổng mức đầu tư vượt xa khả năng tài chính. Ngược lại, với các dự án chưa triển khai, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc lập kế hoạch ngân sách và phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, việc thị trường có chấp nhận mức giá bán buộc phải điều chỉnh tăng hay không vẫn là một ẩn số.

Đối với thị trường, chi phí sử dụng đất, tiền thuê đất và chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng tăng mạnh, khiến giá thành phát triển dự án đội cao. Giá bán dự kiến tăng theo chi phí đầu vào, gây áp lực lên khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Trên cơ sở đó, VARS IRE cho rằng bảng giá đất chỉ có ý nghĩa khi được áp dụng cho một mục đích cụ thể như bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nếu dùng chung cho các mục đích khác như tính tiền sử dụng đất, đấu giá hay tính thuế, bảng giá sẽ mất tính thực tiễn và cần được điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp:

Đơn vị này kiến nghị xác định đúng vai trò của bảng giá đất: Bảng giá là công cụ quản lý và thu thuế của Nhà nước, không phải là công cụ điều tiết cung, cầu thị trường. Việc ổn định chính sách giá đất cần hướng tới mục tiêu dài hạn về minh bạch, công bằng và bền vững.

Đồng thời, giá đất cũng cần được linh hoạt trong điều hành, cho phép địa phương ban hành hệ số điều chỉnh linh hoạt theo từng khu vực, thời điểm, loại hình sử dụng đất và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.

VARS IRE nhấn mạnh cần xây dựng lộ trình điều chỉnh phù hợp, tránh gây “sốc” cho thị trường và tác động đột ngột đến doanh nghiệp, người dân, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đang hoàn thiện mô hình chính quyền đô thị 2 cấp.

Đồng quan điểm, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) cũng cho rằng việc xác định giá đất cần nhằm mục tiêu tăng cường cơ hội tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh, kiểm soát biến động giá đất, đặc biệt là giá đất sản xuất kinh doanh, phi nông nghiệp.

Đất đai còn là nguồn lực phát triển quan trọng, có vai trò dẫn dắt nhiều ngành kinh tế. Trong đó, riêng khu vực bất động sản và các ngành liên quan đã đóng góp khoảng 10% GDP, giữ vai trò then chốt trong tăng trưởng, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và nguồn thu lớn cho ngân sách.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số từ năm 2026, việc điều chỉnh bảng giá đất cần cân nhắc. Nếu tăng sẽ làm tăng chi phí sản xuất, đầu tư, gây ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Hệ quả dây chuyền từ giá đất tăng còn có thể khiến thị trường bất động sản chững lại, tác động tiêu cực đến các lĩnh vực liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính, ngân hàng…, qua đó ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. 

Viện này cũng đề nghị các địa phương xem xét trong quá trình điều chỉnh giá đất trong bảng giá đất cần nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Tại dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng, Bộ Xây dựng đề xuất quy định mới xử phạt vi phạm quy định về kinh doanh bất động sản.

Không nộp hồ sơ cấp sổ đỏ cho khách mua bị phạt đến 1 tỷ đồng

Theo dự thảo, nếu chủ đầu tư không nộp hồ sơ đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bên mua, thuê mua nhà ở (trừ trường hợp bên mua, bên thuê mua tự nguyện làm thủ tục) thì hình thức và mức xử phạt tương ứng với thời gian và mức độ vi phạm.

Cụ thể, trường hợp không nộp hồ sơ từ 50 ngày đến 6 tháng, đề xuất phạt tiền 30-50 triệu đồng đối với trường hợp vi phạm dưới 50 căn hộ, nhà ở riêng lẻ; phạt tiền 50-80 triệu đồng nếu từ 50 đến dưới 200 căn; phạt tiền 80-160 triệu đồng nếu từ 200 căn trở lên.

Trường hợp nộp chậm từ trên 6 tháng đến 12 tháng, đề xuất phạt tiền 160-200 triệu đồng đối với trường hợp vi phạm dưới 50 căn hộ, nhà ở riêng lẻ; phạt tiền 200-300 triệu đồng nếu từ 50 đến dưới 200 căn; phạt tiền 300-500 triệu đồng nếu từ 200 căn trở lên.

Trường hợp nộp chậm từ 12 tháng trở lên, phạt tiền 200-300 triệu đồng đối với trường hợp vi phạm dưới 50 căn hộ, nhà ở riêng lẻ; phạt tiền 300-500 triệu đồng nếu từ 50 đến dưới 200 căn; phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng nếu từ 200 căn trở lên.

Thời điểm để xác định thời gian được tính từ ngày chủ đầu tư bàn giao nhà cho bên mua hoặc kể từ ngày bên thuê mua thanh toán đủ tiền theo thỏa thuận đến thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính. Trường hợp chủ đầu tư đã khắc phục sai phạm sau thời hạn thì thời gian vi phạm được tính đến ngày chủ đầu tư khắc phục sai phạm.

Trường hợp trong một dự án mà chủ đầu tư vi phạm về số lượng khác nhau, thời gian khác nhau thì tiền phạt tính theo từng mức phạt theo quy định.

Vi phạm quy định về hợp đồng trong kinh doanh bất động sản

Dự thảo nêu rõ, phạt tiền 180-260 triệu đồng đối với chủ đầu tư dự án, doanh nghiệp kinh doanh bất động sản không sử dụng hợp đồng mẫu, hoặc sử dụng hợp đồng không đầy đủ nội dung chính; chủ đầu tư không xác nhận vào hợp đồng chuyển nhượng hoặc xác nhận không đúng quy định; thu tiền từ khách hàng khi xác nhận vào hợp đồng chuyển nhượng…

Chủ đầu tư dự án ký hợp đồng bán, cho thuê mua căn hộ chung cư, công trình xây dựng hoặc phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng không xác định rõ các nội dung theo quy định cũng chịu mức phạt tương tự.

Bên cạnh đó, sẽ phạt tiền 260-300 triệu đồng đối với hành vi ký hợp đồng mua bán nhà ở, công trình xây dựng, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng không gắn với quyền sử dụng đất theo quy định.

Phạt tiền 300-500 triệu đồng đối với chủ đầu tư, doanh nghiệp kinh doanh bất động sản có hành vi không tuân thủ các quy định về giá bán, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê mua bất động sản, dự án trong trường hợp Nhà nước có quy định về giá.

Phạt tiền từ 800 triệu đồng đến 1 tỷ đồng đối với hành vi chuyển nhượng hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở, công trình xây dựng không bảo đảm các điều kiện theo quy định.

Không đáp ứng điều kiện kinh doanh bị phạt đến 600 triệu đồng

Dự thảo đề xuất phạt tiền 120-160 triệu đồng đối với hành vi kinh doanh bất động sản nhưng không thành lập doanh nghiệp hoặc không thành lập hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong trường hợp pháp luật kinh doanh bất động sản quy định phải thành lập.

Phạt tiền 160-200 triệu đồng đối với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản không đáp ứng điều kiện theo quy định. Các vi phạm trên còn chịu hình thức phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động kinh doanh bất động sản từ 3 đến 6 tháng.

Phạt tiền 240-300 triệu đồng đối với chủ đầu tư, doanh nghiệp kinh doanh bất động sản có hành vi nhận tiền thanh toán theo hợp đồng mà không thông qua tài khoản mở tại tổ chức tín dụng trong nước hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam.

Phạt tiền 300-400 triệu đồng đối với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản không công khai hoặc công khai không đầy đủ, không chính xác, không trung thực về bất động sản, dự án trước khi đưa vào kinh doanh hoặc không cập nhật thông tin thay đổi.

Phạt tiền 400-500 triệu đồng đối với hành vi kinh doanh nhà ở, công trình xây dựng quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án bất động sản không đúng hình thức, phạm vi kinh doanh.

Phạt tiền 500-600 triệu đồng đối với hành vi thu các khoản tiền liên quan đến kinh doanh bất động sản không đúng theo quy định.