Gần một năm nay, vợ chồng anh Trần Văn Chiến (trọ tại TP Thủ Đức, TPHCM) kiên nhẫn tìm mua một căn hộ mở bán mới trong tầm giá 3 tỷ đồng nhưng gần như bất lực.

Khu vực anh Chiến sinh sống là “điểm sáng” nguồn cung căn hộ mới tại TPHCM năm qua, với một số dự án được chào bán quanh khu vực nút giao An Phú, trục đường Đỗ Xuân Hợp và Liên Phường, đường Nguyễn Xiển.

Tuy nhiên, hầu hết dự án được công bố mức giá đều trên 100 triệu đồng/m2 trở lên, muốn mua phải chi từ 6-7 tỷ đồng/căn, gấp đôi so với khả năng tài chính của gia đình anh Chiến. “Kiên nhẫn tìm nhà cả năm trời, vợ chồng tôi hy vọng rồi thất vọng. Nhiều đêm thức trắng khi nghĩ về nhà cửa”, anh nói.

Theo số liệu từ Sở Xây dựng TPHCM, trong 11 tháng, thành phố chỉ có 4 dự án nhà ở thương mại, tương đương hơn 1.600 căn, đủ điều kiện huy động vốn đưa sản phẩm ra thị trường và tất cả đều là sản phẩm cao cấp. Xét trong 5 năm, số lượng này thấp nhất.

Tổng giá trị cần huy động vốn của hơn 1.600 căn này là 15.142 tỷ đồng, bình quân giá nhà lên đến 9,39 tỷ đồng/căn.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – nói lần đầu tiên, nhà ở cao cấp chiếm lĩnh toàn bộ thị trường bất động sản TPHCM, không còn nguồn cung nhà ở trung cấp, nhà ở bình dân mới có giá vừa túi tiền trong các dự án thương mại.

Cơ cấu sản phẩm nhà ở trên thị trường “méo mó”, chưa đáp ứng nhu cầu nhà ở thực của người có thu nhập trung bình, người thu nhập thấp đô thị. Thị trường phát triển thiếu bền vững, thiếu an toàn và chưa lành mạnh.

Hiệp hội nhận thấy, giá nhà bình quân của nguồn cung mới là 9,39 tỷ đồng/căn. Đây mới chỉ là giá nhà sơ cấp do chủ đầu tư đăng ký giá nhà với Sở Xây dựng khi lập dự án đầu tư, nên chắc chắn giá bán nhà thực tế trên thị trường sẽ còn cao hơn.

Hiệp hội phân tích, giá nhà tăng liên tục trong các năm qua là do nguồn cung dự án nhà ở thương mại quá ít dẫn đến nguồn cung sản phẩm tiếp tục khan hiếm. Theo quy luật cung – cầu, mức tăng giá căn hộ chung cư vào khoảng 15-20% trong giai đoạn 2015-2023 và theo Bộ Xây dựng nhận định, với bảng giá đất điều chỉnh năm 2024 thì giá nhà còn có thể tăng 15-20% trong năm 2025.

Tại một sự kiện gần đây, bà Dương Thùy Dung – Giám đốc cấp cao CBRE Việt Nam – cho rằng trong năm 2025, nguồn cung tại TPHCM sẽ tiếp tục khan hiếm, chỉ khoảng 8.000-9.000 căn. Tình trạng này sẽ còn kéo dài đến năm 2026 khi thành phố chỉ có thêm khoảng 11.000 căn nhà mở bán mới.

Cùng với khan hiếm nguồn cung, 80% rổ hàng mở bán ở TPHCM cũng sẽ thuộc phân khúc cao cấp, hạng sang, giá trên 60 triệu đồng/m2. Thị trường gần như không còn nhà bình dân (dưới 25 triệu đồng mỗi m2), thậm chí cũng không còn dự án tầm trung (dưới 40 triệu đồng mỗi m2). Thực trạng này sẽ kéo giá căn hộ tại TPHCM tiếp tục tăng, với biên độ trung bình 8-10%/năm.

Để giá bất động sản giảm, chuyên gia của đơn vị trên khuyến nghị cần đẩy mạnh giãn dân, mở rộng vùng đô thị. Tại TPHCM, nhà đầu tư có thể nhìn thấy nhiều khu vực trung tâm có giá 150-200 triệu đồng/m2 căn hộ, nhưng khu vực vùng ven chỉ 40-50 triệu đồng/m2. Do đó, nếu người dân có thể đi xa hơn thì giá sẽ giảm, nhưng đó là câu chuyện của 5-10 năm nữa.

Nói với phóng viên báo Dân trí, bà Dung giải thích khi người dân chấp nhận đi xa hơn để sở hữu nhà thì điều kiện cần là kết nối giao thông phải thuận tiện hơn. Ngoài ra, không nên đặt vấn đề giảm giá nhà ở những khu vực trung tâm, đang có đất hiện hữu, mà cần tăng quỹ đất ở khu vực mới, nằm ngoài trung tâm.

Trong năm nay, nguồn cung căn hộ ở Hà Nội áp đảo TPHCM, khoảng 30.000 căn thì có tới 70-80% nằm ngoài khu trung tâm (Gia Lâm, Long Biên, Đông Anh, Tây Mỗ). Sản phẩm được hấp thụ tốt nhờ khả năng kết nối hạ tầng tốt, người dân di chuyển từ vùng ven vào trung tâm chỉ dưới 1 tiếng.

Ngược lại, TPHCM chưa làm được điều đó, nhiều đại đô thị ở vùng ven như Củ Chi, 10 năm chưa phát triển vì không có kết nối hạ tầng. Chuyên gia của CBRE Việt Nam cho rằng kết nối giao thông là yếu tố quan trọng giúp giảm giá nhà tại TPHCM, để người dân có thể sở hữu nhà ở với giá vừa phải.

Cùng quan điểm này, chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển cho rằng người dân muốn sở hữu nhà sẽ phải tìm kiếm ở những khu vực giáp ranh các đô thị lớn của TPHCM như Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu.

Cử tri đề nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo rà soát, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng dự án Vinaconex tại thị trấn Chi Đông có tổng diện tích khoảng 75ha. Tuy nhiên, hiện nay dự án mới hoàn thành giải phóng mặt bằng khoảng 25ha và lại trong tình trạng “xôi đỗ” gây ảnh hưởng đến việc sản xuất nông nghiệp của nhân dân.

Thông tin về dự án này, UBND TP Hà Nội cho biết, khu đô thị mới Chi Đông do liên danh CEO và Công ty cổ phần Xây dựng số 9 làm chủ đầu tư. Dự án được UBND tỉnh Vĩnh Phúc chấp thuận dự án đầu tư năm 2004; thu hồi và tạm giao cho chủ đầu tư để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng vào tháng 8/2005.

Tổng diện tích đất thu hồi thực hiện dự án là 668.452m2 (66,8ha). Đến nay, tổng diện tích đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ (theo chính sách của UBND tỉnh Vĩnh Phúc) là hơn 70ha. Trong đó, diện tích đã chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng là 52,67ha; chưa chi trả là 17,35ha.

Tại thời điểm thu hồi đất thực hiện dự án, chế độ chính sách về bồi thường, hỗ trợ thực hiện theo chính sách của UBND tỉnh Vĩnh Phúc, các hộ dân bị thu hồi đất nông nghiệp được giao đất dịch vụ theo chính sách của tỉnh.

Từ năm 2004 đến năm 2009, chủ đầu tư tiến hành chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho các hộ dân theo phương án đã được tỉnh Vĩnh Phúc đã phê duyệt. Đến thời điểm huyện Mê Linh sáp nhập về TP Hà Nội, do đơn giá bồi thường, hỗ trợ thay đổi. Các hộ gia đình, cá nhân có ý kiến đề nghị được áp dụng đơn giá bồi thường, hỗ trợ theo giá của thành phố Hà Nội không chấp nhận theo đơn giá của tỉnh Vĩnh Phúc đã phê duyệt.

Mặt khác, thực hiện chủ trương của Chính phủ và UBND TP Hà Nội, dự án đã phải tạm dừng để chờ khớp nối với quy hoạch chung của Thủ đô Hà Nội và quy hoạch phân khu.

UBND TP Hà Nội đã có Quyết định thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành vào cuối tháng 10/2021; Sở Tài nguyên và Môi trường có Kết luận thanh tra vào ngày 24/6/2019, Kết luận kiểm tra vào ngày 4/8/2021 báo cáo UBND TP chỉ đạo liên danh CEO và Công ty cổ phần Xây dựng số 9 khẩn trương liên hệ với Sở Quy hoạch – Kiến trúc để hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch chi tiết 1/500 dự án Khu đô thị Chi Đông; liên hệ với Sở Kế hoạch và Đầu tư điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.

Sau khi hoàn thành điều chỉnh quy hoạch, chủ trương đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND huyện Mê Linh hướng dẫn nhà đầu tư thực hiện các thủ tục bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng; giao đất, cho thuê đất, xác định nghĩa vụ tài chính của dự án theo quy định.

Trên cơ sở kiến nghị của UBND huyện Mê Linh và đề xuất tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong công tác điều chỉnh quy hoạch dự án của chủ đầu tư, vào tháng 7/2023, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã có văn bản báo cáo UBND TP Hà Nội về triển khai công tác điều chỉnh quy hoạch khu đô thị này.

Ngày 22/8/2023, Văn phòng UBND TP Hà Nội đã có thông báo về Kết luận, chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND TP Dương Đức Tuấn đồng ý về chủ trương điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết khu đô thị này. Ngày 6/9/2023, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã có văn bản hướng dẫn liên danh triển khai thực hiện.

“Theo đề nghị thẩm định đồ án điều chỉnh cục bộ của Liên danh tại hồ sơ kèm theo văn bản số 60/2024 ngày 20/3/2024, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã có văn bản thẩm định số 1620 ngày 19/4/2024. Hiện Liên danh đang hoàn thiện hồ sơ đồ án theo văn bản thẩm định”, UBND TP Hà Nội cho biết.

Thiếu nguồn cung giá rẻ, người dân khó mua nhà

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, giá giao dịch bất động sản trong thời gian qua tăng cao so với khả năng đáp ứng tài chính của đại đa số người dân, đặc biệt tại Hà Nội và TPHCM.

Cụ thể, giá căn hộ chung cư tại Hà Nội tiếp tục tăng cả dự án cũ và mới, mặt bằng giá dự án mới đã tăng 6% theo quý và 25% theo năm, một số khu vực tăng cục bộ lên khoảng 35-40%, tùy từng vị trí so với quý trước.

Phân khúc căn hộ chung cư bình dân có mức giá bán dưới 25 triệu đồng/m2 gần như không có giao dịch và sản phẩm để bán. Căn hộ chung cư trung cấp có mức giá từ 25 triệu đồng/m2 đến dưới 50 triệu đồng/m2 vẫn chiếm tỷ trọng cao về giao dịch và nguồn cung trên thị trường. Còn lại là căn hộ chung cư cao cấp, siêu cao cấp có mức giá trên 50 triệu đồng/m2.

Giá căn hộ chung cư liên tục tăng và thiết lập mặt bằng mới, ở ngưỡng cao trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp, vượt xa khả năng chi trả và tốc độ gia tăng thu nhập của đại đa số người dân.

TS Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), cho rằng, trong khi nhu cầu về nhà ở không ngừng tăng, làm giá bất động sản, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM và các khu vực phát triển kinh tế trọng điểm, tăng mạnh hơn, vượt xa tốc độ tăng trưởng thu nhập của người dân. Điều này khiến việc sở hữu nhà ở từ nguồn cung nhà ở thương mại trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, người dân có thu nhập trung bình, thu nhập thấp chỉ có thể trông mong vào nhà ở xã hội. 

“Với người lao động thu nhập thấp, đặc biệt là công nhân, giáo viên, hoặc nhân viên văn phòng mới đi làm, việc tiết kiệm để mua một căn nhà tại khu vực đô thị đã, đang và sẽ tiếp tục trở thành một mục tiêu rất xa vời. Bởi với mặt bằng giá bất động sản hiện tại, ngay cả khi giá nhà giảm một nửa, nhiều người thuộc nhóm thu nhập trung bình và thu nhập thấp vẫn khó có khả năng mua nhà”, ông chia sẻ.

Khi nào giá chung cư giảm?

Đưa ra đánh giá về thị trường nhà ở Hà Nội, ông Nguyễn Anh Quê, Chủ tịch G6 Group, nhận định sắp tới quỹ căn nhà ở xã hội và nhà ở thương mại tại Hà Nội lên tới ít nhất hơn 300.000 căn. Điều này sẽ làm giảm nhiệt thị trường chung cư Hà Nội.

“Tôi đang có danh sách khoảng hơn 200 dự án nhà ở xã hội, trong đó có 14 dự án nhà ở xã hội tập trung ở Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Quốc Oai… với hơn 300.000 quỹ căn chung cư”, ông Quê cho hay.

Theo ông, từ cuối năm 2025, quỹ căn hộ nhà ở xã hội Hà Nội bắt đầu xuất hiện, sẽ có khoảng 4.000 căn trải dài các quận với 10 dự án. Năm 2027-2029, quỹ căn nhà ở xã hội và nhà ở thương mại phải lên tới ít nhất hơn 300.000 căn. Điều này sẽ làm giảm nhiệt thị trường chung cư. Hiện tại chỉ có người mua chung cư để ở còn nhà đầu tư đã chuyển hướng.

Bà Nguyễn Hoài An, Giám đốc cao cấp CBRE chi nhánh Hà Nội, cho biết giá bất động sản biến động do các yếu tố cung cầu thị trường hoặc biến động kinh tế vĩ mô. Theo đó, khi cung nhiều, cầu ít, thanh khoản giảm, lượng người mua sụt giảm thì giá bất động sản sẽ giảm.

Trường hợp thứ hai khiến giá bất động sản giảm là những biến động lớn về chính sách vĩ mô, tài chính. Ví dụ, giá bất động sản trung bình tại Trung Quốc giảm khi quốc gia này có các chính sách điều hành tác động trực tiếp đến thị trường nhưng giá tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải vẫn không giảm.

Thị trường bất động sản Việt Nam hiện nay không có hiện tượng dư cung. Bối cảnh kinh tế vĩ mô ổn định, mặt bằng lãi suất, lạm phát, tỷ giá được duy trì ở mức tích cực. Vì vậy, trong ngắn hạn sẽ rất khó để có hiện tượng giảm giá bất động sản.

Để giải quyết nhu cầu về nhà ở của đại đa số người dân, về phía cung, ông Đính kiến nghị các giải pháp cần hướng đến việc tăng cường nguồn cung nhà ở giá rẻ, cải thiện hạ tầng vùng ven và xây dựng các chính sách tài chính hỗ trợ hiệu quả.

Về phía cầu, theo ông, người dân có nhu cầu nhà ở tại khu vực đô thị, cần có kế hoạch tài chính rõ ràng, cần sẵn sàng mở rộng nhu cầu ra vùng ven, nơi có giá bất động sản thấp hơn. 

Tại thôn Đông Lai, xã Quang Tiến, huyện Sóc Sơn (TP Hà Nội), phiên đấu giá 58 lô đất ngày 29/11 gây xôn xao dự luận khi có 3 lô đất được trả giá lên tới trên 30 tỷ đồng/m2. Lãnh đạo UBND huyện Sóc Sơn cho biết, có một nhóm khách hàng có hành vi “phá” đấu giá. 

Ngày 3/12, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã bắt khẩn cấp, tạm giữ hình sự 5 đối tượng để điều tra liên quan vụ trả giá 30 tỷ đồng/m2 trong phiên đấu giá đất ở huyện Sóc Sơn.

Các đối tượng bị tạm giữ gồm Phạm Ngọc Tuấn, Ngô Văn Dương, Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Thế Trung, Nguyễn Thế Quân. Theo Công an TP Hà Nội, 5 đối tượng nêu trên bị điều tra về hành vi vi phạm quy định về hoạt động bán đấu giá tài sản.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, khu đất đấu giá ở thôn Đông Lai, xã Quang Tiến huyện Sóc Sơn, Hà Nội có 2 mặt tiếp giáp với khu dân cư và 2 mặt giáp với ruộng lúa của người dân. Hiện khu đất đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, nhiều hạng mục vẫn còn ngổn ngang.

Khảo sát cho thấy, tại xã Quang Tiến, giá rao bán đất nền trong ngõ dao động từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng/m2. Tại khu vực mặt đường kinh doanh giá rao bán khoảng 40-50 triệu đồng/m2. Đơn cử, một lô đất có diện tích 189m2 nằm ở đường kinh doanh thôn Đông Lai đang được rao bán với giá 7,6 tỷ đồng, tương đương hơn 40 triệu đồng/m2.

Tại các xã lân cận như Phú Cường, Thanh Xuân, Hiển Ninh, Mai Đình, Phú Minh… giá rao bán đất nền đang dao động từ 15 triệu đồng/m2 đến hơn 70 triệu đồng/m2. Cụ thể, tại xã Phú Cường, giá rao bán đất nền trong ngõ ô tô có thể di chuyển dao động 16-24 triệu đồng/m2. Tại khu vực đường lớn có thể kinh doanh, giá rao bán đất nền 38-55 triệu đồng/m2.

Tại xã Mai Đình, giá rao bán đất nền trong ngõ dao động từ 20 triệu đồng đến 35 triệu đồng/m2. Đối với đất nền tại khu vực đường kinh doanh, giá dao động 50-75 triệu đồng/m2.

Tại xã Thanh Xuân, giá rao bán đất nền trong ngõ dao động từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng/m2. Còn các lô đất ở mặt đường lớn giá rao bán 35-50 triệu đồng/m2. Các xã Hiển Ninh, Phú Minh, giá rao bán đất nền trong ngõ dao động từ 15-22 triệu đồng/m2. Các lô đất tại mặt đường kinh doanh có giá dao động 40-60 triệu đồng/m2.

Nói với phóng viên Dân trí, anh Nguyễn Phú – chủ một phòng giao dịch bất động sản tại huyện Sóc Sơn – cho rằng, giá trúng tại phiên đấu giá 58 lô đất xã Quang Tiến khoảng 30-50 triệu đồng là sát với thực tế thị trường. Việc trả giá lên tới trên 100 triệu đồng/m2 có phần “ảo”. Đồng thời, giao dịch đất nền tại huyện Sóc Sơn những tháng gần đây có phần chững lại.

Ông Nguyễn Văn Đính – Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – cho rằng, việc trả với mức giá cao không tưởng có thể gây lũng đoạn cho thị trường bất động sản. Đặc biệt, thị trường đang trong giai đoạn giao thoa giữa luật mới và luật cũ nên có những bất cập, đặc biệt là mức giá khởi điểm.

Theo ông, hiện giá khởi điểm đất đấu giá xác định theo bảng giá đất cũ, chỉ bằng 10% giá đất thị trường hiện tại. Giá khởi điểm thấp dẫn tới tiền đặt trước ít. Theo đó, nhiều nhóm đầu cơ bất động sản chấp nhận bỏ số tiền rất thấp đặt cọc để tham gia với mục đích trúng sẽ bán chênh hoặc đẩy giá thị trường khu vực.

Để giải quyết vấn đề này, ông cho rằng, nên xem xét cho phép các địa phương thuê đơn vị tư vấn để xác định giá khởi điểm sát với thị trường giống trước kia. Từ đó, tiền đặt cọc trước sẽ cao hơn khiến các nhóm đầu cơ nhụt chí không tham gia.

Theo ông, những quy định về đấu giá đất cá nhân cũng cần chặt chẽ như với tổ chức, doanh nghiệp. Những người tham gia đấu giá đất phải cam kết sẽ xây dựng và đưa vào sử dụng để ở hoặc cho thuê nhằm phát triển kinh tế địa phương và tránh bỏ hoang gây lãng phí.

Để đảm bảo tính minh bạch, lành mạnh cho thị trường bất động sản, Phạm Thanh Tuấn – chuyên gia pháp lý cho rằng, nên hạn chế việc tổ chức đấu giá đất cá nhân, ưu tiên việc đấu giá đất cho các doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư nhà ở cho đến khi các địa phương đã ban hành bảng giá đất mới theo quy định của Luật Đất đai 2024.

Ngoài ra, cần tính toán tới việc sử dụng công cụ thuế để hạn chế đầu cơ bất động sản trong điều kiện hoàn thiện hệ thống thông tin dữ liệu đất đai, giá đất.

Trước đó, vào tháng 10, UBND TP Hà Nội có văn bản chỉ đạo các đơn vị về công tác đấu giá quyền sử dụng đất. Theo đó, TP Hà Nội chỉ đạo các đơn vị tiếp tục hoàn thiện quy định, nhấn mạnh hạn chế tổ chức đấu giá để giao đất cho cá nhân tự xây dựng nhà ở. Đồng thời, ưu tiên việc đấu giá đất có thu tiền sử dụng, cho thuê đất với đối tượng là tổ chức để thực hiện dự án đầu tư.

Đồng thời, TP cũng yêu cầu các quận, huyện lập danh sách các trường hợp trả giá cao hơn thị trường để trúng đấu giá nhưng không nộp tiền. Sau đó danh sách này sẽ được công khai trên trang thông tin của các huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường.

Hà Nội đề nghị Công an TP xem xét các biện pháp nghiệp vụ để kịp thời phát hiện vi phạm về đấu giá đất, hướng dẫn UBND các quận, huyện, thị xã có biện pháp ngăn chặn các trường hợp vi phạm quy định đấu giá không được tiếp tục tham gia đấu giá.

Ngoài ra, lực lượng công an cần đề xuất giải pháp ngăn chặn hạn chế việc tiếp tục tham gia đấu giá đối với các trường hợp đã từng tham gia đấu giá, trả giá cao “bất thường” để trúng đấu giá nhưng không nộp tiền trúng theo quy định.