Singapore, hình mẫu tiêu biểu của nhà ở xã hội

Singapore vốn nổi tiếng là quốc gia có giá bất động sản đắt đỏ bậc nhất khu vực, song mô hình nhà ở xã hội tại đây lại được xem như một hình mẫu tiêu biểu của thế giới.

Nhờ có chiến lược đúng đắn từ cách đây hơn nửa thế kỷ, đến nay, 80% dân số quốc đảo này đang sinh sống trong các tòa HDB – những khu căn hộ được xây dựng với sự hỗ trợ trực tiếp của Chính phủ.

Ít ai biết rằng, từ năm 1947 đến hết những năm 1950, Singapore đã phải trải qua một cuộc khủng hoảng bất động sản khá nghiêm trọng. Dù Quỹ tín thác cải thiện Singapore đã xây dựng hơn 20.000 căn hộ nhà ở xã hội nhưng vẫn quá nhỏ so với nhu cầu, khiến phần lớn người dân buộc phải sống trong những khu ổ chuột chật chội và thiếu thốn.

Bước ngoặt đến với quốc đảo Sư tử vào năm 1960, khi Chính phủ quyết định thành lập Cơ quan phát triển nhà ở Singapore (Housing & Development Board – HDB) với nhiệm vụ chính là giải quyết nhu cầu định cư của người dân.

Chỉ sau 3 năm, HDB đã hoàn thành hơn 31.000 căn hộ và xử lý thành công cuộc khủng hoảng nhà ở. Các căn hộ ban đầu rất cơ bản, có nước máy và hệ thống vệ sinh sạch sẽ, giúp nhiều người có được mái ấm đàng hoàng hơn so với trước. Tuy nhiên, 4 năm sau đó, HDB chuyển sang xây dựng các khu chung cư quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của xã hội.

Không chỉ vậy, đến năm 1968, Singapore bắt đầu cho phép sử dụng Quỹ Tiết kiệm Trung ương (CPF) để thanh toán tiền đặt cọc và trả góp khoản vay mua nhà. Theo đó, mỗi người dân Singapore trong độ tuổi lao động phải dành ra 20% tiền lương hằng tháng (người sử dụng lao động đóng thêm 17%) để tiết kiệm. 

Người dân có thể rút một phần từ CPF để mua căn hộ HDB, được vay thế chấp ưu đãi với lãi suất chỉ khoảng 2,6%/năm, đồng thời hưởng nhiều khoản trợ cấp, đặc biệt là với những hộ mua nhà lần đầu.

Các khu HDB được quy hoạch bài bản, gắn liền với hệ thống hạ tầng hiện đại từ giao thông công cộng, trường học, bệnh viện, công viên cho đến siêu thị, chợ, khu vui chơi…

Việc đăng ký mua nhà diễn ra minh bạch trên nền tảng dữ liệu dân cư chặt chẽ, hạn chế tối đa tình trạng đầu cơ. Mỗi căn hộ HDB có thời hạn sở hữu 99 năm, sau đó sẽ được bàn giao lại cho Nhà nước để tái phát triển.

Từ đó đến nay, số lượng căn hộ HDB xây dựng đã vượt con số 1 triệu, trải rộng khắp 24 thị trấn và 3 khu quy hoạch dân cư. Dự án xây dựng của HDB bao gồm chung cư, nhà liền kề và nhà phố với mục tiêu tạo ra một môi trường an ninh, tiện nghi, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển đô thị bền vững.

Hàn Quốc: Tiết kiệm trước – vay sau

Trong những năm 1970-1980, Hàn Quốc bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng, dân số tập trung đông tại các thành phố lớn như Seoul, Busan và Incheon. Nhu cầu nhà ở tăng vọt khiến giá bất động sản leo thang, nhiều người lao động khó có thể tiếp cận.

Trước thách thức này, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều chính sách toàn diện nhằm hỗ trợ người dân có cơ hội sở hữu nhà, trong đó Quỹ Tiết kiệm Nhà ở được coi là một giải pháp đột phá.

Quỹ Tiết kiệm Nhà ở (Housing Subscription Savings Fund) được thành lập với cơ chế “tiết kiệm trước – vay sau”. Người lao động đóng góp một phần thu nhập hàng tháng vào quỹ, sau đó có thể vay tiền với lãi suất thấp để mua nhà.

Cơ chế này vừa giúp người dân hình thành thói quen tiết kiệm, vừa đảm bảo khả năng chi trả khi vay vốn. Người tham gia có thể mở tài khoản tiết kiệm tại các ngân hàng được chỉ định, mức đóng góp linh hoạt từ 50.000 won (hơn 900.000 đồng) đến 500.000 won (hơn 9 triệu đồng) mỗi tháng, thời gian tối thiểu 2 năm.

Sau khi đủ điều kiện, họ được vay tới 70% giá trị căn nhà, với lãi suất từ 1,2-3,3%/năm, thấp hơn nhiều so với mức thương mại (5-7%), thời hạn trả nợ từ 10-30 năm. Những người gửi tiết kiệm lâu dài và đều đặn còn được ưu tiên mua nhà ở giá rẻ từ chính phủ.

Đối tượng thụ hưởng chủ yếu là người lao động thu nhập trung bình – thấp, người trẻ dưới 40 tuổi, đặc biệt là các cặp vợ chồng mới cưới. Nhờ chính sách này, hàng triệu người Hàn Quốc đã có cơ hội tích lũy và mua nhà, đồng thời thị trường bất động sản được ổn định, hạn chế tình trạng đầu cơ và giá nhà bị đẩy lên quá cao.

Để kiểm soát giá nhà, từ năm 2000, Hàn Quốc hạn chế xây dựng chung cư cao cấp, ưu tiên phát triển nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp, đồng thời siết chặt hoạt động đầu cơ. Nhờ đó, thị trường bất động sản được kiểm soát, đa số người dân có khả năng mua nhà với giá hợp lý.

Chính phủ cũng phân loại rõ ràng các nhóm thu nhập để áp dụng chính sách phù hợp. Theo báo cáo của các tổ chức nghiên cứu, thu nhập của người dân được chia theo nhiều mức và chính phủ sẽ đưa ra hình thức hỗ trợ cụ thể, đảm bảo chính sách bám sát nhu cầu thực tế.

Hiện nay, tại Hàn Quốc, nhà ở xã hội chủ yếu do Tổng công ty nhà ở và đất đai (LH) thực hiện hoặc chỉ định nhà thầu. Để có quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, chính phủ áp dụng chính sách thu hồi đất và tái phát triển với nguyên tắc bồi thường công bằng.

Người dân được bồi thường đa dạng bằng tiền, trái phiếu, đất ở vị trí khác hoặc nhà ở xã hội, tùy theo thỏa thuận. Việc định giá đất do ít nhất 2 tổ chức thẩm định độc lập thực hiện để đảm bảo tính khách quan.

Bài học từ các mô hình nhà ở xã hội trên thế giới

Tại Thụy Điển, ngay từ năm 1930, mô hình hợp tác xã về nhà ở đã được áp dụng. Theo đó, người dân có việc làm sẽ trích một phần thu nhập để gửi vào quỹ tín dụng hoặc mua trái phiếu của hợp tác xã. Sau đó, hợp tác xã sẽ chủ động xin cơ chế ưu đãi về đất đai và tài chính từ chính quyền, từ đó mua hoặc xây dựng nhà giá rẻ rồi phân phối lại cho các thành viên có nhu cầu.

Ở Đức, dưới sự bảo trợ của chính phủ, mô hình Quỹ tiết kiệm nhà ở cũng được triển khai rất thành công. Quỹ hoạt động dựa trên hệ thống 2 ngân hàng then chốt là ngân hàng thế chấp bất động sản và ngân hàng tiết kiệm xây dựng.

Người lao động ký hợp đồng tiết kiệm gửi tại ngân hàng tiết kiệm xây dựng với kỳ hạn tối thiểu 1,5-2 năm và hưởng lãi suất cố định. Khi đã tích lũy đủ 50% giá trị căn nhà, họ có thể vay nốt 50% còn lại từ ngân hàng thế chấp bất động sản với lãi suất thấp. Toàn bộ giao dịch tín dụng và mua nhà được 2 ngân hàng này phối hợp bảo đảm, đồng thời xử lý rủi ro thông qua tài sản thế chấp là đất đai hoặc nhà ở.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhà ở giá rẻ khiến nhiều người dân phải sống trong những căn hộ chật hẹp và đắt đỏ. Để giải quyết, chính quyền triển khai chiến lược “Long Term Housing Strategy” (LTHS).

Chiến lược này tập trung vào việc gia tăng nguồn cung thuê nhà, mở rộng quỹ nhà ở xã hội và điều chỉnh tỷ lệ công/tư trong tổng nguồn cung. Đặc biệt, sau lần cập nhật năm 2018, chiến lược này nâng tỷ lệ công/tư từ 60/40 lên 70/30, đặt mục tiêu xây dựng 301.000 căn hộ xã hội trong giai đoạn 2023-2033.

Ở Đông Nam Á, Malaysia triển khai chương trình PR1MA nhằm hỗ trợ nhóm dân cư có thu nhập trung bình. Chính phủ vừa cung cấp các khoản vay ưu đãi, vừa khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở giá rẻ bằng chính sách ưu đãi và hỗ trợ pháp lý. Đến nay, đã có hơn 500.000 căn hộ được xây dựng.

Ngoài ra, Thái Lan cũng theo đuổi mục tiêu mở rộng nhà ở xã hội thông qua Ngân hàng Nhà ở Chính phủ (GH Bank). Ngân hàng này cung cấp các khoản vay ưu đãi và giảm thuế cho doanh nghiệp tham gia phát triển. Kế hoạch hướng đến xây dựng 1 triệu căn hộ chất lượng với mức trả góp hàng tháng chỉ khoảng 4.000 baht (khoảng 3,2 triệu đồng). Hiện đã có khoảng 300.000 căn hộ được hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Ngày 29/1 vừa qua, bảng điện tử tại thị trường chứng khoán Hong Kong và Trung Quốc đại lục chứng kiến một sắc xanh đầy phấn khích (màu tăng điểm tại thị trường quốc tế). Những cái tên từng ngập trong khủng hoảng như China Aoyuan hay Logan Group bất ngờ bứt phá ngoạn mục.

Động lực thị trường đến từ một thông tin được truyền thông địa phương loan báo: Các doanh nghiệp bất động sản không còn phải báo cáo dữ liệu liên quan đến chính sách “3 lằn ranh đỏ”.

Sau nhiều năm thị trường chìm trong băng giá, động thái này của Bắc Kinh được ví như việc tháo bỏ chiếc vòng kim cô. 

Khi “chiếc vòng kim cô” âm thầm được nới lỏng

Để hiểu được tầm quan trọng của sự kiện này, cần nhìn lại thời điểm năm 2020. Khi đó, Bắc Kinh, với quyết tâm hạ nhiệt cơn sốt đất và giảm thiểu rủi ro tài chính, đã tung ra bộ quy tắc “ba lằn ranh đỏ”. Đây là bộ ba tiêu chí khắt khe nhằm giới hạn tỷ lệ nợ trên tiền mặt, nợ trên tài sản và nợ trên vốn chủ sở hữu. Mục tiêu rất rõ ràng: Chặn đứng thói quen dùng đòn bẩy tài chính vô tội vạ của các chủ đầu tư.

Thế nhưng, liều thuốc này dường như quá mạnh. Nó không chỉ kìm hãm đà tăng trưởng nóng mà còn vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản diện rộng bắt đầu từ giữa năm 2021. Hàng loạt “tượng đài” sụp đổ, mà điển hình là sự tan rã của China Evergrande hay những khó khăn chồng chất của Country Garden.

Theo tờ Beijing News và các nguồn tin từ Bloomberg, việc gỡ bỏ chính sách này thực tế mang tính chất “hợp thức hóa” nhiều hơn là một cú quay xe đột ngột. Các nguồn tin thân cận tiết lộ rằng, nhiều doanh nghiệp địa ốc đã âm thầm ngừng nộp các báo cáo liên quan đến ba chỉ tiêu này từ đầu năm 2023. Điều này cho thấy, giới chức Trung Quốc đã nhận ra sự cứng nhắc của chính sách và từng bước nới lỏng âm thầm để cứu vãn tình thế trước khi công bố rộng rãi.

Phản ứng của thị trường tài chính là ngay lập tức và bùng nổ. Cổ phiếu của China Aoyuan tăng vọt gần 33%, Logan Group leo hơn 20%, và ngay cả một ông lớn đang chật vật như China Vanke cũng ghi nhận mức tăng 10% tại sàn Hong Kong. Chỉ số CSI 300 Bất động sản chạm mức cao nhất trong hai tháng.

Rõ ràng, tâm lý nhà đầu tư đang khao khát một tin vui, và việc chính thức xóa bỏ rào cản tâm lý mang tên “3 lằn ranh đỏ” chính là mồi lửa họ mong chờ.

Thực tế phũ phàng sau bảng điện tử xanh

Tuy nhiên, rời mắt khỏi bảng điện tử và nhìn vào thực tế kinh doanh, câu chuyện không “màu hồng” như những con số tăng trưởng kia. Giới phân tích và chính những người trong cuộc đều giữ thái độ thận trọng, thậm chí là hoài nghi về tác động thực tế của động thái này.

Ông Liu Shui, một chuyên gia phân tích kỳ cựu tại China Index Holdings, nhận định trên Bloomberg rằng việc tiếp tục thực thi chính sách này thực tế “không còn nhiều ý nghĩa”.

Lý do rất chua chát: Hầu hết các doanh nghiệp mở rộng quá mức, những đối tượng mà chính sách này nhắm tới, đều đã vỡ nợ hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu đau đớn. Những người còn trụ lại được đã tự động chuyển dịch sang mô hình phát triển an toàn hơn, không còn dám chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc Chính phủ cho phép vay bao nhiêu, mà là ở việc ai dám cho vay và ai dám đi vay.

Một lãnh đạo cấp cao của một công ty địa ốc tư nhân tại Thượng Hải chia sẻ với Reuters trong sự bất lực. Doanh nghiệp của ông, dù đã nỗ lực đưa ra tài sản thế chấp và dù chính phủ đã có nhiều văn bản khuyến khích tín dụng, vẫn không thể tiếp cận dòng vốn mới từ ngân hàng. “Tôi không thấy các doanh nghiệp tư nhân có thể sống sót bằng cách nào”, vị lãnh đạo này cay đắng thừa nhận.

Ông Cusson Leung, Giám đốc đầu tư của KGI Asia, cũng đồng tình với quan điểm này. Theo ông, việc gỡ bỏ “3 lằn ranh đỏ” chủ yếu giải quyết vấn đề tâm lý. Nó phát đi tín hiệu rằng chính sách của chính phủ đã bớt hà khắc hơn. Nhưng với các ngân hàng thương mại, quyết định giải ngân vẫn dựa trên hồ sơ rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản vẫn đang dò đáy, tài sản thế chấp sụt giảm giá trị, các tổ chức tài chính có lý do chính đáng để tiếp tục “đóng băng” hầu bao của mình. Họ thà đứng ngoài cuộc còn hơn là ném tiền vào một lĩnh vực chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Niềm tin – Mảnh ghép quan trọng vẫn còn thiếu

Cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc hiện nay không đơn thuần là khủng hoảng thanh khoản (thiếu tiền), mà đã chuyển sang khủng hoảng niềm tin (thiếu người mua).

Dữ liệu mới nhất cho thấy một bức tranh ảm đạm: Giá nhà mới tại Trung Quốc trong tháng 12/2025 tiếp tục giảm 2,7% so với cùng kỳ, mức giảm nhanh nhất trong 5 tháng. Đầu tư vào bất động sản cả năm 2025 bốc hơi 17,2%. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là “con cưng” hay có nền tảng tốt như China Vanke cũng phải vất vả đàm phán để hoãn thanh toán nợ, tránh nguy cơ vỡ nợ trong gang tấc.

Ông John Lam, chuyên gia phân tích của UBS, cảnh báo rằng còn quá sớm để nói đến sự ổn định. Doanh số bán nhà mới vẫn yếu ớt bởi người dân Trung Quốc đang lo ngại về thu nhập và sự bất ổn của nền kinh tế. Khi niềm tin của người mua nhà chưa trở lại, dòng tiền từ bán hàng – nguồn máu chính của các doanh nghiệp địa ốc – sẽ tiếp tục tắc nghẽn. Việc nới lỏng quy định vay vốn lúc này giống như việc mở rộng cửa đập thủy điện nhưng lại không có nước ở thượng nguồn.

Thêm vào đó, tư duy điều hành của Bắc Kinh dường như cũng đã thay đổi. Theo ông Robert Ciemniak, CEO của Real Estate Foresight, định hướng hiện tại là “hỗ trợ nhưng không kích thích”.

Chính phủ muốn ổn định thị trường để tránh sụp đổ hệ thống, nhưng không muốn bơm tiền để thổi lại bong bóng giá nhà như trước kia. Các biện pháp như chính quyền địa phương mua lại quỹ đất hay chuyển đổi sang nhà ở xã hội được đánh giá là tích cực, nhưng quy mô và tốc độ triển khai vẫn chưa đủ để tạo ra cú hích lớn.

Việc xóa bỏ “3 lằn ranh đỏ” có thể được xem là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên siết chặt kỷ luật tài chính hà khắc nhất lịch sử ngành địa ốc Trung Quốc. Nó mang lại một liều thuốc tinh thần quý giá, giúp cải thiện tâm lý nhà đầu tư chứng khoán và phát đi thông điệp thiện chí từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, để vực dậy cả một ngành công nghiệp đang “ngấm đòn” sâu sắc, chỉ một động tác cởi trói về mặt chính sách là chưa đủ. Các chuyên gia từ Goldman Sachs nhận định rằng giai đoạn tồi tệ nhất có thể đã qua, nhưng con đường phục hồi sẽ rất dài và gập ghềnh.