Nội dung trên nêu tại hồ sơ dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) được Bộ Tài chính lấy ý kiến.

Theo đó, Bộ này đề xuất áp dụng thuế thu nhập cá nhân với chuyển nhượng bất động sản của cá nhân bằng thu nhập tính thuế nhân (x) với thuế suất 20% theo từng lần chuyển nhượng.

Thu nhập tính thuế này được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các khoản chi phí hợp lý liên quan đến việc tạo ra thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản.

Trường hợp không xác định giá mua và các chi phí liên quan, thuế thu nhập cá nhân được tính bằng giá bán nhân (x) với thuế suất. Mức thuế suất trong trường hợp này sẽ theo thời gian sở hữu, tối đa 10%.

Cụ thể, với bất động sản có thời gian nắm giữ dưới 2 năm, tỷ lệ thuế là 10%. Còn bất động sản có thời gian sở hữu 2-5 năm, mức thuế 6%; thời gian nắm giữ 5-10 năm có thuế suất 4%; còn 10 năm trở lên thuế 2% – bằng tỷ lệ áp dụng hiện hành.

Thời gian nắm giữ bất động sản tính từ khi cá nhân có quyền sở hữu, sử dụng bất động sản (từ ngày Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) có hiệu lực) đến thời điểm chuyển nhượng.

Với bất động sản có nguồn gốc từ nhận thừa kế, thuế suất chuyển nhượng vẫn như hiện hành, ở mức 2%, mà không tính theo thời gian nắm giữ. Bởi, Luật Dân sự quy định thừa kế là việc dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống, khác với cho, tặng bất động sản.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế từ chuyển nhượng bất động sản là thời điểm hợp đồng chuyển nhượng có hiệu lực hoặc thời điểm đăng ký quyền sử dụng, sở hữu bất động sản.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Từ năm 2015, theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Trước đó, tại hội thảo vào tháng 3, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ. Theo chuyên gia, cách tính này đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán. Thực tế, người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn để giảm số thuế phải nộp, dẫn tới thất thu ngân sách, thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Do vậy, một số chuyên gia đề xuất đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, họ đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định. Phương án này được cho là có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

Theo Bộ Tài chính, một số quốc gia đã sử dụng các công cụ thuế thu nhập cá nhân để tăng chi phí và giảm sức hấp dẫn của hành vi đầu cơ bất động sản trong nền kinh tế. Một số nước còn áp dụng thuế với lợi nhuận từ giao dịch bất động sản phù hợp với tần suất giao dịch, thời gian mua bán lại bất động sản.

Chẳng hạn, nếu thời gian này diễn ra càng nhanh thì thuế suất càng cao, diễn ra chậm hơn thì mức thuế thấp hơn. Bộ này dẫn kinh nghiệm của Đức cho biết nước này có hai sắc thuế chính để hạn chế đầu cơ là thuế chuyển nhượng bất động sản và thuế thu nhập. Thuế thu nhập từ bất động sản áp dụng mức thuế suất từ 14-42%. Cá nhân mua bán được miễn loại thuế này khi bất động sản sở hữu trên 10 năm hoặc không phải vì mục đích kinh doanh.

Tại Mỹ, chính sách chống đầu cơ bất động sản tùy thuộc vào luật riêng tại từng tiểu bang. Ở thành phố San Francisco, một người mua nhiều bất động sản và bán dưới 5 năm sẽ chịu mức thuế chuyển nhượng nhà là 14-24%.

Tương tự, tại Singapore, đất mua đi bán lại trong năm đầu tiên bị đánh thuế 100% trên giá trị chênh lệch mua bán, sau đó giảm dần với các thời hạn dài hơn.

Bộ Tài chính cho biết việc áp thuế bất động sản trên cơ sở thu nhập theo từng lần như đề xuất sẽ như thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan này thừa nhận để thực hiện hiệu quả phương pháp này, nhà điều hành cần có cơ sở dữ liệu về lịch sử giao dịch của bất động sản để xác định giá vốn, điều kiện về hóa đơn chứng từ chứng minh các chi phí. Đồng thời, các chính sách liên quan tới đất đai cần được đồng bộ, cũng như mức sẵn sàng của hạ tầng công nghệ thông tin về đăng ký, chuyển nhượng đất đai, bất động sản.

Phương Dung

Mới đây, Chính phủ cho biết sẽ đề xuất sửa đổi Nghị quyết 18, làm cơ sở sửa Luật Đất đai 2024. Dự thảo sửa đổi của luật này cũng đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến.

Luật Đất đai 2014 có hiệu lực từ 1/8/2024. Trong quá trình thi hành, nhiều chính sách nổi bật đã tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận đất đai cho sản xuất – kinh doanh, giải quyết nhiều tồn đọng về đất, góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, theo các chuyên gia.

Một trong những điểm mới của luật này là quy định cụ thể các hình thức giao đất, cho thuê đất phù hợp với tính chất và mục đích sử dụng. Các trường hợp, điều kiện và căn cứ để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất với các dự án đầu tư cũng được quy định chi tiết.

Luật đã phân cấp toàn bộ thẩm quyền chấp thuận chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Chuyên gia pháp lý bất động sản Phạm Thanh Tuấn cho biết quy định này tạo sự chủ động và nâng cao trách nhiệm của địa phương trong công tác quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn.

Ngoài ra, luật đã mở rộng đối tượng và hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, cho phép người dân không trực tiếp sản xuất được nhận quyền sử dụng đất trồng lúa trong hạn mức. Hạn mức chuyển nhượng đất nông nghiệp cũng được nâng lên đến 15 lần so với hạn mức giao đất.

Ở góc độ doanh nghiệp, lãnh đạo một công ty chuyên phát triển dự án nhà ở tại phía đông TP HCM, nhìn nhận cơ chế giao đất, cho thuê đất được quy định rõ ràng thông qua đấu giá, đấu thầu, góp phần minh bạch hóa quá trình phân bổ đất đai, hạn chế cơ chế “xin – cho”. Doanh nghiệp này cũng được mở rộng cơ hội tiếp cận quỹ đất sau khi luật bổ sung quy định cho phép sử dụng đất vào nhiều mục tiêu nếu phù hợp với quy hoạch. Cùng đó, doanh nghiệp không còn bắt buộc phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi lập hồ sơ đầu tư, tạo thuận lợi hơn trong việc xúc tiến dự án.

Việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đất đai cũng là điểm nổi bật của Luật Đất đai, theo ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc kinh doanh kênh Batdongsan. Ông nói, quy định này giúp xác định rõ trách nhiệm của Trung ương và địa phương trong quản lý, vận hành và chia sẻ hệ thống thông tin đất đai tập trung. Hệ thống này liên tục được đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện thời gian qua, hướng tới nền hành chính số, công khai, minh bạch.

Dù vậy, sau một năm triển khai, Luật Đất đai bộc lộ nhiều bất cập cần sửa đổi. Việc bỏ khung giá đất và xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường từng được kỳ vọng là điểm mới đột phá, nay lại được nhìn nhận khiến nghĩa vụ tài chính của người dân tăng nhiều lần. Bà Nguyễn Thị Hồng (phường Vinh Lộc, Nghệ An) phản ánh gia đình bà nộp hồ sơ xin chuyển đổi 300 m2 đất vườn sang thổ cư. Theo thông báo tính thuế, giá đất sau chuyển đổi là 15 triệu đồng mỗi m2, trong khi giá cũ chỉ khoảng 85.000 đồng. Kết quả là tổng số tiền sử dụng đất phải nộp vọt lên gần 4,5 tỷ đồng.

Sau khi luật bỏ khung giá đất, nhiều địa phương đã xây dựng và áp dụng bảng giá đất điều chỉnh với mức giá tăng nhiều lần. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (HoREA), cho biết đất ở theo bảng giá ở TP HCM tăng 2,4-38 lần, kéo theo nghĩa vụ tài chính của người dân tăng vọt, vượt quá khả năng tài chính.

Bảng giá đất mới cũng làm tăng chi phí thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để làm dự án nhà thương mại, “đẩy” chi phí đất của dự án leo thang, kéo giá nhà tăng vọt cùng lo ngại bong bóng bất động sản. Ông Trần Khánh Quang, Giám đốc Công ty bất động sản Việt An Hòa, cho biết chi phí sử dụng đất tăng cao khiến nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ gần như không thể tiếp cận được quỹ đất. Theo quan sát của ông, trong một năm qua, khoảng 80-90% doanh nghiệp thuộc nhóm này bị loại khỏi “cuộc chơi” do không đủ năng lực tài chính.

“Hệ quả là thị trường thiếu vắng các dự án nhà ở quy mô vừa và nhỏ, ngoại trừ một số đại đô thị do các chủ đầu tư lớn triển khai, dẫn đến nguồn cung sụt giảm và giá bán ngày càng tăng”, ông Quang cho hay.

Báo cáo của Bộ Xây dựng chỉ ra trong quý II, đà tăng giá chung cư Hà Nội, TP HCM lên mức cao nhất trong gần một thập kỷ. Tại thủ đô, giá bán trung bình đã đạt 80 triệu đồng mỗi m2, tăng 33% so với cùng kỳ, còn TP HCM đạt 89 triệu đồng, tăng 36%.

Luật Đất đai cũng bộc lộ kẽ hở pháp lý trong đấu giá đất.Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property, nhìn nhận việc xác định giá khởi điểm căn cứ theo bảng giá đất trong thời điểm chưa kịp điều chỉnh để sát thị trường khiến khoản đặt trước 20% tương đối thấp, dễ bị lợi dụng. Một số tổ chức, cá nhân đã tham gia đấu giá không nhằm mục đích sử dụng đất thực sự mà để đẩy giá, tạo sốt ảo, rồi bỏ cọc hoặc chuyển nhượng kiếm lời. Trong khi đó, pháp luật lại chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm hành vi bỏ cọc.

Hệ quả là nhiều phiên đấu giá bị đẩy giá quá cao rồi bỏ cọc, gây nhiễu loạn thị trường, làm tăng mặt bằng giá đất khu vực lân cận, ảnh hưởng tiêu cực đến việc thu hút đầu tư, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Cùng đó, việc giới hạn hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê đã bộc lộ một số bất cập, nhất là sự thiếu đồng bộ với các luật Nhà ở, Kinh doanh bất động sản. Luật sư Phạm Thanh Tuấn đánh giá quy định này chưa tạo điều kiện linh hoạt cho nhà đầu tư gồm doanh nghiệp kinh doanh bất động sản.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thuê đất trả tiền một lần để chủ động trong tài chính, thuận lợi trong huy động vốn và thế chấp quyền sử dụng đất. Điều này cần thiết với các dự án xã hội như y tế, giáo dục, văn hóa … vốn cần thu hút nguồn lực đa dạng từ khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, hình thức cho thuê đất trả tiền hàng năm khiến ngân sách phải chi lớn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng lại thu hồi vốn chậm.

Ở góc độ cơ quan xây dựng dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết luật hiện hành chưa phù hợp với chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Bởi từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng.

Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Ngọc Diễm – Phương Uyên