Ngày 26/4, HĐND thành phố Đà Nẵng đã thông qua danh mục các khu đất sẽ thực hiện đấu thầu, nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa cho việc phát triển hạ tầng đô thị, thương mại, giáo dục và môi trường trên địa bàn.

Theo đó, tại huyện Hòa Vang (nơi đang còn quỹ đất lớn nhất thành phố), sẽ có các dự án lớn như Khu đô thị Đông Nam Sườn Đồi (268 ha), Khu đô thị Tây Bắc Sườn Đồi (53 ha) và Khu đô thị huyện lỵ Hòa Vang với diện tích 160 ha.

Theo đồ án Quy hoạch tỷ lệ 1/2000 đã được thành phố phê duyệt tháng 7/2024, phân khu đô thị sinh thái Sườn Đồi thuộc các xã Hòa Ninh, Hòa Sơn, Hòa Phú, thuộc huyện Hòa Vang, nằm gần khu du lịch Bà Nà.

Ngoài ra thành phố còn kêu gọi nhà thầu làm Khu đô thị phía Đông đường tránh Nam hầm Hải Vân, diện tích 135 ha; Khu đô thị ven sông phía Đông Nam quốc lộ 1A rộng 30 ha; Khu đô thị tại cụm công nghiệp Thanh Vinh mở rộng hơn 36 ha.

Quận Cẩm Lệ cũng có các dự án Khu đô thị ven sông phía Tây Nam Nhà máy nước Cầu Đỏ, diện tích khoảng 53 ha. Quận Ngũ Hành Sơn sẽ tập trung phát triển ba khu giáo dục đào tạo, tổng diện tích hơn 26 ha.

Đối với quận Liên Chiểu, thành phố dự kiến triển khai dự án Nhà máy xử lý bùn thải và tái chế chất thải rắn sinh hoạt với diện tích gần 5 ha.

Việc tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho các khu đất này sẽ được thực hiện liên tục trong hai năm 2025-2026, nhằm đảm bảo quá trình triển khai đồng bộ, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững đô thị Đà Nẵng trong những năm tới.

Đà Nẵng dự kiến sáp nhập với Quảng Nam, tên gọi là TP Đà Nẵng, trung tâm chính trị – hành chính đặt tại Đà Nẵng. TP Đà Nẵng mới dự kiến có 94 xã, phường và đặc khu Hoàng Sa, tổng diện tích hơn 11.859 km2, dân số hơn 3 triệu.

Nguyễn Đông

Nội dung trên vừa được Hiệp hội bất động sản (HoREA) góp ý với UBND TP HCM. Theo HoREA, thay vì cấm, thành phố nên xem xét mô hình này như một ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Hoạt động kinh doanh lưu trú ngắn ngày trong căn hộ chung cư cần được ban hành các quy định pháp luật, các hộ kinh doanh phải đăng ký hoạt động, nộp thuế, tuân thủ tiêu chuẩn về nhà ở, dịch vụ…

Lý giải việc đưa ra đề xuất này, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM, cho rằng thành phố đã có cách hiểu chưa đúng về quy định này trong Luật Nhà ở 2023. Cụ thể, Luật đã có quy định chủ sở hữu nhà chung cư có quyền cho thuê căn hộ của mình theo hình thức dài hạn (theo tháng, theo năm) hoặc ngắn hạn (theo ngày, theo tuần, Airbnb…). Luật Lưu trú 2013 cũng khẳng định “lưu trú là việc công dân ở lại trong một thời gian nhất định tại địa điểm”.

“Vì vậy, cách hiểu của thành phố là chỉ những căn hộ cho thuê dài hạn mới là nhằm mục đích để ở (lưu trú), còn thuê ngắn hạn thì không thuộc phạm vi để ở (lưu trú) là chưa chính xác”, HoREA nêu quan điểm.

Trên cơ sở này, Hiệp hội đề nghị TP HCM thống nhất cách hiểu về lưu trú và xác định việc cho thuê căn hộ dài hạn hay cho thuê ngắn hạn đều là phục vụ mục đích để ở, không vi phạm Luật Nhà ở 2023 và không nên cấm. Hiệp hội cũng kiến nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung giải thích cụ thể về khái niệm thế nào là sử dụng chung cư vào mục đích để ở và sử dụng chung cư vào mục đích không phải để ở, để các địa phương thuận tiện trong việc thực thi Luật.

Bên cạnh đó, HoREA cho rằng cấm mô hình lưu trú Airbnb cũng kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế cho TP HCM. Theo thống kê sơ bộ của Hiệp hội này, thành phố có 24 tòa nhà với hơn 8.750 căn hộ chung cư đang kinh doanh mô hình Airbnb. Việc cấm kinh doanh lưu trú ngắn ngày trong chung cư sẽ khiến các chủ sở hữu căn hộ bị thiệt hại nặng nề, bị mất nguồn khách du lịch, khách vãng lai có nhu cầu thuê nhà ngắn hạn. Việc chuyển hướng sang cho thuê nhà dài hạn khó khăn khi số lượng căn cần chuyển đổi là quá lớn.

Đồng thời hoạt động kinh doanh lưu trú ngắn hạn đang tạo việc làm cho gần 17.500 người lao động trên địa bàn. Nếu cấm mô hình này hoạt động đồng nghĩa số lao động trên sẽ thất nghiệp và mất nguồn thu.

Một số chuyên gia cũng cho rằng thay vì cấm khai thác căn hộ cho thuê lưu trú du lịch trong chung cư, TP HCM nên tận dụng Nghị quyết 98 để thí điểm với các quy định rõ ràng, từ đó tìm ra mô hình quản lý phù hợp. Nếu quản lý tốt, đây sẽ là loại hình lưu trú thúc đẩy du lịch và thu về nguồn ngân sách cho thành phố, phát triển du lịch và hài hòa lợi ích cho người sở hữu chung cư.

Trước đó, ngày 27/2, UBND TP HCM đã ban hành Quyết định 26 quy định về quản lý và sử dụng nhà chung cư. Theo đó việc cho thuê căn hộ trong nhà chung cư phải đảm bảo đúng mục đích sử dụng để ở, tuyệt đối không sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích lưu trú ngắn hạn, theo ngày, giờ… Quy định này được nhiều cư dân sinh sống tại dự án chung cư ủng hộ nhưng cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ các chủ căn hộ đang kinh doanh mô hình cho thuê.

Phương Uyên

Giữa những dãy nhà bốn, năm tầng là sân chơi, hàng nước, quán xá. Trên cao là rừng ban công “ba lô” và những ô cửa tò vò lọt giữa mạng dây phơi, mở ra không gian chung với đủ màu sắc và mùi vị của đời sống xóm giềng.

Nhìn chung, các khu tập thể (KTT) có lịch sử đặc thù, kiến trúc đặc trưng và lối sống cộng đồng đặc sắc. Lối sống “tập thể” kiểu “làng trong đô thị” đại diện cho thời kỳ khẩn trương tái thiết đất nước sau hòa bình lập lại.

Việt Nam hiện có hơn 2.500 khối tập thể cũ, nhiều khu đã quá niên hạn sử dụng 50-70 năm, tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ. Hạ tầng kỹ thuật – cấp thoát nước, điện, phòng cháy chữa cháy – không còn đáp ứng nhu cầu; hạ tầng xã hội gồm y tế, văn hóa, giáo dục, thể thao, thương mại, dịch vụ công cộng, cây xanh cũng thiếu. Hà Nội có nhiều nhà cũ nhất với khoảng 1.580 tòa. Hơn 200 tòa cấp độ nguy hiểm D cần di dời khẩn cấp nhưng tỷ lệ xây lại chỉ đạt 1,2% do vướng mắc bồi thường tái định cư và thiếu ngân sách.

Những đề xuất cải tạo tại các quận Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng và Cầu Giấy hiện nay dường như đều theo hướng thay thế dần các khối nhà cũ bằng vài tháp ở cao tầng, tăng sức hấp dẫn nhà đầu tư bằng việc đặc cách nâng số tầng cao giới hạn lên gấp đôi quy định, và chủ trương không tăng quy mô dân số. Quỹ đất dư sẽ dành một phần cho hạ tầng kỹ thuật và xã hội, một phần cho cây xanh, và một phần không nhỏ cho đất thương mại để thu hút vốn đầu tư theo hướng đối ứng.

Còn tôi có giấc mơ: Việt Nam sẽ tái thiết các KTT cũ với tầm nhìn trăm năm để trở thành các chung cư “2.0” theo một số mô hình đột phá, tiên tiến, bền vững toàn diện về môi trường, văn hóa xã hội và kinh tế. Đặc biệt, mỗi khu sẽ trở thành những lá phổi xanh mới cho đô thị. Đây thực sự là cơ hội lớn, trong bối cảnh diện tích cây xanh trên đầu người tại Hà Nội chỉ chừng 2 m² và TP HCM là 0,6 m², thiếu quá xa so với mức tiêu chuẩn 10 m² mà Liên Hợp Quốc khuyến nghị. Nhưng tôi cũng lo lắng sức ép tiến độ và tư duy “truyền thống” sẽ đi theo cách làm quen thuộc, và mỗi lần có “tháp” (trên 40 tầng) mới hiện ra trong các đề xuất là dân đã lo cho hạ tầng giao thông, cấp thoát nước quá tải, hay an toàn phòng cháy chữa cháy.

Trong bối cảnh đất nước vươn mình và hội nhập quốc tế sâu rộng, cần đặt những câu hỏi nền tảng nhất như: Tầm nhìn trăm năm đột phá nào? Các mô hình cải tạo hay xây mới khu ở tiên tiến và bền vững trên thế giới ra sao? Về tài chính, có những yếu tố nào gia tăng giá trị cho bất động sản ngoài quỹ đất thương mại “bám đường”?

Hãy cùng nhìn ra thế giới và học hỏi một số tiền lệ nổi tiếng mà trong khuôn khổ hạn hẹp chỉ xin giới thiệu đại diện.

Ở châu Á, các khu nhà ở xã hội điển hình ở Singapore (thường gọi là HDB) xây dựng từ thập niên 1960 đã cho thấy cách quy hoạch khôn ngoan. Mặt đường là các tòa đỗ xe thấp tầng, với tầng trệt dành cho thương mại, nhà trẻ, sinh hoạt cộng đồng. Tầng mái dành cho giàn pin mặt trời và vườn nông nghiệp cộng đồng, vừa gắn kết xóm giềng vừa thêm mảng xanh. Các tòa ở cao tầng lùi vào trong, giảm ồn và bụi đường. Singapore có quy định các nhà phát triển bất động sản lấy đi bao nhiêu diện tích cây xanh trên mặt đất sẽ phải đền bù bấy nhiêu diện tích mảng xanh trên các vườn trên cao và vườn mái, để luôn giữ quốc đảo là một “Thành phố trong Vườn” (City in a Garden).

Những khu ở xây mới kiểu hình mẫu với quy mô khoảng 200.000 dân như Punggol (khu đô thị sinh thái đầu tiên, đã hoàn thành) và Tengah (mới xây một phần) mang tầm nhìn chiến lược về đô thị sinh thái, thông minh và bền vững. Punggol nổi bật với mô hình “Water Town” (khu đô thị sông nước), với “Punggol Waterway” là con sông uốn lượn như trục xương sống xanh nối các khu ở, hệ thống giao thông xanh gồm xe điện nhẹ trên cao (LRT), đường đi dạo và đạp xe. Các khối nhà ở cao 14-16 tầng, tối đa 18 tầng. Còn khu Tengah có thương hiệu “Forest Town” (khu đô thị trong rừng), với công viên trung tâm, hành lang xanh và vùng lõi cấm xe hơi. Các khối nhà chủ yếu cao 12-13 tầng, tối đa 16 tầng. Cả hai khu đều triển khai nhiều công nghệ thông minh như thu gom rác tự động, làm mát tập trung và năng lượng mặt trời, hướng tới các tòa nhà trung hòa carbon.

Ở châu Âu, Hammarby Sjöstad tại Stockholm, Thụy Điển là hình mẫu về khu đô thị sinh thái bền vững. Tái thiết từ một khu công nghiệp cũ ven hồ, Hammarby được quy hoạch với mật độ vừa phải, các khối ở cao 4-6 tầng, tỷ lệ thân thiện với con người và cảnh quan, nhưng vẫn đủ cho 25.000 cư dân. Các khối nhà bố trí mở, có không gian xanh và mặt nước, chiếu sáng tự nhiên và thông gió tốt. Các chức năng đan xen hiệu quả, với nhà ở, thương mại, dịch vụ, trường học và không gian công cộng trong bán kính đi bộ. Về môi trường, Hammarby đưa ra mô hình “vòng tuần hoàn sinh thái đô thị”, quy hoạch năng lượng, nước, rác thải và giao thông thành hệ thống khép kín – sử dụng năng lượng mặt trời, phân loại rác tại nguồn và tái chế. Phần lõi nhiều không gian mở và giao thông xanh như đi bộ, đạp xe kết hợp giao thông công cộng. Về xã hội, dự án khuyến khích cộng đồng tham gia vào quá trình quy hoạch để có giải pháp bền vững và phù hợp nhất. Về kinh tế, đầu tư hạ tầng xanh và công trình tiết kiệm năng lượng giúp nâng cao giá trị bất động sản.

Ở Mỹ, dự án Harbor Point tại Boston cải tạo từ khu Columbia Point, là một khu chung cư xuống cấp, cô lập và trị an kém, thành một cộng đồng sống động và bền vững. Quy hoạch lại với mật độ vừa phải, chiều cao công trình 3-5 tầng, mở các kết nối giao thông và tạo không gian xanh ven biển. Khoảng 25% căn hộ dành cho người thu nhập thấp, xen kẽ với hộ trung lưu, tạo cộng đồng đa dạng và ổn định. Mô hình hợp tác công – tư giúp tăng giá trị bất động sản và cải thiện chất lượng sống.

Các dự án trên đây đem lại những bài học quy hoạch đô thị quan trọng: Áp dụng quy trình quy hoạch thiết kế tham dự – với sự tham gia của người dân và các bên liên quan trong suốt hành trình, chiều cao và tỷ lệ công trình thân thiện với con người và cảnh quan, lồng ghép không gian xanh và mặt nước vào khu dân cư mật độ cao, xây dựng hạ tầng cho giao thông xanh, và phần nào thúc đẩy mô hình “live-work-play” (sống – làm việc – vui chơi) tại chỗ để giảm đi lại, nhờ đó giảm phát thải từ giao thông.

Trở lại bối cảnh Việt Nam, việc cải tạo KTT cũ không chỉ đơn thuần là quy hoạch lại các tòa nhà, mà cần có tầm nhìn chiến lược và mô hình đột phá và bền vững. Tầm nhìn là tư tưởng lớn nhất dẫn dắt chiến lược phát triển, thí dụ Hà Nội sẽ thành thành phố toàn cầu và sinh thái, Thủ Đức thành thành phố thông minh và tương tác cao.

Về môi trường, các khu cải tạo cần trở thành những “lá phổi xanh” của thành phố. Không chỉ mảng xanh trên mặt đất như công viên, vườn hoa, hành lang xanh, mà cả những vườn trên cao, vườn mái và tường cây xanh trên các công trình mới đều đóng góp cho lá phổi sinh thái này.

Về xã hội, khác với các dự án xây mới, các KTT đã có cộng đồng lâu đời và đặc trưng riêng, lại được tái định cư tại chỗ, nên cần phát huy bản sắc từng khu và tạo các không gian cộng đồng mới hiện đại. Có thể chọn ra một trong các KTT, trong đó bảo tồn (có gia cố) một tòa tập thể cũ đại diện làm di sản kiến trúc xã hội chủ nghĩa thời hậu chiến, bên trong là các quán nhỏ xinh phong cách sáng tạo và bảo tàng căn hộ thời bao cấp để phục vụ tham quan và làm phim trường.

Về kinh tế, mô hình cải tạo cần giúp tăng giá trị bất động sản qua các yếu tố mới. Tư duy quy hoạch sao để tạo quỹ đất thương mại bám đường (kiểu “cận lộ” truyền thống) là chưa đủ. Tôi đề xuất tư duy mới – “nhất cận lục, nhị cận lam, tam cận trạm” – tức là nhà ở sẽ có giá trị cao hơn nếu gần không gian xanh (lục), gần mặt nước (lam) và gần các bến tàu xe (trạm) của hệ thống giao thông công cộng theo mô hình TOD tiên tiến. Bộ yếu tố giúp tăng giá trị bất động sản và sức hấp dẫn của môi trường sống này không mới, nhưng chưa được đẩy lên thành tầm nhìn cho các dự án.

Các ví dụ quốc tế đã giới thiệu đều “cận lục, cận lam, cận trạm” . Tuy nhiên, nếu nói điều gì nổi bật nhất để tạo bản sắc và thương hiệu riêng, thì Tengah Forest Town tiêu biểu cho “cận lục”, Punggol Watertown tiêu biểu cho “cận lam”, và tất cả đều “cận trạm”. Để hình dung “cận lục” giá trị cỡ nào, theo thống kê ở thị trường New York, những bất động sản có “view” ra Central Park có giá cao hơn khoảng 25-40% so với những căn không có view này. Trong các phương án tái thiết, ta có thể chủ ý quy hoạch một vài tòa và các căn hộ “cận lục, cận lam” hoặc có view ra đó để làm căn hộ thương mại (không phục vụ tái định cư), qua đó có thêm nguồn vốn thực thi dự án. Nếu cư dân muốn ở những căn này phải trả tiền ngang giá thị trường.

Về tổ chức thực hiện, thay vì dành ngân sách nhỏ lẻ lập quy hoạch chi tiết 1/500 cho từng KTT và ra kết quả mờ nhạt, thiếu tính tổng thể (giả định trung bình 800 triệu đồng/khu như Trung Tự được duyệt, thì 76 khu cần 60 tỷ), thành phố nên dành khoảng 10 tỷ cho tổ chức thi quy hoạch theo quy trình tham dự kèm trưng cầu dân ý để ra tổng thể chiến lược phát triển cho 76 KTT (giúp các khu “phân vai” và “hô ứng” nhau) và tìm ra 4-5 mô hình “khu chung cư 2.0” đột phá. Mỗi KTT sẽ chọn mô hình 2.0 phù hợp nhất dựa trên bối cảnh của mình, và số tiền ngân sách còn lại (trung bình 650 triệu/khu) dành cho quy hoạch thiết kế 1/500 (tùy biến hóa) từ mô hình được chọn.

Tóm lại, các mô hình tái thiết đô thị thành công trên thế giới đều áp dụng quy trình tham dự để đưa ra tầm nhìn chiến lược, phát triển bền vững về môi trường, xã hội và kinh tế, kết hợp yếu tố sinh thái và thông minh, đồng thời bảo tồn một số giá trị truyền thống theo hướng “vị nhân sinh”.

Nếu học hỏi sáng tạo từ những bài học này, có thể kỳ vọng vào một cuộc cách mạng tái thiết đô thị đột phá, cải thiện mạnh mẽ hình ảnh các đô thị lớn và nâng cao đời sống của hàng trăm nghìn cư dân.

Tô Kiên