Động thái này nhằm cập nhật kế hoạch phát triển nhà ở TP HCM giai đoạn 2021-2025, đồng thời chuẩn bị cơ sở dữ liệu phục vụ định hướng phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Cụ thể, thành phố đang xem xét 565 vị trí đất phục vụ phát triển nhà ở thương mại, trong đó gồm 120 vị trí do nhà đầu tư đề xuất, 445 khu đất nằm trong danh sách thí điểm do Sở Nông nghiệp và Môi trường cung cấp.

Với phân khúc nhà ở xã hội, Sở Xây dựng đã tổng hợp được 53 khu đất đưa vào danh mục phát triển giai đoạn 2021-2025; trong đó gồm 47 vị trí do sở ghi nhận và 6 do các quận, huyện đề xuất bổ sung.

Cơ quan này yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát tính pháp lý, khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật, xã hội, cũng như sự phù hợp với quy hoạch chung, nhằm đảm bảo cơ sở trình UBND TP HCM phê duyệt, đồng thời hạn chế phát sinh điều chỉnh sau này.

Ngoài các vị trí đã nêu, Sở Xây dựng đề nghị 21 quận, huyện và TP Thủ Đức tiếp tục rà soát, đề xuất thêm các khu đất đủ điều kiện phát triển nhà ở trong cả hai giai đoạn 2021-2025 và 2026-2030. Danh sách cần bao gồm cả các dự án chưa có quyết định chủ trương đầu tư, đang hoàn thiện pháp lý hoặc đã khởi công xây dựng.

Cơ quan này nhấn mạnh đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm đẩy nhanh tiến độ phát triển nhà ở, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu chỗ ở tăng cao và thị trường đang thiếu nguồn cung phù hợp.

Theo kế hoạch phát triển nhà ở giai đoạn 2021-2025, TP HCM đặt mục tiêu đạt 23,5 m2 mỗi người về diện tích nhà ở bình quân. Trong giai đoạn này, TP HCM dự kiến tăng thêm 50 triệu m2 sàn nhà ở, tương đương khoảng 367.000 căn. Thành phố cũng đặt mục tiêu xây dựng 100.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030.

Theo Sở Xây dựng, công tác phát triển nhà ở của TP HCM những năm qua gặp nhiều khó khăn. Cụ thể, năm 2024, thành phố chỉ có 8 dự án nhà ở thương mại đủ điều kiện để huy động vốn sản phẩm nhà ở hình thành trong tương lai, tương đương 3.845 căn, hầu hết đều thuộc phân khúc cao cấp.

Tính từ năm 2021 đến nay, tổng diện tích xây dựng mới tại TP HCM chỉ đạt khoảng 29 triệu m2, hoàn thành 72,3% mục tiêu kế hoạch giai đoạn 2021-2025, với 40 triệu m2.

Phương Uyên

Nội dung này được nêu tại tờ trình dự thảo Luật sửa đổi Luật Đất đai 2024 đang lấy ý kiến của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Dự thảo gồm 68 khoản, chia thành 3 nhóm nội dung.

Điểm mới tại dự thảo là việc định giá đất không còn “nguyên tắc thị trường”. Thay vào đó, việc định giá phải bảo đảm vai trò đại diện chủ sở hữu và quyền quyết định của Nhà nước về giá đất. Kết quả xác định giá đất theo các phương pháp định giá đất là tài liệu để Nhà nước tham khảo khi quyết định giá đất.

Liên quan đến bảng giá đất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án sửa đổi. Phương án một là Chính phủ ban hành bảng giá đất 5 năm một lần, thay vì hàng năm như hiện hành. Bảng giá đất được xây dựng theo khu vực, vị trí.

Với khu vực có bản đồ địa chính số và cơ sở dữ liệu giá đất, bảng giá đất sẽ được xây dựng đến từng thửa. UBND cấp tỉnh có quyền quyết định trong trường hợp cần thiết phải bổ sung bảng giá đất trong năm.

Phương pháp hai là bỏ giá đất cụ thể và áp dụng lại hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). Hệ số K là tỷ lệ tăng, giảm của các khu vực, vị trí đã quy định để điều chỉnh giá trong bảng giá đất theo từng năm. UBND cấp tỉnh sẽ ban hành hệ số điều chỉnh giá đất bắt đầu từ năm tiếp theo của kỳ 5 năm áp dụng bảng giá đất.

Lý giải đề xuất sửa đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết theo quy định hiện nay, việc định giá đất của Nhà nước tại thị trường sơ cấp phụ thuộc vào giá đất tại thị trường thứ cấp và kết quả đơn vị tư vấn giá đất. Trong khi đó, việc xác định giá đất cụ thể gặp khó khăn do phụ thuộc nhiều yếu tố như thông tin dữ liệu đầu vào, biến động thị trường. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá đất cũng đa dạng như trình độ, năng lực chuyên môn, đạo đức, kinh nghiệm của người định giá, phương án đầu tư của chủ đầu tư dự án…

“Kết quả định giá không thống nhất dẫn đến không phản ánh đúng bản chất của giá đất trên thị trường sơ cấp và thứ cấp”, tờ trình dự thảo nêu và cho rằng luật hiện hành chưa phát huy đầy đủ vai trò quyết định, điều tiết của Nhà nước với giá đất nói chung và biến động giá đất trên thị trường.

Do đất đai là yếu tố đầu vào quan trọng của phát triển kinh tế và xã hội, việc sửa đổi được Bộ đánh giá cần thiết để phù hợp với nguyên tắc Nhà nước phải thực hiện quyền kiểm soát về giá đất, quyết định giá đất trên thị trường sơ cấp nhằm bảo đảm ổn định thị trường.

Liên quan vấn đề này, nhiều chuyên gia trước đó cũng bày tỏ quan ngại bảng giá đất “chạy đua với giá ảo” khi áp giá thị trường thiếu cơ sở khoa học.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, cho biết Luật Đất đai 2024 quy định việc xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường, nhưng không yêu cầu bảng giá đất phải bám sát giá thị trường – vốn luôn biến động. Trong quá trình soạn thảo Nghị định 103, Bộ Tài chính từng chủ trương không làm biến động lớn nghĩa vụ tài chính về đất, nhưng khi triển khai thực tế lại xuất hiện nhiều bất cập, đặc biệt là khoảng cách quá lớn giữa giá đất ở và đất nông nghiệp.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương, chỉ ra thực tế thời gian qua, giá đất liên tục bị đẩy lên bởi các yếu tố như quy hoạch làm đường, xây cầu, có nhà đầu tư lớn đến hoặc gần đây là hiệu ứng sáp nhập tỉnh. Nếu các địa phương lấy mức giá bị “thổi lên” trong giai đoạn sốt nóng làm dữ liệu xây dựng bảng giá đất sẽ dẫn tới nguy cơ bảng giá đất không phản ánh thực tế.

Tại tờ trình dự thảo luật sửa đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất mở rộng loại đất chuyển mục đích làm dự án nhà ở thương mại. Theo đó, khu đất cần đáp ứng điều kiện phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, không cần phải có “đất ở hoặc đất ở và đất khác” như quy định hiện tại.

Tại hội nghị hôm 10/7, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết Chính phủ sẽ đề xuất sửa đổi Nghị quyết 18, làm cơ sở sửa Luật Đất đai 2024 nhằm khắc phục bất cập về thu hồi đất, tài chính đất đai, kiểm soát giá đất. Một số nội dung được Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu sửa đổi gồm hoàn thiện chính sách quản lý, sử dụng đất; giá đất, tài chính đất đai; chính sách giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất…

Ngọc Diễm

Trước đây, gia đình chị tự chuyển đất vườn sang xây nhà ở mà không xin phép, thuộc diện vi phạm. Tuy nhiên, do đã sử dụng ổn định từ trước ngày 1/7/2014, không tranh chấp và phù hợp với quy hoạch khu dân cư, thửa đất đủ điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận theo Điều 139 Luật Đất đai 2024. Chị hoàn tất hồ sơ, nộp tiền sử dụng đất và chờ ngày nhận sổ.

Nhưng rồi dự án đường vành đai được công bố. Thửa đất của chị nằm trong phạm vi thu hồi. Khi liên hệ văn phòng đăng ký đất đai, chị được giải thích, do khu đất không còn phù hợp với quy hoạch dự án nên hồ sơ cấp sổ không thể tiếp tục giải quyết.

Câu chuyện của chị Lan không cá biệt. Đây là mâu thuẫn đang phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Đất đai, cũng là vấn đề mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất tháo gỡ trong dự thảo nghị định mới: không lấy lý do đất đã nằm trong phạm vi thu hồi dự án để dừng việc xem xét cấp sổ đỏ đối với các trường hợp vi phạm trước ngày 1/7/2014 mà luật cho phép xem xét cấp. Dự thảo đề xuất bỏ tiêu chí “phù hợp với quy hoạch” để thu hồi đất khi xác định điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận cho nhóm vi phạm trước 1/7/2014, qua đó gỡ vướng khi bồi thường, thu hồi đất.

Theo Điều 139 Luật Đất đai 2024, các hành vi vi phạm trước ngày 1/7/2014 được chia thành nhiều nhóm. Có nhóm không được công nhận quyền sử dụng đất. Có nhóm được xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đã sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch sử dụng đất và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.

Vướng mắc phát sinh khi một thửa đất thuộc diện được xem xét cấp sổ theo Điều 139, nhưng lại nằm trong phạm vi dự án thu hồi đất theo Điều 78, Điều 79 hoặc theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 254/2025/QH15. Khi đó, nhiều địa phương lúng túng: tiếp tục giải quyết hồ sơ cấp sổ hay dừng lại để ưu tiên giải phóng mặt bằng?

Thực tế, cùng một thửa đất, khi xem xét cấp sổ thì áp dụng quy hoạch sử dụng đất theo Điều 139. Nhưng khi dự án được phê duyệt, một số nơi lại căn cứ quy hoạch dự án để cho rằng thửa đất “không còn phù hợp quy hoạch”, từ đó dừng hồ sơ cấp sổ. Cách hiểu và cách làm này chưa thống nhất giữa các địa phương.

Một cán bộ làm công tác đất đai từng chia sẻ: “Người dân đã sử dụng đất ổn định, thiện chí hoàn thiện thủ tục. Nhưng hồ sơ bị dừng vì dự án chồng lấn. Cấp sổ xong rồi thu hồi có đúng không? Không cấp thì người dân mất quyền lợi khi bồi thường. Thực sự rất khó xử”.

Việc không cấp sổ không khiến người dân mất trắng, nhưng khiến cho quá trình bồi thường khi thu hồi trở nên phức tạp và dễ tranh chấp. Khi chưa có giấy chứng nhận, người dân phải cung cấp thêm hàng loạt giấy tờ, chứng cứ về nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, đăng ký kê khai, hiện trạng và loại đất để làm căn cứ bồi thường.

Chỉ cần mỗi địa phương hiểu khác nhau về điều kiện công nhận quyền sử dụng đất trong bối cảnh thu hồi theo Điều 78, Điều 79 thì khiếu nại rất dễ phát sinh và kéo dài. Người dân không hiểu vì sao cùng một thửa đất, sáng còn được xác nhận phù hợp để cấp sổ, chiều lại bị coi là không phù hợp quy hoạch để được bồi thường.

Đáng nói hơn, những người có hoàn cảnh tương tự nhưng thửa đất không nằm trong phạm vi dự án thì lại có thể hoàn tất thủ tục cấp sổ thuận lợi. Hai người cùng xây nhà trên đất nông nghiệp năm 2012, cùng sử dụng ổn định, cùng kê khai và thực hiện nghĩa vụ tài chính, nhưng người có sổ, người thì không. Cách áp dụng pháp luật như vậy tạo ra kết quả khác nhau đối với những trường hợp tương đồng, khó có thể coi là công bằng.

Từ góc độ cơ quan thu hồi đất, vướng mắc này cũng gây nhiều khó khăn. Nếu bồi thường cho người không có sổ như người có sổ, cơ quan thực hiện phải làm rõ căn cứ pháp lý, tránh bị khiếu nại. Nếu bồi thường thấp hơn, người dân sẽ phản ứng.

Đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đi theo hướng rõ ràng hơn: việc thửa đất đã nằm trong phạm vi thu hồi dự án không phải là lý do để dừng xem xét cấp giấy chứng nhận đối với những trường hợp vi phạm trước 1/7/2014 mà Điều 139 cho phép. Hồ sơ vẫn được xem xét theo đúng quy định của luật. Nếu người sử dụng đất đáp ứng đầy đủ điều kiện và hoàn thành nghĩa vụ tài chính thì được cấp giấy. Sau đó, khi Nhà nước thu hồi đất theo Điều 78, Điều 79 hoặc theo Nghị quyết 254/2025/QH15, việc bồi thường, hỗ trợ sẽ có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn.

Nghe có vẻ nghịch lý: cấp sổ rồi lại thu hồi ngay. Nhưng về bản chất pháp lý, đây là logic đúng khi hồ sơ chưa rơi vào tình trạng đã có quyết định thu hồi đất theo Điều 151 trừ trường hợp quá 03 năm mà chưa thực hiện quyết định. Mục đích là “chốt” tình trạng pháp lý của thửa đất và nghĩa vụ tài chính để làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi. Cấp sổ là việc Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất cho người đủ điều kiện. Thu hồi đất là việc Nhà nước thực hiện quyền thu hồi vì lợi ích quốc gia, công cộng và phải bồi thường, hỗ trợ cho người có quyền sử dụng đất. Hai thủ tục này không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau.

Trước ngày 1/7/2014, công tác quản lý đất đai còn nhiều bất cập. Không ít trường hợp người dân tự chuyển mục đích sử dụng đất, lấn chiếm đất nhưng đã sinh sống ổn định nhiều năm, xây dựng nhà cửa, đóng thuế và thực hiện nghĩa vụ với địa phương. Điều 139 Luật Đất đai 2024 được thiết kế như một cơ chế xử lý lịch sử, với điều kiện chặt chẽ.

Nếu hồ sơ của những trường hợp này bị dừng chỉ vì đất nằm trong phạm vi dự án, người dân rơi vào tình trạng “đủ điều kiện để được xem xét nhưng không kịp hoàn tất thủ tục công nhận”, dẫn đến tranh chấp khi bồi thường. Việc tiếp tục xem xét cấp sổ trước khi thu hồi là cách để khép lại những vướng mắc kéo dài từ quá khứ.

Dĩ nhiên, chính sách này cần được kiểm soát chặt chẽ. Không phải mọi vi phạm đều được hợp thức hóa. Chỉ những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện của Điều 139, sử dụng đất ổn định, không tranh chấp và hoàn thành nghĩa vụ tài chính mới được xem xét cấp giấy. Đồng thời, cần tăng cường giám sát, thanh tra và xử lý nghiêm trách nhiệm cán bộ nếu cố tình lợi dụng quy định để cấp sổ sai.

Quay lại chuyện của chị Lan. Nếu đề xuất này được thông qua, hồ sơ cấp sổ của chị có cơ sở để tiếp tục giải quyết. Khi dự án triển khai, chị được bồi thường với tư cách người có quyền sử dụng đất hợp pháp, không phải tranh cãi, không phải khiếu nại kéo dài. Người dân yên tâm, cơ quan quản lý cũng có căn cứ rõ ràng để thực hiện thu hồi và bồi thường.

Đó mới là ý nghĩa thực chất của sổ đỏ – không chỉ là một tờ giấy chứng nhận, mà là sự bảo đảm quyền lợi cho cả người có đất và Nhà nước khi thu hồi đất.

Hoàng Hà