Cuối tháng 6, một dự án chung cư quy mô gần 1.300 căn hộ tại phường Lái Thiêu (TP HCM) được chủ đầu tư thông báo “bán hết 90%” ngay trong ngày mở bán đầu tiên. Tuy nhiên, sau sự kiện, hàng chục sàn môi giới vẫn liên tục chào hàng với giỏ sản phẩm gần như đầy đủ, từ tầng thấp đến căn góc. Một số sàn thừa nhận đang “ôm” lượng hàng lớn nhưng chưa thể thoát do phần lớn lượng giữ chỗ trước chưa chuyển thành giao dịch thật, giá cao hơn quảng cáo.

Tại khu vực Vũng Tàu cũ, một dự án nghỉ dưỡng từng gây chú ý khi công bố gần 6.000 lượt đặt mua, kèm thông tin toàn bộ sản phẩm thấp tầng đã “cháy hàng”, căn hộ chỉ còn vài suất cuối. Tuy nhiên, khi khách hàng liên hệ, các sàn vẫn sẵn sàng cung cấp nhiều lựa chọn với đa dạng vị trí, diện tích và mức giá. Theo một số đơn vị phân phối, lượng hàng thực tế còn lại không hề khan hiếm như quảng cáo.

Kịch bản này cũng lặp lại ở khu Đông TP HCM. Một dự án chung cư cao cấp hơn 2.500 căn hộ thương mại mở bán từ đầu tháng 7 công bố gần 5.000 lượt booking và khoảng 90% giỏ hàng đã có chủ. Ngay sau đợt công bố này, giá bán thực tế được điều chỉnh 3-5 triệu đồng mỗi m2, trong khi các sàn vẫn tiếp tục tìm khách cho nhiều block chưa tiêu thụ.

Theo một đơn vị phân phối dự án, tỷ lệ khách mua thật chỉ chiếm một phần nhỏ so với số lượng booking đã được công bố do đến thời điểm ký hợp đồng, không ít khách rút lui. “Phần lớn đặt cọc chỉ nhằm “giữ suất” chờ sóng giá, không có nhu cầu mua ở thực, khiến dự án liên tục được quảng bá là cháy hàng trong khi giao dịch thực diễn ra chậm”, một sàn môi giới chia sẻ.

Không chỉ dừng ở con số booking, nhiều sàn còn lan truyền hình ảnh chuyển khoản, thông báo “đặt chỗ thành công” trên mạng xã hội để tạo hiệu ứng đám đông. Một số trường hợp được phản ánh là tự chuyển tiền giữa các tài khoản nội bộ với nội dung đặt cọc mua căn hộ, nhằm đánh vào tâm lý người mua rằng dự án đang thu hút lượng quan tâm lớn. Thực tế, đến cuối năm, các dự án này vẫn tiếp tục được rao bán giỏ hàng sơ cấp từ chủ đầu tư.

Những thông báo “cháy booking”, “sold out 90-100% giỏ hàng” xuất hiện dày đặc trong các đợt mở bán dự án tại TP HCM vào nửa cuối năm, tạo cảm giác thị trường bất động sản đã sôi động trở lại. Không ít dự án quy mô 1.000-2.000 căn hộ chỉ sau một đến hai tháng mở bán đã ghi nhận 3.000-4.000 lượt đặt mua và liên tục thông báo bán hết giỏ hàng. Cùng lúc, giá bán thực tế lại được tăng thêm hàng triệu đồng mỗi m2 so với mức quảng cáo ban đầu, với lý do “nhu cầu cao”.

Tuy nhiên, phía sau các con số được công bố là thực tế hoàn toàn trái ngược: nhiều dự án vẫn âm thầm tìm khách, hàng tồn chưa thoát, thanh khoản thấp hơn xa so với kỳ vọng. Theo báo cáo từ CBRE Việt Nam, năm nay lệ hấp thụ căn hộ của TP HCM chỉ mức 62% đến 73%, kém xa so với giai đoạn sôi động trước Covid 19. Còn theo DKRA Consulting, tỷ lệ hấp thụ căn hộ phía Nam (gồm TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu và Long An cũ) năm nay trung bình chỉ khoảng 54%, có thời điểm chỉ đạt 20-30% trên tổng rổ hàng mở bán.

Lãnh đạo một sàn môi giới tại TP HCM cho rằng chiêu tạo “sóng ảo” qua booking đã xuất hiện nhiều năm nhưng hiện được đẩy lên mức tinh vi hơn. “Có dự án công bố đã bán 95% nhưng sau đó vẫn rao bán kéo dài nhiều tháng. Thực chất, sàn bỏ tiền ký quỹ giữ chỗ rồi tìm người mua thật để sang tay và thu hồi tiền cọc”, ông nói.

Theo vị này, thông tin booking vượt xa rổ hàng thường được lý giải là ưu tiên khách đặt trước theo thứ tự, nhưng thực tế bị phóng đại nhằm tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO), thúc đẩy người mua xuống tiền nhanh. Một số chủ đầu tư nhận giữ chỗ từ nhiều đơn vị cùng lúc, miễn đủ tiền, không phân biệt giao dịch thật hay không. Có dự án chỉ khoảng 500 căn hộ nhưng ghi nhận tới 5.500 lượt đặt mua trước, tạo cảm giác cầu lớn để nâng giá bán. Booking vì thế không còn là bước thăm dò nhu cầu mà trở thành công cụ tạo sốt ảo, đẩy giá lên cao.

“Cách mua bán này nếu không siết lại, người mua nhà thật sẽ khó tiếp cận sản phẩm, thị trường kém minh bạch và lành mạnh”, vị này nhấn mạnh.

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng booking chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu, không đại diện cho giao dịch thành công. Trong điều kiện thị trường bình thường, tỷ lệ chuyển đổi từ booking sang giao dịch thực chỉ khoảng 10–30%. Với những dự án có lượng đăng ký gấp đôi rổ hàng như hiện nay, số giao dịch thật có thể chỉ đạt 5-10%, thậm chí thấp hơn.

Theo ông, thị trường đang có tín hiệu phục hồi nhưng chưa trở lại giai đoạn sôi động. Việc nhiều chủ đầu tư công bố bán hết 100% sản phẩm trong thời gian ngắn là thiếu cơ sở. Trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư và người mua ở thực vẫn thận trọng, ông Quang đánh giá các chiêu tạo sóng ảo vì vậy chỉ làm gia tăng biến động và rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn khách hàng.

Ở góc độ quản lý, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA), cho rằng để thị trường phát triển lành mạnh cần tăng cường giám sát và công khai dữ liệu giao dịch. Các sàn môi giới phải tuân thủ pháp luật, tránh tiếp tay cho việc thổi giá, tạo sốt ảo. Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế kiểm soát thông tin nhằm bảo vệ người tiêu dùng và ổn định thị trường.

Ông Châu cảnh báo, nếu các hành vi thao túng tâm lý người mua không được kiểm soát trong giai đoạn đầu chu kỳ phục hồi, hệ quả lâu dài sẽ là mất cân đối cung – cầu và cản trở sự phát triển bền vững của thị trường bất động sản.

Phương Uyên

Chị Thu Hiền, tiểu thương tại phường Xuân Hòa, TP HCM, bỏ ra hơn 7 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng khoảng 40%, để mua căn hộ tại phường Tân Hưng với mục tiêu tích sản và khai thác dòng tiền cho thuê. Kỳ vọng tiền thuê có thể bù đắp chi phí vay, chị tăng giá thuê từ 18 triệu đồng lên 20 triệu đồng mỗi tháng, tương đương mức tăng khoảng 12%. Tuy nhiên, tỷ suất cho thuê chỉ quanh 2,9% mỗi năm, thấp hơn gửi tiết kiệm và không đủ “nuôi” khoản lãi vay ngân hàng.

Chị cho biết chủ cũ mua căn hộ này với giá khoảng 4 tỷ đồng. Khi cho thuê 18 triệu đồng mỗi tháng, họ đạt lợi suất 5,4% một năm, gần gấp đôi hiện tại. Cùng một tài sản nhưng theo chị Hiền, người mua sau phải chấp nhận hiệu quả thấp hơn hẳn, vì giá bán tăng quá nhanh còn giá thuê gần như đứng yên.

Câu chuyện của chị Hiền không phải cá biệt. Anh Hoài Kiệt (phường Bảy Hiền, TP HCM) cũng vay gần 4 tỷ đồng để mua căn hộ cao cấp giá 9 tỷ đồng tại phường An Bình, hiện chỉ cho thuê được 22 triệu đồng mỗi tháng. Với mức này, tiền thuê chỉ đủ trang trải một phần chi phí lãi vay, chưa kể phí quản lý, bảo trì và thuế. “Nếu không có nguồn thu khác bù vào, cho thuê căn hộ lúc này gần như không thể tự nuôi được khoản vay”, anh nói.

Theo anh Kiệt, dư địa tăng giá thuê rất hạn chế bởi nhóm khách thuê dài hạn có ngân sách cố định. Chỉ cần điều chỉnh tăng vài triệu đồng mỗi tháng là nguy cơ mất khách cao, nhất là khi thị trường xuất hiện ngày càng nhiều căn hộ mới gia nhập nguồn cung cho thuê.

Phân khúc bình dân cũng không sáng sủa hơn. Chị Ngọc Tánh mua căn hộ 3,4 tỷ đồng tại Phạm Văn Đồng (TP HCM), cho thuê với giá 8 triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn chật vật trả lãi ngân hàng gần 25 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều dự án mới bán chậm nên chủ đầu tư và nhà đầu tư chuyển sang cho thuê ngắn hạn với mức chỉ 6-7 triệu đồng, khiến thị trường thêm cạnh tranh.

“Tiền thuê không đủ bù lãi vay, chưa kể sau thời gian cho thuê phải tốn thêm chi phí sửa chữa, sơn sửa nội thất”, chị nói.

Theo các chuyên gia, nghịch lý lớn nhất của thị trường cho thuê hiện nay nằm ở khoảng cách ngày càng lớn giữa giá mua và giá thuê. Ông Trần Hoàng Minh, lãnh đạo một sàn môi giới cho thuê bất động sản tại TP HCM, cho biết vài năm trước một căn hộ giá khoảng 2 tỷ đồng cho thuê 8 triệu đồng mỗi tháng vẫn mang lại lợi suất 4-5% một năm. Nay, giá sang tay tăng lên 3-3,5 tỷ đồng, trong khi giá thuê gần như không tăng tương ứng. “Giá nhà đã đi trước quá xa so với thu nhập của người thuê, khiến lợi suất cho thuê bị bào mòn mạnh”, ông nói.

Dữ liệu từ chuyên trang Batdongsan cho thấy tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại TP HCM giảm từ 3,1% trong quý I xuống còn 2,2% trong quý III năm nay. Trước dịch Covid-19, mức này phổ biến 6-8% mỗi năm; đến năm 2023 giảm còn khoảng 4,5% và tiếp tục lùi sát 3,6% trong năm 2024.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cũng ghi nhận tỷ suất cho thuê chung cư tại TP HCM và Hà Nội hiện phổ biến dưới 2%, thấp hơn gửi tiết kiệm. Savills đánh giá lợi suất cho thuê căn hộ hiện dao động 2-2,5%, mức thấp nhất trong nhiều năm qua.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nhận định tỷ suất cho thuê tại TP HCM đã giảm liên tục bốn năm qua do giá bán tăng nhanh trong khi giá thuê tăng chậm. Bên cạnh đó, việc siết quản lý cho thuê ngắn ngày như Airbnb cũng ảnh hưởng rõ rệt đến dòng tiền của chủ nhà.

“Nếu đầu tư căn hộ với mục đích cho thuê thuần túy, nhà đầu tư sẽ gặp nhiều khó khăn do lợi nhuận không tương xứng với giá trị bỏ ra để sở hữu tài sản”, ông nói.

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn tài chính và bất động sản độc lập, cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay thuộc về nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu tư căn hộ. Khi lãi suất nhích lên, chênh lệch giữa tiền thuê và chi phí lãi vay ngày càng nới rộng, khiến dòng tiền âm kéo dài.

Ông Kiên cho biết, để cải thiện khả năng cho thuê, nhiều chủ nhà lựa chọn đầu tư mạnh vào thiết kế và hoàn thiện nội thất. Tuy nhiên việc đầu tư nội thất có thể giúp cải thiện khả năng cho thuê nhưng khó mang lại hiệu quả tài chính, bởi mức tăng giá thuê không đủ bù chi phí cải tạo trong khi vòng đời nội thất lại tương đối ngắn, ông Kiên đánh giá.

Dù lợi suất cho thuê ở mức thấp, ông Đinh Minh Tuấn cho rằng không nên nhìn kênh căn hộ cho thuê một cách tách rời. Nếu tính cả phần tăng giá, đầu tư căn hộ vẫn có thể mang lại tỷ suất lợi nhuận gộp 12,5-17% mỗi năm, bao gồm lợi suất cho thuê và mức tăng giá bán. Nhờ lợi suất từ sang tay tốt mà nhiều nhà đầu tư thay vì mua căn hộ chỉ để khai thác cho thuê, đã chuyển sang chiến lược nắm giữ tài sản trung hạn, kỳ vọng lợi nhuận chủ yếu đến từ tăng giá thứ cấp khi thị trường sốt nóng

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý, với chiến lược mua để sang tay, việc sử dụng đòn bẩy tài chính cần được cân nhắc thận trọng, bởi khi tiền thuê không đủ bù lãi vay, thời gian nắm giữ kéo dài có thể làm xói mòn dòng tiền và khiến lợi nhuận thực tế thấp hơn kỳ vọng.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, tỷ suất cho thuê khó cải thiện khi giá nhà vẫn neo cao còn mặt bằng giá thuê bị giới hạn bởi thu nhập người dân. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu nguồn cung nhà ở được cải thiện và giá bán ổn định hơn, kênh cho thuê có thể dần lấy lại sức hấp dẫn. Với nhà đầu tư, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở tỷ suất cho thuê, mà là cân đối giữa dòng tiền, mức đòn bẩy và kỳ vọng tăng giá tài sản trong toàn bộ chu kỳ đầu tư.

Phương Uyên

Chị Huyền Trâm, chủ một cửa hàng thời trang trên đường Võ Văn Tần, phường Xuân Hòa, vừa trả mặt bằng rộng hơn 80 m2 sau ba năm thuê. Dù chủ nhà đã chấp nhận giảm gần 50% giá thuê trong sáu tháng tới để giữ khách, chị vẫn quyết định đóng cửa vì thu không đủ chi.

Theo chị Trâm, việc giảm giá thuê chỉ giúp hạ bớt một phần chi phí, lượng khách sụt giảm khiến doanh thu hàng tháng không đủ bù các khoản vận hành. “Ngay cả khi tiền thuê giảm một nửa, tôi vẫn không thể gồng thêm”, chị nói.

Anh Nguyễn Văn Thành, chủ nhà phố mặt tiền đường Hoàng Sa, phường Bàn Cờ, cho biết để giữ khách thuê cửa hàng thời trang trong bối cảnh doanh thu sụt giảm, anh buộc hạ giá liên tục. Từ mức 80 triệu đồng mỗi tháng trước dịch, giá thuê hiện còn 40 triệu đồng, giảm khoảng 50%. Theo anh Thành, trước dịch Covid-19, căn nhà lúc nào cũng kín khách thuê. Sau dịch, nhiều khách trả lại mặt bằng do không chịu nổi chi phí vận hành.

Tương tự, trên đường 3/2, ông Trần Văn Cang cho hay căn nhà phố có diện tích sàn gần 65 m2 từng được một nhà hàng thuê với giá khoảng 80 triệu đồng mỗi tháng. Đầu năm nay, khách thuê khó khăn, liên tục đề nghị giảm giá. Để tránh chấm dứt hợp đồng, ông chấp nhận hạ xuống 60 triệu đồng, rồi tiếp tục giảm còn 45 triệu đồng mỗi tháng, tức thấp hơn gần một nửa so với trước.

Ghi nhận của VnExpress cũng cho thấy làn sóng giảm giá thuê mặt bằng nhà phố diễn ra rõ nét khi hoạt động kinh doanh chưa phục hồi. Trên đường Nguyễn Trãi (khu vực trung tâm quận 5 cũ), một căn nhà phố diện tích gần 150 m2 được chủ nhà hạ giá thuê từ 120 triệu xuống còn 75 triệu đồng mỗi tháng (gần 37%) để giữ khách. Tại đường Điện Biên Phủ (đoạn gần ngã tư Cao Thắng), mặt bằng hai tầng từng có giá 150 triệu đồng mỗi tháng cũng được điều chỉnh về khoảng 90 triệu đồng sau nhiều lần thương lượng, đổi lại khách thuê gia hạn hợp đồng. Tương tự, trên tuyến Trần Nhật Duật, nhiều chủ nhà buộc giảm 30-40% giá thuê để duy trì hợp đồng trong bối cảnh sức mua suy yếu.

Không chỉ các tuyến trung tâm, tại những khu vực có mật độ kinh doanh vừa phải, nhiều chủ nhà phố cũng chấp nhận giảm sâu để giữ khách cũ. Trên đường Lê Văn Sỹ (Phú Nhuận cũ), một mặt bằng từng cho thuê 60 triệu đồng mỗi tháng được điều chỉnh xuống 30 triệu đồng. Tại đường Cách Mạng Tháng Tám (giáp Tân Bình), nhiều căn nhà phố giá thuê từ 50-70 triệu đồng đã giảm xuống khoảng 25-40 triệu đồng mỗi tháng. Hay khu vực Tân Phú, nhiều nhà phố trên đường Nguyễn Sơn cũng giảm giá thuê từ 30-40% để tránh cảnh bỏ trống kéo dài.

Anh Nguyễn Văn Thắng, môi giới hơn 7 năm kinh nghiệm tại khu vực trung tâm TP HCM, cho biết nhiều chủ nhà đang phải giảm giá thuê từng bước để giữ khách cũ. Trước đây, các mặt bằng 80-100 m2 trên đường trung tâm cho thuê 60-150 triệu đồng mỗi tháng, hầu như không trống, nay giá phổ biến giảm 30-40%, xuống còn khoảng 40-90 triệu đồng mỗi tháng. Theo anh Thắng, trong bối cảnh sức thuê suy yếu và chi phí vận hành tăng cao, giữ được khách cũ vẫn là lựa chọn ít rủi ro hơn so với tìm khách mới.

Báo cáo của Batdongsan cho thấy đến quý IV, nhu cầu tìm thuê nhà phố tại TP HCM tiếp tục giảm 5% so với quý trước và duy trì xu hướng đi xuống 20-28% trong suốt ba năm gần đây. Khảo sát từ các sàn môi giới cho thuê nhà phố cũng ghi nhận hơn 33% đánh giá giao dịch năm nay suy giảm mạnh, trong khi 48% nhận định sức thuê không cải thiện so với cùng kỳ. Giá thuê nhà phố khu vực nội thành đã điều chỉnh giảm trung bình 10-15% trong năm nay.

Cùng xu hướng, Nhà Tốt cho biết đến quý III, nhu cầu tìm thuê nhà mặt phố giảm 24% so với cùng kỳ năm ngoái, giá thuê trung bình giảm 4-6% theo quý. Tuy nhiên, các đơn vị này cho biết mức giảm thực tế trên thị trường còn sâu hơn, do nhiều chủ nhà giữ nguyên giá chào nhưng chấp nhận hạ mạnh khi ký hợp đồng để giữ khách, khiến biên độ giảm trong giao dịch cao hơn đáng kể so với giá rao công bố.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cho hay tỷ suất cho thuê nhà phố tại TP HCM hiện chỉ đạt 1,7-2,1%, mức thấp nhất trong nhiều năm. Trong đó, khu vực trung tâm ghi nhận hiệu quả khai thác thấp hơn vùng ven do giá bán tăng cao nhưng nhu cầu thuê suy yếu, buộc chủ nhà điều chỉnh mạnh giá thuê để giữ khách. Các khu vực như quận 1, 3, Phú Nhuận, Bình Thạnh cũ chỉ đạt tỷ suất 1,8-2%, trong khi Thủ Đức, Gò Vấp, quận 5, quận 2 cũ cũng chỉ quanh 2,3-2,7%, giảm sâu so với mức 4-6% trước dịch Covid-19.

Bà Mai Võ, Trưởng bộ phận bán lẻ CBRE Việt Nam, nhận định việc nhiều chủ nhà buộc hạ giá mạnh để giữ khách cho thấy mô hình kinh doanh dựa vào mặt bằng nhà phố truyền thống đang chịu sức ép lớn. Sự thay đổi hành vi mua sắm, khi người tiêu dùng ưu tiên kênh trực tuyến và các điểm mua sắm tích hợp, khiến hiệu quả khai thác của nhà phố giảm rõ rệt. Trong bối cảnh chi phí vận hành tăng cao, doanh thu không theo kịp, giá thuê từng được neo ở mức cao trước đây trở nên kém phù hợp với thực tế kinh doanh.

“Việc điều chỉnh giá thuê sâu hiện nay là quá trình thị trường tự cân bằng lại, phản ánh đúng hơn sức mua, khả năng chi trả của doanh nghiệp và hiệu suất khai thác thực tế của mặt bằng nhà phố”, bà Mai Võ đánh giá.

Theo các chuyên gia, thị trường nhà phố đang trải qua cuộc “sàng lọc tự nhiên” và việc giá thuê giảm sâu không chỉ phản ánh khó khăn nhất thời của hoạt động kinh doanh, mà còn cho thấy sự dịch chuyển cấu trúc của thị trường bán lẻ đô thị. Sức mua suy yếu kéo dài, chi phí vận hành tăng cao và hành vi tiêu dùng thay đổi khiến mô hình cửa hàng mặt tiền kém hiệu quả hơn trước. Những mặt bằng không đáp ứng được yêu cầu vận hành, tiện ích và chi phí hợp lý sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng thương mại.

Trong bối cảnh đó, theo chuyên gia, giá thuê mặt bằng từng hình thành trong giai đoạn tăng trưởng nóng buộc phải điều chỉnh mạnh để tái cân bằng cung – cầu, khi doanh nghiệp thu hẹp mạng lưới, ưu tiên mô hình linh hoạt và chi phí thấp hơn.

Phương Uyên