Bộ Xây dựng vừa công bố dự thảo Nghị quyết về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản (BĐS) để trình lên Chính phủ. Trong đó, Bộ Xây dựng đề xuất nhiều biện pháp để kiềm chế sự tăng giá nhà ở bất hợp lý, góp phần ổn định thị trường trên phạm vi cả nước. 

Hết thời vay mua nhà 70-80% giá trị

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là chính sách cho vay đối với người mua nhà ở. Dự thảo quy định các tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam áp dụng hạn mức cho vay không quá 50% giá trị của hợp đồng mua bán nhà ở đối với các khoản vay mua nhà ở thứ 2 và không quá 30% đối với các khoản vay mua nhà ở từ thứ 3 trở lên, trừ nhà ở xã hội.

Đối với chính sách phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, dự thảo quy định: căn cứ vào tình hình thực tế, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải dành tối thiểu 20% trong tổng số dự án nhà ở thương mại dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2030 để phát triển loại hình nhà ở này, phù hợp với kế hoạch phát triển nhà ở của địa phương.

Các dự án nhà ở thương mại giá phù hợp sẽ được áp dụng một số cơ chế đặc thù. Cụ thể, chủ đầu tư có thể được lựa chọn mà không phải qua đấu giá, đấu thầu; tiền sử dụng đất và tiền thuê đất được tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do pháp luật quy định; lợi nhuận định mức tối đa mà chủ đầu tư được hưởng là 20% tổng vốn đầu tư xây dựng dự án.

Giá bán, giá thuê mua trong phân khúc này sẽ được xác định theo phương pháp áp dụng cho nhà ở xã hội, bảo đảm tính hợp lý và dễ tiếp cận. Đồng thời, các dự án này không bắt buộc phải bố trí quỹ đất dành cho nhà ở xã hội trong phạm vi dự án, theo quy định mới của Luật Nhà ở 2023.

Để tránh tình trạng đầu cơ, dự thảo còn nêu rõ: người mua nhà ở trong các dự án thuộc diện này sẽ không được phép chuyển nhượng hợp đồng mua bán hoặc thuê mua, trừ trường hợp tuân thủ đúng quy định của pháp luật về kinh doanh bất động sản.

Ngoài ra, với những dự án nhà ở thương mại đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc đã lựa chọn chủ đầu tư, nếu muốn điều chỉnh mục tiêu sang loại hình nhà ở thương mại giá phù hợp thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư có thể thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định pháp luật.

Minh bạch thị trường qua Trung tâm giao dịch bất động sản

Dự thảo Nghị quyết đề xuất thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch trên thị trường. Đây sẽ là đầu mối sử dụng dữ liệu do Nhà nước quản lý, bảo đảm mọi hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê mua bất động sản đều được giám sát và xác thực.

Trung tâm giao dịch bất động sản hoạt động trên môi trường điện tử, đóng vai trò kết nối liên thông giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình thực hiện giao dịch. Trung tâm có chức năng tổ chức, giám sát và xác thực toàn bộ quy trình, từ khâu đăng ký, thực hiện đến hoàn tất giao dịch.

Theo dự thảo, việc thành lập, tổ chức và vận hành Trung tâm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, đồng bộ với quá trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai và bất động sản. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống minh bạch, thống nhất, hạn chế tình trạng đầu cơ, “thổi giá”, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người dân khi tham gia thị trường.

Theo quy định mới từ Nghị định số 286/2025 của Chính phủ, việc cho thuê nhà là tài sản công được thực hiện theo phương thức niêm yết giá cho các đối tượng ưu tiên thuê nhà.

Các đối tượng gồm tổ chức hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ theo văn bản của cơ quan, người có thẩm quyền thuê để làm trụ sở làm việc trong trường hợp chưa có trụ sở làm việc.

Cơ sở thực hiện xã hội hóa trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường thuộc danh mục chi tiết các loại hình và đáp ứng tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác đáp ứng các tiêu chí để được thụ hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo quy định tại Luật Hợp tác xã, Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hợp tác xã thuê để làm trụ sở, nhà kho, cửa hàng mua bán, trưng bày, giới thiệu sản phẩm phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trình tự, thủ tục miễn, giảm tiền thuê nhà được thực hiện theo các bước. Thứ nhất, người được quyền thuê nhà thuộc đối tượng ưu tiên có đơn đề nghị miễn, giảm tiền thuê nhà kèm theo bản sao các hồ sơ, tài liệu chứng minh thuộc đối tượng ưu tiên, gửi tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. 

Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ quy định, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà căn cứ chính sách ưu đãi (miễn, giảm) tiền thuê nhà do UBND cấp tỉnh ban hành, đơn đề nghị miễn, giảm tiền thuê nhà của tổ chức, cá nhân thuê nhà và hồ sơ, tài liệu kèm theo để xem xét, quyết định miễn, giảm tiền thuê nhà cho tổ chức, cá nhân thuê nhà.

Trường hợp Chính phủ quy định giảm tiền thuê đất cho một số đối tượng để thực hiện các biện pháp điều hành kinh tế – xã hội theo quy định tại khoản 2 Điều 157 Luật Đất đai năm 2024 thì UBND cấp tỉnh quyết định giảm tiền thuê nhà cho các đối tượng thuê nhà nhưng không vượt quá mức giảm tiền thuê đất theo quy định của Chính phủ.

Sáng 15/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp nghe báo cáo tình hình triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai và giải pháp đẩy nhanh tiến độ.

Theo Phó Thủ tướng, cơ sở dữ liệu đất đai là nền tảng thiết yếu cho công tác quản lý nhà nước, không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp số liệu, mà bao gồm toàn bộ thông tin về thửa đất, bản đồ địa chính và các hoạt động liên quan đến đo đạc, lưu trữ.

Mặc dù Luật Đất đai đã quy định rõ cấu trúc, phương thức quản lý, tiến độ hoàn thành cơ sở dữ liệu, song đến thời điểm này tiến độ triển khai ở Trung ương và địa phương vẫn còn chậm.

Ngân sách nhà nước đã đầu tư rất lớn cho công tác đo đạc, thống kê, nhưng vẫn chưa đầy đủ và chính xác, chưa đáp ứng được yêu cầu “sạch”, “sống” và cập nhật. Do đó, cần tách riêng phần đo đạc, kiểm đếm, đồng thời tập trung vào xây dựng cơ sở dữ liệu và các công cụ quản lý dựa trên ứng dụng công nghệ và số hóa.

Theo lãnh đạo Chính phủ, dữ liệu đất đai chưa đáp ứng được các yêu cầu tối thiểu như theo dõi biến động giá đất, quản lý mục đích sử dụng đất hay cập nhật dữ liệu đo đạc, bản đồ…

Đơn cử, định hướng sắp tới là áp dụng thống nhất một phương pháp định giá dựa trên dữ liệu, xác định giá đất theo vùng giá trị và thửa đất chuẩn, sử dụng số liệu giao dịch thực tế để xác định giá đất khách quan cho mọi mục đích, từ thuế, phí đến bồi thường, hỗ trợ. Tuy nhiên, đến nay việc này vẫn chưa thực hiện được.

Về phương pháp triển khai, Phó Thủ tướng nêu 3 bước là sử dụng dữ liệu đã số hóa; số hóa dữ liệu chưa có và đo đạc, kiểm tra, xây dựng bản đồ số hóa, cập nhật liên tục…

Mục tiêu cao nhất là xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, tập trung, liên thông từ Trung ương đến tỉnh, thành phố, xã, phường. Cơ sở dữ liệu bao gồm hạ tầng, phần mềm chuyên dụng và các trường dữ liệu phục vụ quản lý tài nguyên đất đai, thủ tục hành chính, tích hợp với dữ liệu dân cư, tổ chức và cá nhân.

Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu tất cả thủ tục hành chính liên quan đến đất đai đều phải đồng thời cập nhật dữ liệu. Các phần mềm, ứng dụng mới phải bảo đảm tính mở, tích hợp và chia sẻ với các phần mềm hiện có để khai thác tối đa dữ liệu sẵn có. Các trường dữ liệu phải đầy đủ theo quy định pháp luật, phục vụ quản lý và thực hiện thủ tục hành chính.

Về phần mềm nền tảng, ưu tiên sử dụng phần mềm trong nước nếu đáp ứng yêu cầu tự chủ và quản lý được. Nếu chưa có, có thể thuê phần mềm nước ngoài.

Việc vận hành hệ thống cần tham khảo cách thức quản lý của phần mềm cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, khai thác và kế thừa hiệu quả toàn bộ hệ thống hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phần mềm đã đầu tư từ Trung ương đến địa phương. Trung tâm dữ liệu phải đảm bảo an ninh, an toàn, bảo mật, có thể bố trí một số trung tâm dự phòng kỹ thuật.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 302 quy định chi tiết về Quỹ nhà ở quốc gia. Đây là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân và hoạt động không vì mục đích lợi nhuận.

Theo Nghị định, Quỹ nhà ở Trung ương sẽ được Chính phủ thành lập, trực thuộc và giao Bộ Xây dựng quản lý. UBND cấp tỉnh sẽ thành lập và quản lý Quỹ nhà ở địa phương.

Về cơ cấu tổ chức, Quỹ gồm Giám đốc, tối đa 2 Phó giám đốc, Kế toán trưởng và không quá 5 phòng chuyên môn. Giám đốc Quỹ Trung ương do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm; Giám đốc Quỹ địa phương do Chủ tịch UBND tỉnh bổ nhiệm.

Về mục tiêu và chức năng, Nghị định quy định Quỹ sẽ đầu tư xây dựng nhà ở xã hội; đầu tư các dự án nhà ở xã hội đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để cho thuê. Quỹ cũng tạo lập nhà ở xã hội thông qua hình thức tiếp nhận, chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công theo quy định của pháp luật về nhà ở và pháp luật có liên quan để cho thuê.

Quỹ có thể tạo lập nhà ở, nhà ở xã hội thông qua hình thức mua từ các chủ đầu tư; đặt hàng, tiếp nhận, chuyển giao nhà ở do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; tiếp nhận nhà ở phục vụ tái định cư, tạm cư; tiếp nhận, chuyển giao nhà ở xã hội do tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp để cho thuê.

Ngoài ra, Quỹ còn được phép mua nhà ở thương mại để cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuê.

Quỹ nhà ở quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp cân đối cung – cầu, điều chỉnh cơ cấu hàng hóa bất động sản, từ đó tác động làm giảm giá thành phân khúc nhà ở thương mại, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định và lành mạnh hơn. Đồng thời, Quỹ tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Theo Bộ Xây dựng, trong 10 tháng đầu năm, cả nước có 191 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với quy mô 128.648 căn; 195 dự án đã khởi công, đang triển khai với 123.057 căn; 310 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư với quy mô 385.343 căn.

Như vậy, số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công và chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm 2025 đạt khoảng 60% so với chỉ tiêu 1.062.200 căn đến năm 2030.