2-3 năm trở lại đây, tình trạng khách thuê trả mặt bằng diễn ra phổ biến tại nhiều trung tâm thương mại ở Hà Nội. Không ít dự án từng là tâm điểm vui chơi, mua sắm tại Thủ đô một thời, nay rơi vào cảnh trống mặt bằng kéo dài, khách mua èo uột.

Theo ghi nhận của VnExpress, trung tâm thương mại Discovery Complex (quận Cầu Giấy) có đến 80% diện tích mặt bằng bán lẻ bị bỏ trống. Chỉ có tầng trệt và hai tầng trên cùng lác đác khách thuê. Còn lại các tầng đều tắt đèn, dừng phục vụ thang máy, thang cuốn.

Tương tự, một số dự án khác như Artemis (quận Thanh Xuân), Mipec Tower (quận Đống Đa) cũng trong cảnh vắng khách thuê dù nằm ở vị trí đắc địa tại khu đông dân cư.

Tuy nhiên, nhiều trung tâm thương mại vẫn đắt khách thuê, chủ yếu từ chủ đầu tư ngoại như Lotte, Aeon hay Central Retail. Hãng dịch vụ bất động sản Avison Young cho biết nhiều dự án có tỷ lệ lấp đầy khách thuê trên 95% như Lotte Mall West Lake, Aeon Mall Hà Đông, Aeon Mall Long Biên…

Bà Nguyễn Hoài An, Giám đốc cấp cao CBRE Hà Nội, cho biết phần lớn những khu bán lẻ vắng khách thuê có quy hoạch, thiết kế gian hàng lạc hậu dù nằm ở “đất vàng”.

Bà nói, nhiều dự án đã hoạt động 7-10 năm, chủ yếu nằm ở khối đế của khu đô thị hoặc dự án chung cư, ít cải tạo và đổi mới trong trải nghiệm khách hàng. Ngoài gian hàng bán lẻ, việc thiếu hụt các hoạt động giải trí, sự kiện và trải nghiệm độc đáo khiến không gian mua sắm trở nên “nhàm chán”. Các khu này cũng thiếu những ngành hàng chủ chốt để giữ chân khách mua.

Cùng quan điểm, bà Hoàng Nguyệt Minh, Giám đốc bộ phận Cho thuê thương mại, Savills Hà Nội, cho rằng hiện nay khách thuê không chỉ dừng lại ở việc bán hàng tại cửa hàng vật lý mà còn mở rộng thêm quy mô hoạt động kết hợp các chiến dịch truyền thông hấp dẫn, cửa hàng pop-up, triển lãm… Nhiều thương hiệu nổi tiếng cũng tăng cường yếu tố đời sống vào trải nghiệm mua sắm dẫn đến sự gia tăng của mô hình “concept store” – mô hình bán lẻ có tính mở và thiên về phong cách sống.

Trong khi đó, phí mặt bằng cao tạo thách thức cho không ít khách thuê. CBRE cho biết trong năm 2024, giá thuê trung bình mặt bằng bán lẻ ở trung tâm đã leo thang 16%, tăng nhanh hơn khu vực ngoài trung tâm. Chưa kể một số dự án trong quá trình nâng cấp, sửa chữa, tái định vị còn có biến động về giá thuê. Điều này khiến cho nhiều khách thuê rút khỏi những gian hàng hoạt động kém hiệu quả, chuyển sang dự án có giá hợp lý hoặc dễ tiếp cận khách hàng hơn.

“Những bất lợi trên khiến cho nhiều khu bán lẻ cũ không đủ sức cạnh tranh với những trung tâm thương mại riêng biệt, mới ra mắt với đa dạng loại hình mua sắm, giải trí và dịch vụ thu hút khách thuê”, bà Nguyễn Hoài An cho hay.

Giám đốc một doanh nghiệp chuyên môi giới mặt bằng thương mại ở trung tâm Hà Nội cho biết nhiều nơi quy hoạch gian hàng thiếu khoa học, không gắn kết được các nhãn hàng hoặc chỉ tập trung vào một nhóm phân khúc tầm trung – cao cấp. Điều này khiến nhiều dự án thu hẹp khả năng tiếp cận với đông đảo khách hàng trẻ, bình dân.

Vị này cho hay, các nhà bán lẻ cũng có mối quan hệ tương hỗ “buôn có bạn, bán có phường”. Một nhãn hàng lớn hiện diện tại khu vực này kéo theo đối thủ cạnh tranh hoặc nhãn hàng cùng lĩnh vực xuất hiện theo, tạo nên trải nghiệm mua sắm phong phú cho khách hàng. Thiếu sự gắn kết, tương trợ, không ít nhãn hàng phải chọn rút khỏi mặt bằng để sang “phường” khác.

Nhìn từ bài học thành công của nhiều “ông lớn” bán lẻ quốc tế, các chuyên gia cho rằng ưu điểm của họ là đầu tư kỹ từ khâu nghiên cứu thị trường, thiết kế mặt bằng, tránh bị lạc hậu sau vài năm hoạt động. Họ có chiến lược bố trí mặt bằng khách thuê hợp lý, giúp tối ưu lưu lượng khách hàng và trải nghiệm mua sắm với dịch vụ chăm sóc tinh tế, thống nhất. Đây là lợi thế “lấy lòng” người tiêu dùng trẻ, vốn là lực lượng chủ yếu tiếp cận các trung tâm thương mại hiện đại.

“Cùng với việc đầu tư mạnh cho các hoạt động quảng bá, những trung tâm thương mại mới dần trở thành tâm điểm vui chơi, giải trí, mua sắm của người dân Thủ đô”, bà Hoàng Nguyệt Minh cho hay.

Nhu cầu thay đổi từ cả thương hiệu bán lẻ và người tiêu dùng đặt ra yêu cầu phải nâng cấp và tái cơ cấu với các trung tâm mua sắm cũ. Thời gian qua, một số dự án đã nâng cấp chất lượng mặt bằng bán lẻ cho thấy kết quả tích cực.

Ví dụ, giữa năm 2023, Indochina Plaza Hanoi (quận Cầu Giấy) đã hoàn thành cải tạo và đổi tên thành The Loop Shopping Center do Takashimaya quản lý. Trong hai năm, trung tâm này đã thiết kế lại cảnh quan, bố trí nhiều không gian xanh, cải tạo nội, ngoại thất. Định vị thương hiệu cũng thay đổi, nhắm đến giới trẻ thay vì giới hạn cho cư dân như trước, giúp tỷ lệ lấp đầy hiện đạt 100%.

Mô hình chia sẻ doanh thu trong trung tâm thương mại cũng là một giải pháp để tăng khả năng thu hút khách thuê. Bà Hoàng Nguyệt Minh cho biết ưu điểm của mô hình là giá thuê linh hoạt, giúp giảm rủi ro tài chính cho các thương hiệu nhỏ hoặc mới gia nhập thị trường. Cả chủ trung tâm thương mại và khách thuê cùng chia sẻ khi doanh thu không đạt kỳ vọng, giúp nhãn hàng gắn bó với mặt bằng hơn.

Trong tương lai, thị trường bán lẻ vẫn có nhiều triển vọng phát triển. Theo Tập đoàn nghiên cứu thị trường Euromonitor International, doanh thu bán lẻ hàng hóa tại Việt Nam dự kiến tăng trưởng 12,6% mỗi năm trong ba năm tới. Chỉ số tiêu dùng mỗi hộ gia đình cũng dự báo tăng 38% trong giai đoạn 2024-2028, mở rộng cơ hội cho mặt bằng bán lẻ.

Avison Young dự báo nguồn cung bán lẻ Hà Nội có thể bổ sung gần 29.500 m2 diện tích cho thuê mới trong hai năm tới. Điều này sẽ làm tăng áp lực cạnh tranh cho các trung tâm thương mại đã hoạt động nhiều năm.

“Đây là thời điểm các chủ đầu tư cần xây dựng chiến lược định vị phù hợp, cải tạo không gian mua sắm để nâng tỷ lệ lấp đầy, tránh lãng phí ưu thế ‘đất vàng’ vốn có”, bà Nguyễn Hoài An cho hay.

Ngọc Diễm

Cuối tháng 5, chuỗi nhà hàng của chị Phạm Thị Hải đã đóng cửa hai điểm thuê tại quận 3 và quận 11, sau thời gian dài hoạt động cầm chừng. Trong đó, mặt bằng rộng 230 m2 trên đường Cách Mạng Tháng Tám (quận 3) có giá thuê 190 triệu đồng mỗi tháng.

“Dù chủ nhà đồng ý giảm thêm giá thuê, tôi vẫn phải đóng cửa vì không thể gánh nổi khoản chi cố định quá lớn trong bối cảnh kinh doanh ế ẩm”, chị Hải nói và cho biết sẽ chuyển sang mặt bằng nhỏ hơn trên cùng tuyến đường thuộc quận 10.

Trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (quận 3), một căn nhà phố từng được thương hiệu thời trang thuê gần hai năm, đã treo biển tìm khách mới từ tháng 4 đến nay. Cách đó không xa, đoạn gần chùa Vĩnh Nghiêm, có ba mặt bằng liền kề cũng rao cho thuê từ đầu năm, hiện chưa có người chốt.

Tình trạng tương tự diễn ra trên đường 3 Tháng 2 (quận 10), nơi nhiều căn nhà mặt tiền bị bỏ trống, phủ kín bảng cho thuê. Một số mặt bằng đã treo biển từ cuối năm 2023, đến nay chưa giao dịch được. Anh Kiên, môi giới phụ trách một căn nhà ba tầng trên tuyến đường này, cho biết có mặt bằng rộng gần 300 m2, từng được thuê với giá khoảng 180 triệu đồng mỗi tháng. Hiện chủ nhà giữ nguyên mức giá chào thuê nhưng sẵn sàng thương lượng giảm 15-20% nếu có khách chốt hợp đồng.

Trên đường Nguyễn Văn Trỗi (quận Phú Nhuận), một cửa hàng kinh doanh đồ gia dụng đã dừng hoạt động từ tháng 4. Mặt bằng rộng khoảng 120 m2, từng có giá thuê 90 triệu đồng mỗi tháng. Chủ nhà cũng chấp nhận giảm 10 triệu đồng để giữ khách, nhưng do doanh thu giảm sút và chi phí vận hành cao, đơn vị thuê quyết định không gia hạn hợp đồng.

Ghi nhận của VnExpress cho thấy nhiều tuyến đường trung tâm khác như Cách Mạng Tháng Tám, Điện Biên Phủ, Nguyễn Trãi, Phan Xích Long… cũng xuất hiện dày đặc biển hiệu “cho thuê”, dán kín số điện thoại trên kính và tường nhà.

Theo dữ liệu từ Batdongsan, giá thuê nhà phố tại TP HCM trong tháng 5 tiếp tục giảm 10%, nhà riêng giảm 19% so với đầu năm. Tương tự, thống kê từ nền tảng Nhà Tốt ghi nhận giá thuê nhà phố kinh doanh bán lẻ tại các quận nội thành trong tháng 1 giảm trung bình 10-18%. Mức giảm mạnh nhất tại quận 1 và Bình Thạnh, khoảng 20-32% so với cuối năm ngoái. Đến cuối tháng 3, giá chào thuê tiếp tục giảm thêm 4%, trong khi nhu cầu thuê vẫn duy trì trạng thái đi ngang từ đầu năm.

Báo cáo quý I của Savills Việt Nam cũng cho biết giá thuê trung bình hiện thấp hơn 10-20% so với trước đại dịch. Dù chủ nhà đã đưa ra nhiều ưu đãi như giữ nguyên giá lâu dài, giãn tiến độ thanh toán, giảm tiền cọc… tình trạng mặt bằng trống vẫn phổ biến, kể cả ở các vị trí đắc địa.

Lý giải nguyên nhân giá thuê giảm, mặt bằng nhà phố cho thuê vẫn ế ẩm, ông Nguyễn Ngọc Tuần, môi giới lâu năm trong phân khúc nhà phố trung tâm TP HCM, nhìn nhận nhóm khách có tiềm lực tài chính mạnh như ngân hàng, F&B, y tế, giáo dục – vốn là mục tiêu của các mặt bằng lớn – đang trong làn sóng cơ cấu lại hoạt động, nên họ tiết giảm nhu cầu thuê.

Còn ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nói sự phát triển mạnh của thương mại điện tử đã làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Người dân ít ra phố mua sắm, chuyển sang mua hàng trực tuyến, kéo theo nhu cầu thuê mặt bằng bán lẻ sụt giảm rõ rệt.

Ngoài nhóm ngành ăn uống cần không gian trải nghiệm, phần lớn mô hình kinh doanh đều gặp khó do chi phí mặt bằng cao, thường chiếm khoảng 30% doanh thu. Trong khi đó, sức mua yếu khiến nhiều cửa hàng không đủ khả năng duy trì hoạt động.

Song song đó, ông Tuấn cho rằng xu hướng tiêu dùng hiện đại cũng không còn ưu ái nhà phố. Người dân ngày càng ưa chuộng các trung tâm thương mại tích hợp như Vincom, Aeon Mall hay Crescent Mall – nơi tiện lợi hơn về hạ tầng và trải nghiệm mua sắm. Trong khi đó, nhà phố vốn nhỏ hẹp, thiếu chỗ đậu xe và khó cải tạo không gian, ngày càng lép vế dù đã hạ giá thuê.

Bà Cao Thị Thu Hương, quản lý cấp cao Savills Việt Nam, cũng nhìn nhận mô hình “tất cả trong một” tại trung tâm thương mại đang chiếm ưu thế nhờ giúp các thương hiệu tiếp cận khách hàng dễ hơn, đồng thời được phân bổ ngành hàng hợp lý. Số khác, họ tìm mặt bằng trong hẻm để tiết giảm chi phí.

“Trước đây, nhiều doanh nghiệp chấp nhận lỗ để quảng bá thương hiệu ở các mặt bằng trung tâm. Tuy nhiên, khi truyền thông đa phương tiện lên ngôi, việc thuê nhà phố đắt đỏ để nhận diện thương hiệu không còn là ưu tiên”, bà Hương đánh giá.

Thực tế, nhiều đơn vị kinh doanh nhỏ lẻ đã chuyển hướng sang thuê nhà trong hẻm, nhà riêng hoặc tầng trệt các chung cư để giảm chi phí, kết hợp mô hình “giao nhanh, tiêu dùng gần”.

Ngọc Anh, chủ một cửa hàng mỹ phẩm, chia sẻ rằng sau gần một năm thuê mặt bằng nhà phố trên đường 3 Tháng 2 với giá 45 triệu đồng mỗi tháng, chị đã chuyển về căn hộ tầng trệt trong một khu chung cư gần đó. “Khách hàng cũ vẫn tìm đến, mà chi phí thuê giảm một nửa”, chị nói.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng nhà phố cho thuê chưa hẳn đã “hết thời”. Với sức mua lớn tại TP HCM, tiềm năng bán lẻ vẫn còn, nhưng chủ nhà cần định giá hợp lý, linh hoạt và cùng đồng hành với khách thuê để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Phương Uyên