Dự thảo nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của nghị quyết Quốc hội về cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thi hành Luật Đất đai đang được lấy ý kiến.

Theo đó, dự thảo đề xuất hai phương án áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) – yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiền sử dụng đất, thuế và chi phí của người dân, doanh nghiệp.

Bảng giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành, làm căn cứ tính tiền sử dụng đất, thuế, phí, bồi thường… Hệ số K là tỷ lệ điều chỉnh tăng hoặc giảm giá đất trong bảng giá, áp dụng theo từng khu vực, vị trí cụ thể. Hiện nay, trong nhiều trường hợp, bảng giá đất được sử dụng độc lập, không kèm hệ số K.

Dự thảo nghị định đang xem xét mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi áp dụng hệ số này.

Phương án 1 là mở rộng áp dụng hệ số K. Bảng giá đất và hệ số K sẽ được áp dụng đồng thời cho 14 trường hợp, nhiều hơn 3 trường hợp so với Luật Đất đai hiện hành.

Phương án này bổ sung áp dụng hệ số K cho các trường hợp: Doanh nghiệp được Nhà nước giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá, đấu thầu; Tính giá trị quyền sử dụng đất khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Nếu áp dụng, chi phí đất đai trong nhiều trường hợp có thể tăng hoặc giảm linh hoạt hơn, tùy hệ số do địa phương quyết định, thay vì “cứng” theo bảng giá.

Với phương án 2 sẽ tách riêng 9 trường hợp chỉ áp dụng bảng giá đất: tính tiền khi Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất ở, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất với hộ gia đình, cá nhân; tính các khoản thuế liên quan đến đất đai, thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất; lệ phí trong quản lý, sử dụng đất đai và tiền xử phạt vi phạm hành chính.

Ngoài ra, theo phương án này, bảng giá đất còn làm căn cứ tính tiền bồi thường cho Nhà nước khi gây thiệt hại trong quản lý, sử dụng đất; tính tiền sử dụng, thuê đất khi công nhận quyền sử dụng theo hình thức giao đất có thu tiền hoặc cho thuê đất thu tiền một lần; xác định giá khởi điểm đấu giá với các khu đất đã đầu tư hạ tầng kỹ thuật; tính tiền sử dụng đất khi bán nhà ở thuộc tài sản công cho người đang thuê.

8 trường hợp còn lại sẽ sử dụng đồng thời bảng giá đất và hệ số K gồm: tính tiền sử dụng, thuê đất khi Nhà nước giao, cho thuê không qua đấu giá; giao, cho thuê đất với nhà đầu tư trúng thầu; công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích, gia hạn hoặc điều chỉnh thời hạn sử dụng, điều chỉnh quy hoạch chi tiết, chuyển hình thức sử dụng đất…

Nhìn chung, cả hai phương án trên đều giúp địa phương linh hoạt hơn so với việc phải sử dụng giá đất cụ thể cho từng dự án.

Trong đó, việc áp dụng bảng giá đất kết hợp hệ số điều chỉnh giúp giảm phụ thuộc vào phương pháp định giá cụ thể cho từng thửa đất, vốn mất nhiều thời gian, thủ tục và chi phí. Cách làm này cũng tạo điều kiện cho các trường hợp giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, gia hạn thời hạn sử dụng đất hay điều chỉnh quy hoạch, qua đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án và giải ngân đầu tư.

Với các địa phương, nhất là những nơi có nhiều dự án và biến động đất đai, việc áp dụng bảng giá và hệ số K cũng giúp giảm tải cho bộ máy, thay vì phải thuê tư vấn định giá hoặc tổ chức hội đồng thẩm định cho từng trường hợp.

Nghị định này dự kiến có hiệu lực từ 1/1/2026 nếu được thông qua.

Anh Tú

Tại Diễn đàn giám sát của Quốc hội, chuyên đề phát triển kinh tế xã hội, TS Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính – Tiền tệ quốc gia, chia sẻ nhiều băn khoăn về thị trường bất động sản ở Việt Nam.

Ông đánh giá thị trường bất động sản hiện nay không có nhà cho người trung bình và thấp. “Sản phẩm trên thị trường hiện giống như chiếc máy bay chỉ có hạng thương gia, hạng nhất mà không có hạng phổ thông. Đây là bất cập lớn”, ông Lịch nói.

Chuyên gia này cũng lo ngại với vấn đề giá đất đang tăng quá nhanh, vượt quá khả năng chi trả của hầu hết người dân. Nguyên nhân là việc đầu cơ đất đai, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp để đấu giá quyền sử dụng, đấu thầu dự án khiến “bong bóng” giá đất tiếp tục bị thổi phồng. Theo ông Du Lịch, vấn đề này đã “vượt sức chịu đựng của nền kinh tế và của người dân”, tạo nên vấn đề rất lớn trong quản lý để nhà nước kiến tạo phát triển.

Vì vậy, ông kiến nghị Quốc hội, các đoàn đại biểu cần tăng cường giám sát trong lĩnh vực bất động sản, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại. Trong đó, ông đề nghị việc giám sát phải bắt đầu từ quá trình đô thị hóa; chuyển đổi mục đích đất nông nghiệp thành đất ở; quy hoạch; triển khai các dự án nhà ở thương mại. Việc này cần phải làm chặt để tránh tình trạng những khu nhà hàng trăm căn xây lên nhưng không ai ở, gây lãng phí trong khi người dân không thể mua nổi nhà.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), trích dẫn thông tin từ Chính phủ, cho biết toàn quốc có 2.981 dự án vướng, tồn đọng phải giải quyết, với tổng giá trị 7-7,5 triệu tỷ đồng và hàng chục nghìn ha đất. “Lãng phí đất đai lớn nhất nằm ở đây, có trách nhiệm của nhà nước, có trách nhiệm của doanh nghiệp chứ không phải chỉ mình trách nhiệm về thể chế pháp luật”, ông nói.

Ông bày tỏ đồng tình khi Quốc hội đã ban hành Nghị quyết để gỡ vướng cho hàng loạt dự án ở Đà Nẵng, Khánh Hòa và TP HCM. Song, ông kiến nghị những chính sách tại nghị quyết này cần được triển khai trên nhiều địa phương khác, để giải phóng nguồn lực đất đai bị ách tắc. Đồng thời, ông cũng cho rằng Chính phủ cần bổ sung các chính sách mới khi nghiên cứu, đề xuất sửa Luật Đất đai nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý thời gian qua.

Với thị trường bất động sản, ông Chủ tịch HoREA cũng đồng tình đang thiếu nguồn cung về nhà ở giá trung bình, giá rẻ. Nguyên nhân chủ yếu là vướng mắc về thể chế khiến các dự án nhà ở xã hội không thu hút doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

Ông đề nghị thời gian tới, Chính phủ đẩy mạnh diện nhà ở xã hội cho thuê. Song song với đó, Nhà nước cũng cần điều chỉnh lại cơ cấu sản phẩm thị trường bất động sản, tăng số lượng căn hộ thương mại giá rẻ; hỗ trợ người mua được vay tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý, ổn định theo chu kỳ dài hạn.

“Các dự án nhà ở thương mại này không cần ưu đãi về thuế, tín dụng như nhà ở xã hội, nhưng cần có cơ chế về giá để người dân có thể tiếp cận được”, ông Châu nói.

Tại tham luận, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng cho rằng văn bản quy phạm pháp luật với thị trường bất động sản còn chồng chéo, chưa thống nhất. Văn bản hướng dẫn chất lượng chưa cao, chưa dự báo hết các vấn đề phát sinh trong thực tế. Một số quy định chưa phù hợp với thực tế, chậm được rà soát, sửa đổi, bổ sung, chưa rõ ràng, chưa có quy định điều chỉnh, hướng dẫn.

Thủ tục đầu tư dự án còn phức tạp, kéo dài, thiếu liên thông, thống nhất, đồng bộ. Tiếp cận đất đai để triển khai mới các dự án bất động sản còn khó khăn. Việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại gặp vướng mắc do sự thay đổi của quy định pháp luật qua các thời kỳ, có nơi có cách hiểu khác nhau.

Tình trạng chậm định giá đất diễn ra ở nhiều địa phương, là vướng mắc chính dẫn đến nhiều dự án bị đình trệ. Nhiều dự án chưa thực hiện được các thủ tục về đầu tư xây dựng do phải chờ cơ quan quản lý nhà nước rà soát pháp lý, định giá đất.

Giai đoạn 2015-2021, thị trường bất động sản phát triển sôi động nhưng cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý, mất cân đối cung – cầu, chủ yếu hướng tới phân khúc cao cấp và cho mục tiêu đầu tư tài chính, thiếu sản phẩm nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Giai đoạn 2022 -2023, thị trường suy giảm; nguồn cung giảm mạnh so với giai đoạn trước; giá bất động sản tăng cao gấp nhiều lần so với mức tăng thu nhập trung bình của đa số người dân; số lượng lớn dự án BĐS nhà ở gặp vướng mắc, chậm tiến độ, chậm triển khai, bị đình trệ, gây lãng phí về đất đai và nguồn vốn, làm gia tăng chi phí cho chủ đầu tư, tăng giá bán sản phẩm.

Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ có giải pháp nhằm tháo gỡ, xử lý dứt điểm vướng mắc cho các dự án bất động sản, dự án nhà ở xã hội trên cả nước; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với kiểm soát.

Chính phủ cần thiết lập công cụ kiểm soát quyền lực của cơ quan và người có thẩm quyền trong quản lý thị trường bất động sản; sử dụng hợp lý các biện pháp để điều tiết và định hướng thị trường, các giải pháp tạo điều kiện giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với nguồn cung nhà ở, khả năng tiếp cận tín dụng.

Sơn Hà

Thông tin trên được bà Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) nêu tại một sự kiện hôm 28/6 ở Hà Nội.

Bà Hạnh cho biết Bộ Xây dựng đang phối hợp cùng Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (Vars) phát triển đề án Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý.

Trung tâm này sẽ giúp kiểm soát sự minh bạch khi đưa bất động sản vào kinh doanh, hỗ trợ giải quyết liên thông các thủ tục hành chính trong quá trình giao dịch. Nó cũng được kỳ vọng tạo hiệu ứng tích cực, kết nối giữa người mua, người bán, các sàn tư nhân với cơ quan quản lý nhà nước.

Theo Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng dự kiến trình đề án lên Chính phủ ngày 30/6. Sau đó, Bộ kỳ vọng Quốc hội thông qua nghị quyết thí điểm tại kỳ họp tháng 10 để đề án trung tâm giao dịch bất động sản có hiệu lực từ 1/1/2026.

Đầu năm nay, Bộ Xây dựng cũng đã được Thủ tướng giao nhiệm vụ nghiên cứu mô hình để giao dịch nhà đất online như chứng khoán nhằm chuyển đổi số liên thông các thủ tục đất đai. Người dân có thể giao dịch bất động sản, công chứng, thuế, đăng ký giao dịch trên môi trường điện tử.

Đề án thí điểm mô hình trung tâm giao dịch địa ốc và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý cũng được Bộ Xây dựng nghiên cứu trong quý II để tăng tính công khai, minh bạch cho thị trường. Trung tâm thông tin của bộ này sẽ hoàn thiện hệ thống phần mềm, kết nối liên thông dữ liệu và đảm bảo an toàn hệ thống thông tin.

Bộ Công an cũng được yêu cầu cùng hoàn thiện, vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, công chứng, đất đai, đầu tư, xây dựng… Hệ thống này sẽ cập nhật thường xuyên về các giao dịch bất động sản, tình trạng pháp lý các dự án, bất động sản đủ điều kiện kinh doanh hay tồn kho.

Theo Luật Đất đai 2024, mô hình hệ thống thông tin quốc gia về đất đai cần đảm bảo tập trung, kết nối liên thông cả nước và sử dụng đa mục tiêu. Luật quy định trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường, địa phương trong đảm bảo vận hành hệ thống này trong 2025.

Anh Tú