Giá căn hộ leo thang, người mua “sốc”

Giá căn hộ tại TPHCM tiếp tục tăng nhanh, đẩy người mua nhà vào tình thế ngày càng khó khăn. Chị Như Yên (phường Bình Trưng) cho biết, đầu năm nay được bạn bè rủ mua một căn hộ 2 phòng ngủ tại quận 9 (cũ) với giá khoảng 3 tỷ đồng nhưng do dự vì cho rằng khu vực này khá xa trung tâm, không tiện đi lại. Tuy nhiên, chỉ sau chưa đầy một năm, căn hộ tại dự án này đã tăng lên gần 4 tỷ đồng, khiến chị không khỏi “sốc”.

Với ngân sách khoảng 3 tỷ đồng, chị Như Yên từng kỳ vọng có thể mua được một căn hộ mới trong khu vực trên. Thế nhưng, khi khảo sát thị trường, chị mới nhận ra mức tài chính này gần như không còn phù hợp. Ngay cả tại đường Lò Lu, nơi từng được xem là vùng giá mềm, một dự án mới chào bán với giá khoảng 70 triệu đồng/m2, khiến căn hộ 2 phòng ngủ cũng có giá lên tới 5-5,5 tỷ đồng.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản thừa nhận, giá nhà đang tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập. Trong khi thu nhập bình quân của người dân chỉ tăng khoảng 6-8% mỗi năm, giá nhà lại tăng 12-20%/năm suốt hơn một thập kỷ qua, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa khả năng tài chính và giá trị bất động sản.

Trong khi đó, CBRE Việt Nam ghi nhận thị trường trong năm nay, giá căn hộ tại TPHCM tăng mạnh. Khoảng 90% nguồn cung mới thuộc phân khúc cao cấp và hạng sang. Giá bán sơ cấp bình quân trong quý IV tăng khoảng 18% so với cùng kỳ năm trước, đạt xấp xỉ 90 triệu đồng/m2.

Theo các chuyên gia, bức tranh chung của thị trường bất động sản năm nay vẫn là tình trạng khan hiếm nguồn cung tại khu vực lõi đô thị. Khu vực trung tâm cũ của TPHCM gần như không có dự án mới, cả ở phân khúc căn hộ cao tầng lẫn nhà thấp tầng. Việc thiếu hụt nguồn cung kéo dài khiến giá bán trên thị trường sơ cấp và thứ cấp tiếp tục duy trì xu hướng tăng.

Bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành CBRE Việt Nam, cho biết dữ liệu cho thấy nguồn cung tương lai tại TPHCM và các khu vực lân cận dự kiến sẽ cải thiện trong giai đoạn 2026-2027. Tuy nhiên, song song với nguồn cung tăng, mặt bằng giá bán vẫn được dự báo tiếp tục đi lên ở mức 2 chữ số, tùy chiến lược giá của từng dự án.

Người có tiền cũng dè chừng vay ngân hàng

Không chỉ người thu nhập trung bình, ngay cả nhóm có tài chính khá cũng tỏ ra thận trọng với các khoản vay mua nhà. Trong bối cảnh mặt bằng giá cao, việc chỉ có 30% vốn tự có đồng nghĩa với rủi ro. Khoản vay lớn kéo theo áp lực trả nợ gốc và lãi tăng cao, đặc biệt khi lãi suất ưu đãi kết thúc.

Thực tế cho thấy, không ít trường hợp buộc phải bán nhà để trả nợ khi lãi suất thả nổi tăng mạnh hoặc thu nhập bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế. Theo CBRE Việt Nam, khoảng 64% người mua nhà hiện nay phải sử dụng đòn bẩy tín dụng, phản ánh áp lực tài chính ngày càng lớn.

Khảo sát cũng cho thấy sự phân hóa rõ rệt: Nhóm có thu nhập trên 70 triệu đồng/tháng thường muốn vay dưới 30% giá trị bất động sản, trong khi nhóm thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng sẵn sàng vay tới 70%.

Lo ngại này càng gia tăng khi lãi suất có dấu hiệu đi lên. Vào thời điểm cuối năm, lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng tăng, kéo theo lãi suất cho vay mua nhà. Một số ngân hàng đã nâng lãi suất ưu đãi năm đầu lên khoảng 8%/năm, trong khi lãi suất thả nổi có thể lên tới 13-14%/năm. Đáng chú ý, các gói vay ưu đãi dành cho người trẻ dưới 35 tuổi tại khối ngân hàng quốc doanh cũng đã dừng triển khai.

Lãnh đạo một doanh nghiệp bất động sản thừa nhận lãi suất cho vay tăng thì người mua sẽ lo lắng. Người mua nhà phải chịu áp lực lớn từ khoản vay, biến động lãi suất và những hạn chế trong chính sách tín dụng khiến việc sở hữu nhà càng thêm khó khăn.

Tính toán của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho thấy, với khoản vay 2,5 tỷ đồng trong 20 năm, với lãi suất cố định 8%/năm trong 5 năm đầu, lãi suất trong 15 năm còn lại từ 11-14% thì họ sẽ phải chi trả gần 21 triệu mỗi tháng trong 5 năm đầu, từ 28-33 triệu/tháng trong 15 năm còn lại với phương án trả góp cố định.

Trong 20 năm, người mua nhà đều phải chi trả số tiền trung bình khoảng 27-30 triệu đồng mỗi tháng. Tính toán dựa trên nguyên tắc chi phí cho nhà ở không quá 30% thu nhập, thì mỗi cá nhân hoặc hộ gia đình phải kiếm được 90 triệu/tháng để đảm bảo cân bằng tài chính.

Với áp lực này, chuyên gia Savills cho rằng người mua không nên “mạo hiểm” với khoản vay quá sức. Một khoản trả góp ổn định khoảng 1/3 thu nhập sẽ khả thi hơn rất nhiều so với mức một nửa thu nhập trở lên – ngưỡng đang khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ cảm thấy “đuối sức”. Mức vay an toàn nên cân nhắc là tối đa 50% giá trị bất động sản.

Bên cạnh việc kiểm soát đòn bẩy tài chính, người mua cần cân nhắc kỹ khả năng trả nợ, chọn dự án có pháp lý rõ ràng và chủ đầu tư uy tín. Không ít khách hàng gặp rắc rối khi dự án đình trệ hoặc chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết hỗ trợ lãi suất, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống – đặc biệt khi mua nhà thường là khoản đầu tư lớn nhất của đời người.

Chọn lối đi riêng

Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều người buộc phải tìm kiếm các giải pháp thay thế. Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) khuyến nghị thay vì cố mua nhà trong khu vực trung tâm với giá cao, người mua có thể cân nhắc các khu vực vùng ven hoặc tích lũy ít nhất 30-50% giá trị căn nhà trước khi vay để giảm áp lực tài chính.

Theo một khảo sát trên 1.000 người tiêu dùng trong độ tuổi 18-44 cho thấy xu hướng “ở thuê dài hạn” ngày càng rõ nét. Nhóm này chấp nhận thuê nhà thay vì mua bằng mọi giá, do lo ngại giá bất động sản vượt khả năng chi trả. Phần lớn là người độc thân, chưa có kế hoạch mua nhà, ưu tiên sử dụng tiền tích lũy cho du lịch, trải nghiệm; chỉ khoảng 15% trong nhóm này đầu tư vào bất động sản.

Bên cạnh đó, nhà ở xã hội đang dần được xem là một lựa chọn thực tế hơn khi khung pháp lý, quỹ đất và chính sách tín dụng ưu đãi từng bước được hoàn thiện. Dù quá trình triển khai vẫn còn độ trễ, phân khúc này đang được đặt lại đúng vị trí là một trụ cột của chính sách an sinh.

Ý kiến trái chiều

Tại một hội thảo gần đây, ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, nêu một trong những rào cản lớn nhất hiện nay để thành phố hoàn thành chỉ tiêu nhà ở xã hội do Thủ tướng giao là việc triển khai quỹ đất 20% nhà ở xã hội trong các dự án thương mại.

Thành phố có khoảng 197 dự án (bao gồm cả dự án độc lập và dự án trong quỹ đất 20%) với tiềm năng khoảng 230.000 căn. Tuy nhiên, đa phần các hạng mục nhà ở xã hội trong dự án thương mại triển khai rất chậm so với tiến độ của phần nhà ở thương mại, thậm chí nhiều nhà đầu tư không thực hiện.

Trước thực trạng này, đại diện Sở Xây dựng TPHCM sẽ tham mưu cho thành phố áp dụng các chế tài mạnh trong giai đoạn tới đối với các chủ đầu tư đã bán nhà thương mại nhưng chây ỳ xây dựng nhà ở xã hội. Trong đó, đối với dự án đã quá hạn, kiến nghị không cho phép chủ đầu tư chuyển đổi nghĩa vụ nhà ở xã hội bằng tiền hoặc chuyển đổi vị trí khác; không xem xét chấp thuận chủ trương đầu tư dự án mới khi chưa hoàn thành nhà ở xã hội tại dự án cũ.

Tuy nhiên, ý kiến này gặp phản ứng trái chiều từ giới chuyên gia. TS Đỗ Thị Loan, Nguyên Phó chủ tịch thường trực, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), cho biết trong quá trình thực hiện, quy định bố trí 20% quỹ đất nhà ở xã hội tại dự án nhà ở thương mại đã bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế. Do vậy, các quy định mới nhất đã góp phần tháo gỡ vướng mắc cho các dự án nhà ở thương mại đồng thời vẫn đảm bảo kế hoạch phát triển nhà ở xã hội.

Cụ thể, Luật Nhà ở 2014 đã có quy định chủ đầu tư tại dự án nhà ở thương mại tại các đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I, II, III trở lên phải dành 20% quỹ đất (hoặc nộp tiền) để phát triển nhà ở xã hội.

Đến Luật Nhà ở 2023 và Luật Đất đai 2024 đã có thay đổi quan trọng. Quy định mới không còn bắt buộc dự án thương mại nào cũng phải bố trí 20% quỹ đất tại chỗ. Thay vào đó, UBND cấp tỉnh sẽ quyết định bố trí quỹ đất nhà ở xã hội ngay từ khâu lập và phê duyệt quy hoạch đô thị, có thể bố trí bên trong hoặc kế cận các khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc khu vực riêng tập trung.

Theo TS Đỗ Thị Loan, với các thông tin từ hội thảo trên, các doanh nghiệp bất động sản tại TPHCM vô cùng hoang mang và lo lắng. Vị này cho rằng việc bắt buộc xây dựng nhà ở xã hội xen cài trong các dự án nhà ở thương mại quy mô lớn phát sinh nhiều bất cập như xung đột về chi phí quản lý vận hành, áp lực sinh hoạt đối với người thu nhập thấp, hiệu quả an sinh xã hội không được đảm bảo.

Đồng quan điểm, Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho rằng, quy định dành 20% quỹ đất ở trong các dự án nhà ở thương mại để phát triển nhà ở xã hội đã được cụ thể hóa tại Nghị định số 100 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội. Đồng thời, Nghị định này cũng trao quyền cho UBND cấp tỉnh chủ động quyết định việc bố trí quỹ đất nhà ở xã hội tại vị trí khác ngoài phạm vi dự án hoặc cho phép chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ tương đương bằng tiền.

Theo chuyên gia, cách tiếp cận mang tính linh hoạt này xuất phát từ thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương. Đối với các dự án nhà ở thương mại có quy mô nhỏ, việc trích 20% quỹ đất thường không đủ để hình thành một dự án hoặc khu nhà ở xã hội độc lập, dẫn đến tình trạng phát triển manh mún, khó tổ chức không gian, hạ tầng kỹ thuật và công tác vận hành sau đầu tư.

Bên cạnh đó, đối với các dự án nằm tại khu vực trung tâm, việc bố trí nhà ở xã hội ngay trong phạm vi dự án cần được cân nhắc kỹ về hiệu quả khai thác và sử dụng lâu dài. Trên thực tế, chi phí hạ tầng, dịch vụ đô thị và sinh hoạt tại các khu vực này thường ở mức cao, có thể làm gia tăng tổng chi phí sở hữu và vận hành nhà ở.

Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá thận trọng mức độ phù hợp giữa vị trí phát triển nhà ở xã hội với mục tiêu ổn định chỗ ở, bảo đảm khả năng tiếp cận bền vững và chất lượng sống của người thụ hưởng theo đúng định hướng chính sách.

Từ góc độ quản lý đô thị, việc cho phép hoán đổi quỹ đất hoặc thực hiện nghĩa vụ bằng tiền tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong công tác quy hoạch và phát triển nhà ở xã hội. Địa phương có thể sử dụng nguồn lực tài chính thu được để bồi thường, giải phóng mặt bằng, hình thành quỹ đất sạch tại những khu vực phù hợp hơn về quy hoạch, giao thông và hạ tầng xã hội, thay vì phát triển nhà ở xã hội phân tán trong các dự án thương mại.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn nhận định: “Các quy định của Luật Nhà ở năm 2023 và các văn bản hướng dẫn hiện hành nhìn chung đã được thiết kế theo hướng thông thoáng, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện. Vấn đề đặt ra chủ yếu nằm ở khâu vận dụng chính sách trong thực tiễn. Trường hợp áp dụng một cách máy móc, yêu cầu mọi dự án đều phải bố trí 20% quỹ đất ngay trong phạm vi dự án, có thể làm phát sinh những khó khăn nhất định và chưa chắc đã đạt được hiệu quả tối ưu trong phát triển nhà ở xã hội”.

Kiến nghị áp dụng linh hoạt, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

TS Đỗ Thị Loan đề nghị UBND TPHCM xem xét cho phép các dự án nhà ở thương mại được lựa chọn hình thức thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội linh hoạt.

Theo đó, thành phố cần xem xét áp dụng cơ chế hoán đổi, tức cho phép chủ đầu tư chuyển giao quỹ đất sạch ở vị trí khác để phát triển dự án nhà ở xã hội theo kế hoạch đã được duyệt.

Đối với những dự án mới, đất sạch 100%, đang làm thủ tục pháp lý dự án thì có thể áp dụng phương pháp định giá đất thị trường theo hướng dẫn của Nghị định 261/2025 của Chính phủ. Số tiền này sẽ được hạch toán vào Quỹ phát triển nhà ở của thành phố để đầu tư phát triển các dự án nhà ở xã hội tập trung quy mô lớn do Nhà nước trực tiếp điều phối quy hoạch hạ tầng kỹ thuật – xã hội và quản lý.

Ngoài ra, thành phố cũng cần áp dụng cơ chế kết hợp linh hoạt, cho phép doanh nghiệp thực hiện một phần bằng đất (tại dự án hoặc nơi khác) và một phần bằng tiền tùy thuộc vào tính chất quy hoạch chi tiết của dự án nhà ở thương mại. Bà Loan cho rằng việc thay đổi phương thức thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội từ “ép buộc tại chỗ” sang “linh hoạt” là bước đi cần thiết để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đạt được mục tiêu an sinh xã hội theo chỉ đạo của Thủ tướng.

Từ thực tiễn quan sát thị trường, ông Phạm Thanh Tuấn cho rằng để đẩy nhanh tiến độ phát triển nhà ở xã hội theo chỉ tiêu Chính phủ giao, cần nhìn nhận đồng thời ba yếu tố then chốt.

Thứ nhất là khung cơ chế, chính sách tổng thể đủ đồng bộ và khả thi. Thứ hai là quỹ đất sạch có quy mô đủ lớn, sẵn sàng triển khai, yếu tố mà không chỉ TPHCM mà nhiều địa phương lớn như Hà Nội hiện cũng đang thiếu. Thứ ba là nguồn vốn ưu đãi cho cả chủ đầu tư và người mua nhà, trong bối cảnh tín dụng nhà ở xã hội hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào các khoản vay thương mại với mức ưu đãi còn hạn chế.