Chị Thu Hiền, tiểu thương tại phường Xuân Hòa, TP HCM, bỏ ra hơn 7 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng khoảng 40%, để mua căn hộ tại phường Tân Hưng với mục tiêu tích sản và khai thác dòng tiền cho thuê. Kỳ vọng tiền thuê có thể bù đắp chi phí vay, chị tăng giá thuê từ 18 triệu đồng lên 20 triệu đồng mỗi tháng, tương đương mức tăng khoảng 12%. Tuy nhiên, tỷ suất cho thuê chỉ quanh 2,9% mỗi năm, thấp hơn gửi tiết kiệm và không đủ “nuôi” khoản lãi vay ngân hàng.

Chị cho biết chủ cũ mua căn hộ này với giá khoảng 4 tỷ đồng. Khi cho thuê 18 triệu đồng mỗi tháng, họ đạt lợi suất 5,4% một năm, gần gấp đôi hiện tại. Cùng một tài sản nhưng theo chị Hiền, người mua sau phải chấp nhận hiệu quả thấp hơn hẳn, vì giá bán tăng quá nhanh còn giá thuê gần như đứng yên.

Câu chuyện của chị Hiền không phải cá biệt. Anh Hoài Kiệt (phường Bảy Hiền, TP HCM) cũng vay gần 4 tỷ đồng để mua căn hộ cao cấp giá 9 tỷ đồng tại phường An Bình, hiện chỉ cho thuê được 22 triệu đồng mỗi tháng. Với mức này, tiền thuê chỉ đủ trang trải một phần chi phí lãi vay, chưa kể phí quản lý, bảo trì và thuế. “Nếu không có nguồn thu khác bù vào, cho thuê căn hộ lúc này gần như không thể tự nuôi được khoản vay”, anh nói.

Theo anh Kiệt, dư địa tăng giá thuê rất hạn chế bởi nhóm khách thuê dài hạn có ngân sách cố định. Chỉ cần điều chỉnh tăng vài triệu đồng mỗi tháng là nguy cơ mất khách cao, nhất là khi thị trường xuất hiện ngày càng nhiều căn hộ mới gia nhập nguồn cung cho thuê.

Phân khúc bình dân cũng không sáng sủa hơn. Chị Ngọc Tánh mua căn hộ 3,4 tỷ đồng tại Phạm Văn Đồng (TP HCM), cho thuê với giá 8 triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn chật vật trả lãi ngân hàng gần 25 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều dự án mới bán chậm nên chủ đầu tư và nhà đầu tư chuyển sang cho thuê ngắn hạn với mức chỉ 6-7 triệu đồng, khiến thị trường thêm cạnh tranh.

“Tiền thuê không đủ bù lãi vay, chưa kể sau thời gian cho thuê phải tốn thêm chi phí sửa chữa, sơn sửa nội thất”, chị nói.

Theo các chuyên gia, nghịch lý lớn nhất của thị trường cho thuê hiện nay nằm ở khoảng cách ngày càng lớn giữa giá mua và giá thuê. Ông Trần Hoàng Minh, lãnh đạo một sàn môi giới cho thuê bất động sản tại TP HCM, cho biết vài năm trước một căn hộ giá khoảng 2 tỷ đồng cho thuê 8 triệu đồng mỗi tháng vẫn mang lại lợi suất 4-5% một năm. Nay, giá sang tay tăng lên 3-3,5 tỷ đồng, trong khi giá thuê gần như không tăng tương ứng. “Giá nhà đã đi trước quá xa so với thu nhập của người thuê, khiến lợi suất cho thuê bị bào mòn mạnh”, ông nói.

Dữ liệu từ chuyên trang Batdongsan cho thấy tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại TP HCM giảm từ 3,1% trong quý I xuống còn 2,2% trong quý III năm nay. Trước dịch Covid-19, mức này phổ biến 6-8% mỗi năm; đến năm 2023 giảm còn khoảng 4,5% và tiếp tục lùi sát 3,6% trong năm 2024.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cũng ghi nhận tỷ suất cho thuê chung cư tại TP HCM và Hà Nội hiện phổ biến dưới 2%, thấp hơn gửi tiết kiệm. Savills đánh giá lợi suất cho thuê căn hộ hiện dao động 2-2,5%, mức thấp nhất trong nhiều năm qua.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nhận định tỷ suất cho thuê tại TP HCM đã giảm liên tục bốn năm qua do giá bán tăng nhanh trong khi giá thuê tăng chậm. Bên cạnh đó, việc siết quản lý cho thuê ngắn ngày như Airbnb cũng ảnh hưởng rõ rệt đến dòng tiền của chủ nhà.

“Nếu đầu tư căn hộ với mục đích cho thuê thuần túy, nhà đầu tư sẽ gặp nhiều khó khăn do lợi nhuận không tương xứng với giá trị bỏ ra để sở hữu tài sản”, ông nói.

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn tài chính và bất động sản độc lập, cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay thuộc về nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu tư căn hộ. Khi lãi suất nhích lên, chênh lệch giữa tiền thuê và chi phí lãi vay ngày càng nới rộng, khiến dòng tiền âm kéo dài.

Ông Kiên cho biết, để cải thiện khả năng cho thuê, nhiều chủ nhà lựa chọn đầu tư mạnh vào thiết kế và hoàn thiện nội thất. Tuy nhiên việc đầu tư nội thất có thể giúp cải thiện khả năng cho thuê nhưng khó mang lại hiệu quả tài chính, bởi mức tăng giá thuê không đủ bù chi phí cải tạo trong khi vòng đời nội thất lại tương đối ngắn, ông Kiên đánh giá.

Dù lợi suất cho thuê ở mức thấp, ông Đinh Minh Tuấn cho rằng không nên nhìn kênh căn hộ cho thuê một cách tách rời. Nếu tính cả phần tăng giá, đầu tư căn hộ vẫn có thể mang lại tỷ suất lợi nhuận gộp 12,5-17% mỗi năm, bao gồm lợi suất cho thuê và mức tăng giá bán. Nhờ lợi suất từ sang tay tốt mà nhiều nhà đầu tư thay vì mua căn hộ chỉ để khai thác cho thuê, đã chuyển sang chiến lược nắm giữ tài sản trung hạn, kỳ vọng lợi nhuận chủ yếu đến từ tăng giá thứ cấp khi thị trường sốt nóng

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý, với chiến lược mua để sang tay, việc sử dụng đòn bẩy tài chính cần được cân nhắc thận trọng, bởi khi tiền thuê không đủ bù lãi vay, thời gian nắm giữ kéo dài có thể làm xói mòn dòng tiền và khiến lợi nhuận thực tế thấp hơn kỳ vọng.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, tỷ suất cho thuê khó cải thiện khi giá nhà vẫn neo cao còn mặt bằng giá thuê bị giới hạn bởi thu nhập người dân. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu nguồn cung nhà ở được cải thiện và giá bán ổn định hơn, kênh cho thuê có thể dần lấy lại sức hấp dẫn. Với nhà đầu tư, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở tỷ suất cho thuê, mà là cân đối giữa dòng tiền, mức đòn bẩy và kỳ vọng tăng giá tài sản trong toàn bộ chu kỳ đầu tư.

Phương Uyên

Lãi suất vay mua nhà tại nhiều ngân hàng đang nhích lên, đặc biệt ở nhóm khoản vay sau thời gian ưu đãi, khiến người mua nhà lo lắng. Không ít khách vay phản ánh chi phí trả nợ tăng thêm vài triệu đồng mỗi tháng, buộc phải cân nhắc hoãn kế hoạch sở hữu nhà hoặc bán tài sản để giảm áp lực tài chính.

Vợ chồng anh Huy chị Phương (phường Tân Phong, TP HCM) quyết định vay ngân hàng 1,6 tỷ đồng năm 2023 để mua căn hộ hai phòng ngủ gần trường con học. Khi ký hợp đồng, lãi suất ưu đãi cố định hai năm đầu là 7,4% mỗi năm, nên khoản trả hàng tháng hơn 13-14 triệu đồng, phù hợp với thu nhập ổn định gần 45 triệu đồng của cả hai.

Từ quý IV năm nay, ngân hàng thông báo lãi suất thả nổi dự kiến 12,8% khi hết ưu đãi. Nếu giữ khoản vay như hiện tại, số tiền phải trả hàng tháng có thể tăng lên 19-20 triệu đồng. Chênh gần 6 triệu đồng mỗi tháng khiến ngân sách gia đình đảo lộn đáng kể. “Lãi suất lên mọi khoản chi lớn như học phí con, viện phí hay tích lũy đều phải tính lại. Trả nhà thì không muốn mà áp lực tài chính cũng quá lớn, mong lãi sớm hạ nhiệt”, chị Phương nói.

Chị Hoa (phường Xuân Hòa, TP HCM) cũng vay gần 2 tỷ đồng để đầu tư căn hộ tại phường Thạnh Mỹ Tây, với kỳ vọng tiền thuê mỗi tháng sẽ đủ bù lãi vay. Sau năm ưu đãi lãi suất đầu tiên giúp bài toán dòng tiền khá cân bằng, nhưng đến tháng 12 này khoản vay sẽ chuyển sang lãi thả nổi khoảng 13% một năm, cao hơn mức ước tính trước đó là 11%.

Theo tính toán của chị, khoản trả ngân hàng tăng từ 19-20 triệu lên gần 27-28 triệu đồng mỗi tháng, trong khi căn hộ hiện chỉ cho thuê được hơn 17 triệu đồng.

“Dòng tiền âm gần 10 triệu đồng mỗi tháng, thu nhập gia đình thì không tăng mà chi phí sinh hoạt lại đội lên, nên tôi đang đứng giữa lựa chọn tiếp tục gồng hay bán”, chị nói. Áp lực càng lớn khi chị cùng lúc đang trả nợ căn hộ thứ hai ở phường Đông Hòa trị giá gần 4 tỷ đồng, chủ yếu bằng vốn vay ngân hàng.

Không chỉ những người đã vay chịu áp lực, nhóm khách chuẩn bị mua nhà cũng phải tạm hoãn kế hoạch. Anh Quốc Huy (31 tuổi, TP HCM) dự định mua căn hộ cũ 2,4 tỷ đồng phường Cát Lái, có sẵn 800 triệu đồng và muốn vay phần còn lại trong 20 năm. Khi tìm hiểu từ đầu năm, lãi suất ưu đãi hai năm đầu khoảng 7% một năm, mỗi tháng anh chỉ phải trả khoảng 17-18 triệu đồng nên khá yên tâm.

Đến tháng 11, ngân hàng điều chỉnh lên 8,5-9% trong giai đoạn ưu đãi sau thả nổi (dự kiến 12%). Tính toán lại, số tiền phải trả hàng tháng có thể tăng lên 22-24 triệu đồng, vượt quá sức chịu đựng.

“Nếu lãi suất còn nhích thêm, tôi có thể mất khả năng trả nợ”, anh nói và quyết định dừng kế hoạch vay mua nhà để chờ tín hiệu ổn định hơn từ thị trường.

Ghi nhận của VnExpress cho thấy ngoài nhóm ngân hàng lớn vẫn duy trì lãi huy động thấp, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã bắt đầu tăng. Ở kỳ hạn 3-6 tháng, một số nhà băng tăng khoảng 0,2-0,3 điểm phần trăm. Lãi vay mua nhà hiện phổ biến từ 6,8-9% mỗi năm trong thời gian ưu đãi 1-3 năm. BVBank áp dụng 8,5% cố định 12 tháng; VIB ưu đãi 6,9-8,9% trong 1-3 năm; ACB áp dụng 8,5-9,5% tùy kỳ hạn… sau ưu đãi thả nổi theo thị trường. Hiện nay mức lãi thả nổi vay mua nhà tại các ngân hàng thương mại phổ biến 11–14% một năm.

Một số khách vay phản ánh mức này đã tăng từ 12,2% trong tháng 9 lên khoảng 14% từ tháng 11. Với trường hợp trả lãi 6,5% trong hai năm đầu, khi chuyển sang thả nổi, chi phí hàng tháng tăng thêm vài triệu đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu. Một số ngân hàng từng triển khai gói lãi suất 5-5,5% cố định ba năm cho người dưới 35 tuổi cũng đã chấm dứt chương trình trong thời gian gần đây.

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tài chính và bất động sản, cho biết từ đầu năm đến nay lãi vay mua nhà đã tăng 1,5-2%. Với khoản vay 2 tỷ đồng cố định hai năm đầu, người vay trước đây trả khoảng 18-20 triệu đồng mỗi tháng, nay tăng lên 21-24 triệu đồng, tức thêm khoảng 3 triệu đồng. Ông Kiên dự báo từ nay đến cuối năm lãi suất khó giảm, thậm chí có thể nhích thêm 0,2-0,3% rồi mới ổn định.

Ông Kiên nhận định nhiều người vay mua nhà chưa lường hết chi phí thực tế do chỉ nhìn vào lãi suất ưu đãi ban đầu mà bỏ qua giai đoạn thả nổi sau đó. Đây mới là mức lãi phải trả trong nhiều năm và thường được tính theo lãi huy động cộng biên độ, nên dù giai đoạn đầu chỉ khoảng 10% mỗi năm, mức thực tế có thể tăng lên 12-13%. Nếu không tính trước khả năng chi trả dài hạn, người vay có thể rơi vào cảnh áp lực tài chính, thậm chí vỡ dòng tiền khi lãi suất biến động.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cảnh báo nhóm vay sắp hết ưu đãi sẽ đối mặt rủi ro lớn nếu lãi suất tăng vượt khả năng chi trả, có thể buộc bán tài sản hoặc xoay dòng vốn để tránh nợ xấu. Với nhà đầu tư, rủi ro càng rõ khi dự án chậm bàn giao, nguồn thu cho thuê không đủ trả lãi, dẫn đến bán ra thấp hơn giá mua để thu hồi vốn. Chi phí vốn tăng cũng có thể khiến chủ đầu tư điều chỉnh giá bán, tạo thêm áp lực lên thị trường và khiến thanh khoản ảnh hưởng.

Còn theo Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản VARS IRE, lãi vay tăng kéo theo tác động kép: người mua khó tiếp cận vốn, còn chủ đầu tư chịu chi phí tài chính cao hơn, buộc giãn tiến độ, bán bớt quỹ đất hoặc đàm phán với ngân hàng. Dòng tiền dự án chịu áp lực khi trái phiếu chưa phục hồi, lượng đáo hạn lớn, nguồn cung có thể thu hẹp trong trung hạn.

Áp lực chi trả lớn hơn khiến nhiều người cân nhắc kỹ hơn trước khi xuống tiền. Tuy vậy, theo chuyên gia tâm lý lo ngại giá nhà tiếp tục leo thang cũng khiến không ít người chốt giao dịch sớm dù chi phí vay tăng. Các chuyên gia khuyến nghị người mua để ở chỉ nên vay tối đa 40% giá trị tài sản nhằm đảm bảo an toàn tài chính. Nhà đầu tư cần tính kỹ dòng tiền, tiến độ bàn giao, khả năng khai thác cho thuê và hạn chế chạy theo tâm lý thị trường để tránh cảnh “dễ vào, khó thoát hàng”.

Phương Uyên