Thách thức giá tăng, chênh lệch lớn với thu nhập

Trong cuộc họp chiều 22/9, Thủ tướng Phạm Minh Chính đưa ra nhiều chỉ đạo quan trọng liên quan đến thị trường bất động sản. Trong đó, Thủ tướng đặt vấn đề về việc bao nhiêu người cần nhà nhưng vì giá nhà cao quá không thể mua được; nhà ở chung cư mà cứ trên 70 triệu, hơn 100 triệu đồng một m2, ai có tiền mà mua. Thủ tướng yêu cầu thực hiện các giải pháp kéo giảm giá bất động sản, tăng nguồn cung để đáp ứng cung cầu.

Giá căn hộ chung cư tăng liên tục trong thời gian qua là vấn đề “nóng”, nhận được sự quan tâm của người dân. Nhiều đơn vị nghiên cứu thị trường, chuyên gia đã liên tục đề cập đến vấn đề này và đưa ra cảnh báo.

Báo cáo tháng 8 của Batdongsan.com.vn đề cập trong 2 năm qua, giá bán bất động sản phổ biến (tính chung trên cả nước) vẫn giữ đà tăng ở hầu hết các loại hình, trong đó tăng mạnh nhất là đất (tăng 44%) so với quý I/2024 và chung cư tăng 42%. Các loại hình khác gồm nhà riêng, đất dự án và nhà mặt phố tăng lần lượt 28%, 14% và 1% trong cùng giai đoạn.

Theo ông Nguyễn Quốc Anh – Phó tổng giám đốc Batdongsan.com.vn – việc giá bán vẫn duy trì xu hướng tăng là kết quả của tăng trưởng cung tiền mạnh mẽ thông qua chính sách tiền tệ linh hoạt hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao; sự khan hiếm nguồn cung sơ cấp kéo dài, đặc biệt ở các đô thị lớn, cùng với niềm tin của nhà đầu tư vào tiềm năng tăng giá trong tương lai.

Đồng thời, ông nêu ra thách thức về khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân có thu nhập trung bình thấp. Thực trạng này có thể tiếp diễn nếu các nút thắt về pháp lý và nguồn cung chưa được tháo gỡ triệt để.

Trong khi đó, chuyên gia Cấn Văn Lực, trong một hội thảo gần đây, cho biết một công chức ở Việt Nam cần tới 26 năm làm việc liên tục mới có thể mua được một căn hộ chung cư. Sự chênh lệch này phản ánh thực trạng giá bất động sản tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập, tạo nên khoảng cách lớn so với mức bình quân thế giới (15 năm).

Ông Lực nhấn mạnh vấn đề là càng ngày sự chênh lệch càng tăng lên, thu nhập tăng không theo kịp giá nhà. Vì vậy, chuyên gia cho rằng cần kiểm soát giá bất động sản.

Giá căn hộ ở đô thị lớn tăng phi mã

Theo khảo sát của phóng viên báo Dân trí, vừa qua, nhiều dự án chung cư tại Hà Nội đã được mở bán. Tuy nhiên, mức giá hiện nay đều tập trung ở phân khúc cao.

Cụ thể, một dự án tại địa bàn phường Đại Mỗ (Hà Nội), giá chung cư mở bán dao động 80-120 triệu đồng/m2. Tại phường Từ Liêm, một dự án chung cư nằm ngay đường Lê Quang Đạo có giá mở bán khoảng 130 triệu đồng/m2 (chưa bao gồm VAT và phí bảo trì).

Một dự án tại phường Việt Hưng cũng có giá dự kiến vượt 120 triệu đồng/m2. Đáng chú ý, một dự án ở khu vực phường Cầu Giấy dự kiến có giá từ 150 triệu đồng/m2. Hay một dự án vừa ra mắt nằm tại phường Xuân Đỉnh cũng có ra mở bán 100 triệu đồng/m2.

Chuyên gia Lê Đình Chung nhìn nhận, giá trung bình của chung cư tại Hà Nội đang dao động 70-80 triệu đồng/m2. Bên cạnh đó, thị trường xuất hiện nhiều dự án cao cấp, hàng hiệu có mức trên 100 triệu đồng/m2.

Theo ông, những dự án này thường ở vị trí đắc địa tại trung tâm Hà Nội. Chủ đầu tư phát triển dự án xác định sẽ bán cho những khách có điều kiện cao, không dành cho số đông khách hàng. Tuy nhiên, tính thanh khoản của dòng sản phẩm trên 150 triệu đồng/m2 sẽ không cao, bởi kén khách hàng.

Ông cho rằng, thị trường chung cư nói riêng và bất động sản nói chung đang chững lại. Do đó, các sản phẩm chung cư cao cấp, hạng sang cũng rất ít thanh khoản.

Về khả năng tăng giá của chung cư cao cấp và hàng hiệu, ông Chung cho rằng, hiện đa phần là sản phẩm sơ cấp nên chủ đầu tư đã định giá cao. Do đó, để có cơ hội tăng giá sẽ phải cần thêm thời gian. Bên cạnh đó, chi phí đầu vào của dự án hiện nay cũng rất cao, tiến độ thực hiện lâu. Đồng thời, các nhà phát triển dự án đã đầu tư vào sản phẩm cao hơn nên họ sẽ kỳ vọng có mức lợi nhuận cao.

Tương tự Hà Nội, thị trường bất động sản TPHCM, nhất là phân khúc căn hộ, ghi nhận đà tăng giá phi mã trong thời gian gần đây.

Trên thực tế, giá căn hộ mở bán mới tại TPHCM liên tục tăng trong thời gian gần đây, đặc biệt với các sản phẩm sơ cấp. Mức giá được neo cao, ở mức 100-200 triệu đồng/m2, thậm chí tiệm cận nhà phố.

Tại khu vực quận 2 (cũ), quanh nút giao An Phú, một chủ đầu tư nước ngoài khởi động giai đoạn 3 của dự án cao tầng, giới thiệu ra thị trường căn hộ khoảng 130-220 triệu đồng/m2. Dọc trục đường song hành lên cao tốc TPHCM – Long Thành, một dự án tái khởi động có giá trung bình khoảng 120 triệu đồng/m2. Gần đó, các căn hộ trong khu đại đô thị hơn 117ha cũng có giá từ 160 triệu đồng/m2.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) – thống kê năm 2024, giá chung cư TPHCM tăng lên mức trung bình 90 triệu đồng/m2. Từ 2020 đến nay, tốc độ tăng giá nhà của TPHCM có thời điểm lên đến 15-20% mỗi năm.

Cập nhật 8 tháng đầu năm nay, ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – nêu số liệu mặt bằng giá bán căn hộ sơ cấp tại TPHCM (cũ) tăng 12-18% so với cùng kỳ năm trước, một số dự án cá biệt có mức giá cao nhất 493 triệu đồng/m2. Còn tại Bình Dương (cũ), mặt bằng giá chung cũng tăng 8-10% so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân giá căn hộ tăng cao

Nguyên nhân giá căn hộ tại TPHCM tăng được nhiều chuyên gia mổ xẻ trong thời gian qua. Đầu tiên là vấn đề nguồn cung giảm sút. Báo cáo của CBRE Việt Nam nêu trong quý II, nguồn cung căn hộ tại TPHCM (cũ) dù đã cao gấp đôi quý trước nhưng tính chung 6 tháng vẫn thấp hơn 16% so với cùng kỳ. Đơn vị này cũng ghi nhận nguồn cung căn hộ 6 tháng thấp nhất trong một thập kỷ tại TPHCM.

Cùng quan điểm, chuyên gia của Savills Việt Nam nói TPHCM cũng đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung trong nhiều năm trở lại đây. Thành phố đặt mục tiêu phát triển khoảng 235.000 căn nhà mới trong giai đoạn 2021-2025, tuy nhiên chỉ thực hiện được 24% chỉ tiêu và còn thiếu hụt 179.000 căn. Chênh lệch cung – cầu bị nới rộng vì các vấn đề liên quan đến pháp lý dự án.

Lý do khác là sự mất cân đối trong nguồn cung đưa ra thị trường. Ông Lê Hoàng Châu cho biết trong nửa đầu năm nay, TPHCM chỉ có 4 dự án nhà ở thương mại với hơn 3.300 căn hộ cao cấp đủ điều kiện huy động vốn. Thị trường không có căn hộ trung cấp và vừa túi tiền – hiện trạng đã xảy ra liên tục từ nhiều năm nay.

Trước đó, từ năm 2021 đến nay, nguồn cung dự án nhà ở mới tại TPHCM không còn loại nhà ở thương mại giá vừa túi tiền có giá bán dưới 30 triệu đồng/m2 và rất thiếu nhà ở xã hội. Ngược lại, phân khúc nhà ở cao cấp từ năm 2020 đến năm 2023 liên tục áp đảo, chiếm khoảng 70% tổng nguồn cung.

Ông cảnh báo, trong ngắn hạn, thị trường nhà ở TPHCM sẽ còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung, đặc biệt là phân khúc tầm trung và bình dân. Giá nhà sẽ vẫn tăng, vượt quá khả năng tài chính của số đông người dân đô thị.

Cùng quan điểm, bà Trang Bùi – Tổng giám đốc Cushman & Wakefield Việt Nam – thừa nhận nguồn cung thị trường ngày càng tập trung ở phân khúc cao cấp, hạng sang. Khu vực trung tâm không có nguồn cung mới, thị trường được dẫn dắt bởi những nhà phát triển bất động sản điển hình. Giá bán sơ cấp tăng phản ánh thiếu nguồn cung phân khúc bình dân và trung cấp.

Bà Trang dự báo năm sau có thể là điểm khởi đầu của chu kỳ phục hồi mới, nhưng sẽ diễn ra chậm, chọn lọc và phân hóa cao. Thách thức của thị trường TPHCM là giá bán sơ cấp trung bình còn quá cao so với thu nhập trung bình, phải trên 20 năm mới mua được nhà.

Giá bán sẽ tiếp tục tăng 5-10%/năm, tùy khu vực, tăng theo chất lượng sản phẩm, không phải làn sóng tăng trên diện rộng. Nguồn cung có thể tăng 25-30% mỗi năm từ năm nay, nhưng vẫn thấp hơn mức đỉnh năm 2022. Thị trường sẽ chào đón nguồn cung mới được “gỡ vướng” pháp lý.

Một trong những lý do khác khiến giá căn hộ tăng là áp lực chi phí đầu vào, nhất là chi phí đất và tiền sử dụng đất, chi phí xây dựng. Các loại chi phí này chiếm phần lớn trong tổng chi phí đầu tư dự án. Chuyên gia cho rằng chỉ khi kiểm soát được chi phí đầu vào ở mức hợp lý thì giá bất động sản mới ổn định.

Bà Đỗ Thu Hằng – Giám đốc cao cấp của Savills Hà Nội – nói Hà Nội đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cải cách thể chế, phát triển cơ sở hạ tầng, thí điểm các dự án nhà ở. Đáng chú ý, nhiều dự án đang được xem xét triển khai ở khu vực ngoài vành đai 3 – 3,5. Khi các thủ tục được hoàn tất và sản phẩm được tung ra thị trường sẽ có tác động tích cực tới mặt bằng giá.

Tuy nhiên, một yếu tố quan trọng là chi phí sử dụng đất hiện đang chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành. Nếu chi phí này được tính toán hợp lý, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp thì giá nhà có thể giảm về mức phù hợp hơn với khả năng chi trả của người dân. Đồng thời, các cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng hay đất đai cho phân khúc nhà ở vừa túi tiền cũng rất cần thiết để thúc đẩy phát triển dòng sản phẩm này.

Doanh nghiệp ngao ngán

Đại diện một doanh nghiệp bất động sản tại TPHCM cho biết thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là rào cản lớn, khiến không ít dự án bị chậm tiến độ hoặc bỏ lỡ cơ hội kinh doanh. Quy trình này có thể làm tăng thời gian và chi phí chuẩn bị đầu tư thêm 2-5 năm, doanh nghiệp phải chờ đợi sự phê duyệt kéo dài, làm hao tổn nguồn lực.

Cũng theo ý kiến này, thủ tục chấp thuận chủ trương hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư chỉ mang tính chấp thuận về mục tiêu, địa điểm, quy mô dự án, không tạo thêm giá trị quản lý đáng kể. Bởi các nội dung đó đều đã được xem xét trong quá trình thực hiện các luật chuyên ngành như khi doanh nghiệp xin giao đất, thuê đất hoặc xin giấy phép xây dựng… 

Đồng thời, thủ tục này làm trùng lặp quá trình thẩm định, phê duyệt dự án, tạo gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp. Bởi quy trình thẩm định phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều sở, ngành nên chỉ cần một đơn vị chậm trả lời hoặc có ý kiến chưa thống nhất, hồ sơ sẽ bị “treo” vô thời hạn.

Thậm chí trong một vài trường hợp, các sở ngành đưa ra ý kiến mâu thuẫn nhau, khiến cơ quan chủ trì không thể tổng hợp để trình cấp có thẩm quyền. Doanh nghiệp phải chờ cả năm trời cho công tác thẩm định, dù đã nộp đầy đủ hồ sơ từ đầu.

Đại diện doanh nghiệp đề xuất nên bãi bỏ quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, có thể cắt giảm được khoảng 30-50% thời gian xử lý thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ pháp luật, điều kiện kinh doanh tùy theo loại dự án. Từ đó, thời gian được rút ngắn, tiết kiệm được chi phí cho nhà đầu tư và dự án sớm được triển khai, hoàn thiện đưa ra thị trường.

Theo Luật Đầu tư 2020, chấp thuận chủ trương đầu tư là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đồng ý về mục tiêu, địa điểm, quy mô, tiến độ, thời hạn thực hiện dự án, cùng nhà đầu tư hoặc hình thức lựa chọn nhà đầu tư và các cơ chế, chính sách đặc biệt (nếu có). Tuy nhiên, không chỉ một mà nhiều doanh nghiệp, chuyên gia trong thời gian qua đều có ý kiến nên bỏ thủ tục này vì những rườm rà không đáng có.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM – đồng thuận việc xin chấp thuận chủ trương đầu tư cho các dự án nhà ở thương mại thường kéo dài thời gian trước khi được cấp phép xây dựng. Thủ tục này là rào cản kỹ thuật khiến doanh nghiệp mất thời gian và nguồn lực để theo đuổi.

Tại dự thảo Luật Đầu tư kinh doanh, khi nói về quá trình áp dụng các quy định về việc chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, Bộ Tài chính thừa nhận thủ tục này đang trở thành tâm điểm tranh luận. Nhiều ý kiến đề xuất bãi bỏ để giảm rào cản đầu tư, nhưng cũng không ít quan điểm cho rằng nếu bỏ sẽ tiềm ẩn rủi ro về quản lý Nhà nước, thiệt hại cho doanh nghiệp.

Có ý kiến cho rằng, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là thủ tục không rõ mục tiêu quản lý, không rõ ràng, không cụ thể, không hiệu quả, không thể tiên liệu trước và chồng chéo, trùng lặp với nhiều quy định khác…

Ngược lại, có quan điểm nêu quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư là cơ sở để xác lập dự án, qua đó xác định rõ ràng các thông tin: quy mô, mục tiêu dự án, thời hạn thực hiện dự án, tiến độ thực hiện, quyền – nghĩa vụ của các bên (Nhà nước, nhà đầu tư), xác định các ưu đãi đầu tư mà nhà đầu tư sẽ được hưởng. Nếu không có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư thì những nội dung trên sẽ rất khó xác định một cách minh bạch và chủ thể chịu thiệt hại nhất chính là các nhà đầu tư.

Đề xuất rút gọn thủ tục, áp dụng với dự án đặc thù

Nêu quan điểm, Bộ Tài chính cho rằng việc thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư tồn tại một số vấn đề nhưng thủ tục này đóng nhiều vai trò quan trọng.

Trong đó, chấp thuận chủ trương đầu tư là cơ sở, văn bản pháp lý ghi nhận, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Thủ tục này cũng là công cụ sàng lọc các dự án nhạy cảm, có tác động, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh, môi trường; là công cụ để kiểm soát, đảm bảo an toàn và phát triển bền vững.

Cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư có thể thẩm định đồng thời liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường, xây dựng… ngay từ giai đoạn chuẩn bị thực hiện dự án nhằm cắt giảm thời gian và chi phí thực hiện so với việc thực hiện từng thủ tục độc lập về đất đai, quy hoạch, xây dựng…

Cũng theo Bộ Tài chính, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư tại Luật Đầu tư tạo ra tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng “trăm hoa đua nở” về trình tự, thủ tục thực hiện dự án của các luật chuyên ngành, tạo môi trường đầu tư minh bạch, rõ ràng, dễ tiếp cận cho nhà đầu tư.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng cho rằng cần tiếp tục sửa đổi để hoàn thiện quy định này nhằm tháo gỡ các khó khăn vướng mắc và đẩy nhanh quá trình thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với quy định của pháp luật có liên quan.

Một trong những đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định của Bộ Tài chính tại dự thảo là quy định cụ thể các trường hợp không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để đơn giản hoá thủ tục như dự án đầu tư đã được xác định cụ thể về tên dự án; quy mô; mục tiêu; địa điểm; nhà đầu tư (nếu có); tiến độ, thời hạn (nếu có) tại quy hoạch ngành quốc gia hoặc quy hoạch tỉnh.

Hoặc dự án đầu tư được lựa chọn nhà đầu tư thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án đầu tư có sử dụng đất; nhà đầu tư trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản; nhà đầu tư được giao đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp theo quy định pháp luật về quản lý, phát triển cụm công nghiệp…

Đặc biệt, Bộ đề xuất thu hẹp diện dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư. Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư chỉ thực hiện đối với các dự án ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường; dự án ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; dự án đầu tư trong các lĩnh vực quan trọng như cảng biển, sân bay…

Đồng quan điểm, ông Võ Hồng Thắng – Phó tổng giám đốc DKRA Group – thừa nhận quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư là thủ tục cần thiết để xác định các chỉ tiêu liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường, xây dựng… Tuy nhiên, việc lấy ý kiến các sở ngành để hoàn tất thủ tục này rất mất thời gian, vướng ở “cửa” nào là mệt “cửa” đó. Ông dí dỏm nói vui thủ tục này là “bộ môn phối hợp”.

Về lâu dài, ông Thắng kiến nghị cần bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để giảm bớt thủ tục đối với doanh nghiệp. Muốn làm vậy, cơ sở dữ liệu đất đai phải đồng bộ và công khai, quy hoạch phân khu chi tiết phải rõ ràng, thể hiện rõ các hệ số cần thiết theo yêu cầu của thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư như hệ số, mật độ xây dựng, tầng cao…