Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM vừa lưu ý người dân về rủi ro khi giao dịch mua bán nhà đất chưa đủ điều kiện pháp lý. Cảnh báo trên được đưa ra sau khi cơ quan này tiếp nhận thông tin từ Công an TP HCM, ghi nhận tình trạng người dân tự nguyện giao dịch, cầm cố, thế chấp, chuyển nhượng bất động sản chưa được cấp giấy chứng nhận hoặc chưa đủ điều kiện giao dịch, chủ yếu dựa vào giấy tay, hợp đồng nguyên tắc hoặc môi giới không chính thống.

Một trong những nguyên nhân phổ biến là người mua nhầm lẫn giữa quyền đang sử dụng một thửa đất trên thực tế với quyền sử dụng đất hợp pháp được Nhà nước công nhận bằng sổ đỏ, dẫn đến rủi ro khi giao dịch. Nhiều khu đất đã có người ở, xây dựng hạ tầng cơ bản nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý nên chưa đủ điều kiện mua bán theo quy định.

Việc giao tiền khi dự án chưa đủ điều kiện pháp lý khiến người mua có nguy cơ không được cấp sổ đỏ, phát sinh tranh chấp kéo dài, thậm chí bị lợi dụng để chiếm đoạt tài sản. Thực tế cho thấy, tại một số dự án khu dân cư, dù chậm cấp sổ, các giao dịch ngầm vẫn diễn ra phổ biến.

Để hạn chế rủi ro, cơ quan chức năng khuyến nghị người dân chỉ mua bán, chuyển nhượng đất khi thửa đất đã được cấp sổ đỏ, không vướng tranh chấp và không bị kê biên. Đây là điều kiện cơ bản để đảm bảo quyền lợi của người mua. Trường hợp mua đất trong các dự án nhà ở, người dân cần tìm hiểu kỹ thông tin về chủ đầu tư, năng lực tài chính, tiến độ triển khai và hồ sơ pháp lý của dự án, thay vì chỉ nghe theo quảng cáo hoặc cam kết miệng.

Với nhà ở hình thành trong tương lai, người mua cần yêu cầu chủ đầu tư cung cấp văn bản xác nhận dự án đủ điều kiện mở bán của cơ quan quản lý. Đây là căn cứ quan trọng để hạn chế rủi ro khi ký hợp đồng.

Văn phòng đăng ký đất đai cũng lưu ý người mua cần kiểm tra xem dự án hoặc nhà ở có đang bị thế chấp hay không. Trường hợp chủ đầu tư đã thế chấp dự án, việc mua bán chỉ được thực hiện sau khi phần tài sản đó đã được giải chấp.

Thời gian qua, trên địa bàn TP HCM xuất hiện một số chủ đầu tư do thiếu vốn đã “bán non” dự án bằng nhiều hình thức như giữ chỗ, đặt cọc, góp vốn khi chưa đủ điều kiện pháp lý. Thậm chí, có dự án chưa được giao đất, chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính nhưng vẫn rao bán. Sau đó, các nhà đầu tư mua trước tiếp tục sang tay bằng giấy viết tay cho người khác, tạo thành chuỗi giao dịch không được pháp luật bảo vệ. Hậu quả là người mua cuối cùng không được cấp sổ đỏ, khó đòi lại tiền và tranh chấp kéo dài nhiều năm.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân thận trọng khi giao dịch bất động sản, đặc biệt với các dự án chưa có sổ đỏ, tránh “xuống tiền” chỉ vì giá rẻ hoặc lời hứa sinh lợi cao.

Theo quy định, bất động sản chỉ được đưa vào giao dịch khi đã có sổ đỏ hợp lệ, không tranh chấp, không bị kê biên và đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý theo luật kinh doanh bất động sản. Riêng với nhà ở hình thành trong tương lai, dự án phải được cơ quan quản lý xác nhận đủ điều kiện mở bán.

Phương Uyên

Nhìn nhận về diễn biến thị trường nhà đất năm nay, bà Trang Lê, Tổng giám đốc JLL Việt Nam, cho rằng bất động sản vẫn có nền tảng tích cực nhờ tốc độ đô thị hóa cao và nhu cầu nhà ở lớn. Tuy nhiên, thị trường không còn nhiều dư địa để “đi chậm và sửa sai”, phát triển dựa trên kỳ vọng tăng giá đơn thuần. Theo bà, áp lực tăng trưởng bền vững đòi hỏi bất động sản phải chuyển sang mô hình minh bạch hơn, kiểm soát rủi ro tốt hơn và tập trung vào giá trị sử dụng thực tế.

Giai đoạn trước, thị trường ghi nhận những đợt tăng giá nhanh tại nhiều địa phương, đặc biệt ở các khu vực có thông tin quy hoạch, hạ tầng hoặc điều chỉnh địa giới hành chính. Tuy nhiên, khi mặt bằng giá đã neo cao trong khi thu nhập người dân tăng chậm hơn, dư địa cho các chiến lược “lướt sóng” dần co lại. Biên lợi nhuận ngắn hạn không còn hấp dẫn như trước, trong khi lãi suất tăng, tín dụng bị kiểm soát khiến rủi ro thanh khoản gia tăng.

Ngoài ra, theo bà Trang, một trong những thay đổi đáng chú ý là việc đẩy mạnh minh bạch hóa dữ liệu và quản lý giao dịch. Khi thông tin pháp lý, quy hoạch, lịch sử giao dịch ngày càng được công khai và chuẩn hóa, không gian cho các đợt “thổi giá” theo tin đồn bị thu hẹp. Điều này có thể khiến dòng tiền đầu cơ suy giảm trong ngắn hạn, nhưng lại tạo nền tảng cho thị trường tái cân bằng và quay về phục vụ nhu cầu ở thực.

Ở góc độ hành vi, ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cho rằng việc tiếp cận tín dụng được kiểm soát chặt chẽ, chi phí vốn không còn rẻ như trước khiến nhà đầu tư cân nhắc kỹ hiệu quả khai thác thay vì chỉ chờ tăng giá. Các khảo sát gần đây cho thấy người mua ngày càng quan tâm đến uy tín chủ đầu tư, tiến độ xây dựng, pháp lý và khả năng cho thuê, thay vì kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn. Tâm lý tích lũy tài sản dài hạn thay thế tư duy lướt sóng. Điều này phản ánh một bước dịch chuyển quan trọng: bất động sản quay trở lại bản chất là tài sản gắn với nhu cầu ở và tạo dòng tiền ổn định.

Ngoài ra, ông Tuấn nhìn nhận tâm lý lo ngại về khả năng đánh thuế bất động sản trong tương lai khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với tài sản không tạo dòng tiền. Trong bối cảnh mới, bất động sản phải chứng minh được giá trị khai thác thực tế; những doanh nghiệp mỏng vốn, phụ thuộc tín dụng hoặc phát triển sản phẩm lệch nhu cầu sẽ sớm bộc lộ rủi ro.

Đồng tình, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam, cho rằng năm 2026 sẽ chứng kiến sự phân hóa mạnh giữa các phân khúc và chủ đầu tư. Dòng vốn đang ưu tiên sản phẩm phục vụ nhu cầu ở thực, thay cho đầu cơ ngắn hạn. Theo bà, “cuộc chơi mới không dành cho dòng tiền nóng”, nhà đầu tư phải hướng tới giá trị thực và khả năng khai thác dài hạn. Áp lực chi phí đất đai, phát triển dự án và tài chính sẽ sàng lọc những doanh nghiệp yếu vốn hoặc phát triển sản phẩm lệch nhu cầu.

Cùng lúc, việc tháo gỡ pháp lý cho khoảng 1.000 dự án giúp nguồn cung cải thiện, đẩy thị trường vào cạnh tranh thực chất. Thời kỳ “mua đâu cũng có lãi” đã qua; thanh khoản trở nên chọn lọc, biên lợi nhuận lướt sóng thu hẹp, rủi ro tăng cao, nhất là với nhà đầu tư dùng đòn bẩy. Dự án muốn hấp thụ tốt phải bảo đảm pháp lý, hạ tầng và mức giá phù hợp sức mua trong bối cảnh giá nhà đã tăng nhanh hơn thu nhập.

Theo giới chuyên gia, triển vọng trung hạn của thị trường địa ốc vẫn được đánh giá tích cực nhờ các yếu tố nền tảng như khung pháp lý dần hoàn thiện, thủ tục được tháo gỡ và hạ tầng liên vùng tiếp tục mở rộng. Hệ thống cao tốc, vành đai và các trục kết nối mới giúp giãn dân ra các đô thị vệ tinh, nơi mặt bằng giá còn thấp hơn khu vực trung tâm, tạo thêm cơ hội cho người mua ở thực.

Tuy nhiên, hạ tầng không còn là yếu tố đủ để đảm bảo thành công. Trong bối cảnh dòng tiền có nhiều kênh thay thế như chứng khoán, vàng hay gửi tiết kiệm, bất động sản phải cạnh tranh bằng hiệu quả khai thác thực tế. Dự án muốn hấp thụ tốt cần có pháp lý rõ ràng, mức giá hợp lý và khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng ngay.

Với nhà đầu tư, chiến lược phù hợp trong giai đoạn mới là kiểm soát tỷ lệ vay ở mức an toàn, ưu tiên sản phẩm có thể tạo dòng tiền và xác định chu kỳ nắm giữ dài hơn. Với doanh nghiệp, việc nâng chuẩn quản trị rủi ro, minh bạch thông tin và phát triển sản phẩm bám sát nhu cầu thị trường sẽ quyết định khả năng tồn tại.

Năm 2026 vì thế được xem là bước chuyển quan trọng của thị trường bất động sản. Khi dư địa tăng trưởng dựa trên kỳ vọng ngắn hạn dần khép lại, cuộc chơi sẽ nghiêng về những chủ thể đủ năng lực tài chính và tầm nhìn dài hạn. Quá trình sàng lọc không chỉ loại bỏ dòng tiền nóng, mà còn đặt nền móng cho một thị trường phát triển bền vững hơn, nơi nhu cầu ở thực và giá trị khai thác dài hạn giữ vai trò trung tâm.

Phương Uyên

Hai tuần qua, chị Ngọc Huyền, ngụ ở xã Gia Lâm, liên tục rao bán căn hộ tại phân khu 4 tòa trong đại đô thị phía đông Hà Nội. Căn này rộng 59 m2 có giá 6,2 tỷ đồng (khoảng 105 triệu đồng một m2) đã được chị này thanh toán tiến độ được 15% (khoảng 900 triệu). Thời điểm mở bán, để lấy được suất mua nhà, chị cho hay đã phải chi thêm 500 triệu đồng tiền chênh cho đại lý.

Chị Huyền cho hay nếu gặp khách thiện chí, chị sẵn sàng giảm khoản chênh còn 200 triệu đồng, thu về 1,1 tỷ đồng. Tình cảnh này, theo chị, khác biệt với hơn hai tháng trước khi nhiều khách mua phải “giành giật” để có quyền chọn mua căn hộ. Với vị trí đối diện hồ, chị kỳ vọng “bán chênh ít nhất tiền tỷ vì đây là phân khu cuối ra hàng tại đại đô thị”.

“Rao bán mấy tuần qua vẫn chưa có khách hỏi, tôi gửi thêm nhiều môi giới bán hộ song họ báo đây là thời điểm chững của thị trường, nếu không giảm thêm sẽ khó thanh khoản”, chị than thở.

Trường hợp như chị Huyền không hiếm gặp. Anh Trung Hiếu, ngụ ở xã Đông Anh, cho biết đang chật vật sang nhượng căn hộ 94 m2 tại dự án gồm ba tòa cao 45 tầng trong đại đô thị phía bắc. Căn này anh mua với giá 10,2 tỷ đồng thanh toán theo tiến độ, kèm khoản chênh 800 triệu cho đại lý.

Để nhanh sang tay trước kỳ thanh toán mới, anh Hiếu cho biết giảm khoản chênh còn 300 triệu cho khách mua thiện chí song vẫn chưa có giao dịch trong tháng qua. Anh nói, trong nhóm nhà đầu tư tại dự án, thông tin rao bán liên tục được cập nhật với giá chênh ngày càng giảm, thậm chí có căn không chênh. “Tưởng mua từ đợt đầu có thể dễ dàng sang tay với lợi nhuận vài trăm triệu, không ngờ thực tế bán rất chậm”, anh nói.

Đây là hai trong số nhiều trường hợp nhà đầu tư “lướt sóng” chung cư đang tìm cách thoát hàng bằng việc giảm kỳ vọng lợi nhuận. Theo nhiều môi giới, ngoài việc không muốn “lướt sóng thành cư dân”, cuối năm là thời điểm các sàn giao dịch chịu áp lực chốt doanh số nên quỹ căn được ôm trước đó tung ra nhiều, buộc các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng tìm cách thoát hàng.

Đức Dũng, một môi giới chuyên phân khúc căn hộ tại khu đông, cho hay số lượng khách gửi chung cư chuyển nhượng cho anh tăng đột biến những tháng cuối năm, khoảng 30-40% so với quý III. Tình trạng này trái ngược với thời điểm 2-3 tháng trước, khi liên tiếp dự án mới được khớp căn, người mua phải tranh giành để có được suất sở hữu căn hộ. Trong cơn “sốt giá”, Dũng nói, nhiều khách đầu tư sẵn sàng trả tiền chênh từ vài trăm triệu đến hơn tỷ đồng cho đại lý với kỳ vọng lấy được căn “hoa hậu” để tiếp tục sang tay.

Theo một khảo sát môi giới gần đây của kênh Batdongsan, khoảng 17% đáp viên cho biết lượng giao dịch trong quý IV giảm mạnh hơn một nửa so với quý III. Với phân khúc chung cư, 19% môi giới chia sẻ lượng giao dịch có chiều hướng suy giảm.

Ghi nhận diễn biến trên, ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc thị trường nhà ở CBRE Việt Nam, cho biết giao dịch chung cư thời gian qua chủ yếu đến từ nhóm đầu tư, đầu cơ, ít dựa trên nhu cầu ở thật. Bởi giá bán neo cao tạo rào cản cho nhóm người mua để ở. Dữ liệu của CBRE cho thấy quý ghi nhận ồ ạt dự án trên 100 triệu đồng một m2 ra mắt. Ngay cả các thị trường tỉnh ven cũng xuất hiện nhiều dự án giá lên đến 60-80 triệu đồng một m2.

Khi mức giá vượt xa khả năng chi trả, thị trường có thể bước vào trạng thái bão hòa, “bên bán không muốn giảm giá, bên mua e dè rủi ro và thanh khoản suy yếu”. Ông nhắc lại giai đoạn 2007-2011 khi thị trường nhà đất trong nước tăng giá quá nhanh, tín dụng siết lại, giao dịch gần như đóng băng và cảnh báo nguy cơ tương tự ở giai đoạn này.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết phân khúc cao cấp có xu hướng tăng mạnh thời gian qua, chiếm 42% tổng cung chung cư mở bán trong quý III. Tuy nhiên, ông nhìn nhận 70-80% giao dịch đến từ nhu cầu đầu tư với kỳ vọng tăng giá và khai thác cho thuê.

Từ cuối tháng 11, giao dịch nhà đất, bao gồm chung cư bắt đầu sụt giảm khi nhiều ngân hàng dừng gói cho vay giá rẻ, lãi suất có dấu hiệu tăng. Ông Đính nói, lãi suất tăng không chỉ làm giảm sức mua mà còn tác động tâm lý, khiến nhà đầu tư dè dặt hơn với các khoản vay. Nhóm nhà đầu tư trước đó ồ ạt dùng đòn bẩy tài chính với kỳ vọng lướt sóng đang phải tìm cách sang tay do áp lực trả nợ tăng lên. Thay vì đặt cọc nhanh như giai đoạn lãi suất thấp, họ có xu hướng thận trọng hơn.

Nguồn cung chung cư mới ồ ạt ra hàng cũng tạo áp lực thanh khoản cho nhóm nhà đầu tư “lướt sóng”. Bởi khi thị trường có nhiều lựa chọn với đa dạng phân khúc sản phẩm, tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ) vì cung khan hiếm không còn khiến nhóm này khó tìm được khách hàng mới để sang tay. Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết Hà Nội có thể đón 11.100 căn hộ mới trong quý IV, nâng tổng số căn mở bán trong năm nay vượt 32.300 căn, cao hơn mức đỉnh năm ngoái. Nguồn cung mới đa dạng hơn về vị trí giúp phân khúc giá 50-60 triệu đồng một m2 dần quay trở lại.

Dù thị trường chung cư có dấu hiệu chững lại, người mua ở thực vẫn gặp thách thức bởi giá neo cao. Báo cáo của Hội Môi giới bất động sản chỉ ra trong quý III, dự án siêu sang tăng mạnh, chiếm 42% tổng nguồn cung mở bán mới trên cả nước. Riêng Hà Nội và TP HCM (trước sáp nhập) ghi nhận 80% dự án chung cư mở bán mới giá trên 80 triệu đồng một m2.

“Nhiều người dân, nhất là giới trẻ, mất động lực sở hữu bất động sản do khoảng cách lớn giữa giá nhà và thu nhập”, ông Đính cho hay. Ông khuyến nghị người mua cần cân nhắc kỹ hiện trạng, giá trị sử dụng để xem xét mức giá bán. Thay vì mua gấp khi thị trường phấn khích, người mua có thể chọn thuê chung cư nội đô hoặc mua nhà ở vùng ven với giá hợp lý hơn.

Ngọc Diễm