Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ 1/8/2024, nhưng sau một năm đã bộc lộ bất cập cần sửa.

Từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc tồn tại quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo cả 3 cấp này là vướng mắc, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Các dự án quan trọng kể trên cũng chưa có quy định về thu hồi đất, ví dụ như những công trình phục vụ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) hay dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế… Luật hiện hành cũng khuyết quy định về thu hồi đất khi nhà đầu tư không thỏa thuận được phần diện tích còn lại (quy mô nhỏ), khiến dự án “treo”, gây lãng phí nguồn lực và chậm tiến độ đầu tư.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án, gồm thay thế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện bằng cấp xã hoặc bỏ quy định này.

Cùng với đó, cơ quan soạn thỏa cũng bổ sung hai trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Số này gồm các dự án xây dựng cấp bách cho nhiệm vụ chính trị, đối ngoại; dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, logistic hoặc khu đô thị, du lịch dịch vụ thương mại, văn hóa, thể thao… do HĐND cấp tỉnh quyết định. Trường hợp dự án thực hiện qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích hoặc người sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Luật hiện hành quy định giao, cho thuê đất phải qua đấu thầu, đấu giá quyền sử dụng đất. Thực tế qua một năm thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận việc này cần nhiều thời gian chuẩn bị và dự án khó chọn được nhà đầu tư có năng lực, dẫn tới chậm đưa đất vào sử dụng, ảnh hưởng khả năng thu hút đầu tư. Chẳng hạn, việc bắt buộc đấu giá quyền sử dụng với quỹ đất trụ sở, cơ sở làm việc dôi dư, thu hồi từ cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước cũng làm kéo dài thời gian, thủ tục, tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt cho các dự án ưu đãi đầu tư.

Ngoài ra, quy định cho thuê đất trả tiền hàng năm theo luật hiện hành cũng gây khó khăn cho nhà đầu tư trong hạch toán kinh doanh, thế chấp quyền sử dụng, huy động vốn, đặc biệt với các dự án y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội và kinh doanh dịch vụ lưu trú.

Bởi vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa nội dung này theo hướng cho phép nhà đầu tư chọn hình thức thuê đất trả tiền một lần hoặc hàng năm. Riêng đơn vị sự nghiệp công lập không được chuyển nhượng hoặc thế chấp quyền sử dụng đất.

Bộ cũng bổ sung trường hợp giao đất thông qua đấu thầu với dự án có sử dụng đất thuộc trường hợp Nhà nước cho thuê thu tiền hàng năm, đối với quỹ đất do cơ quan, tổ chức được giao quản lý.

Quy định tài chính về đất đai cũng là một trong những vướng mắc cần thay đổi khi sửa luật lần này. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất việc định giá đất không còn theo “nguyên tắc thị trường”, phải bảo đảm vai trò đại diện chủ sở hữu và quyền quyết định của Nhà nước về giá đất.

Theo lý giải của cơ quan này, việc định giá đất của Nhà nước tại thị trường sơ cấp phụ thuộc vào giá trên thị trường thứ cấp và kết quả từ đơn vị tư vấn. Ngoài ra, việc xác định giá cụ thể gặp khó khăn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thông tin dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ, trình độ năng lực chuyên môn, đạo đức của người định giá, biến động thị trường… Những yếu tố này không phản ánh đúng bản chất giá đất và chưa phát huy vai trò quyết định, điều tiết của Nhà nước.

Tương tự, việc sử dụng phương pháp thặng dư để định giá phụ thuộc vào khả năng thu thập thông tin, giá chuyển nhượng, thuê, loại hình kinh doanh. Phương pháp này cũng không phản ánh đúng giá trị tăng thêm của đất trong tương lai, làm cho giá do Nhà nước quyết định bị phụ thuộc, chạy theo sự biến động của thị trường.

Bởi vậy, việc Nhà nước áp dụng giá đất cụ thể khi trao quyền sử dụng cho doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư còn bị cho là tận thu từ đất, cũng như kéo dài thời gian, tăng chi phí, giảm năng lực cạnh tranh.

Tại dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án sửa đổi. Một là Chính phủ ban hành bảng giá đất 5 năm một lần, thay vì hàng năm như hiện hành. Bảng giá này được xây dựng theo khu vực, vị trí. Hai là, bỏ giá đất cụ thể và áp dụng lại hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). UBND cấp tỉnh sẽ ban hành hệ số K từ năm tiếp theo của kỳ 5 năm áp dụng bảng giá đất.

Cuối cùng, việc sửa Luật Đất đai 2024 nhằm đảm bảo tính đồng bộ của pháp luật trong bối cảnh hệ thống vẫn tiếp tục điều chỉnh ở nhiều lĩnh vực như đấu giá tài sản, đấu thầu, quy hoạch đô thị và nông thôn… Các địa phương lúng túng trong xử lý, triển khai bởi nhiều dự án phải trải qua nhiều giai đoạn pháp lý khác nhau.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng. Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Anh Tú

Quy hoạch sử dụng đất quốc gia là quy hoạch cấp quốc gia, cụ thể hóa quy hoạch tổng thể quốc gia về phân bổ và khoanh vùng đất đai cho các ngành, lĩnh vực và các địa phương trên cơ sở tiềm năng đất đai. Quy hoạch này thuộc thẩm quyền Quốc hội quyết định.

Tuy nhiên, dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Quy hoạch trình Quốc hội sáng 9/5, đề xuất giao lại thẩm quyền này cho Chính phủ.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định hiện hành chưa tạo sự linh hoạt dẫn đến kéo dài thời gian lập, thẩm định, quyết định các quy hoạch. Do vậy, dự luật điều chỉnh theo hướng phân cấp thẩm quyền, nâng cao tính chủ động của các cấp, các ngành trong chỉ đạo điều hành.

Cùng với đó, Chính phủ cũng đề xuất phân cấp cho các Bộ tổ chức thẩm định, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch ngành quốc gia; phân cấp cho UBND cấp tỉnh tổ chức thẩm định điều chỉnh quy hoạch tỉnh.

Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt điều chỉnh quy hoạch tỉnh sau khi được HĐND tỉnh thông qua và điều chỉnh các quy hoạch thời kỳ 2021-2030 để đáp ứng yêu cầu về sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết một số ý kiến đề nghị chưa phân cấp thẩm quyền của Quốc hội cho Chính phủ quyết định quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, nhất là trong trường hợp lập mới các quy hoạch này.

Cơ quan thẩm tra cho rằng nội dung này cũng chưa được đánh giá kỹ lưỡng, chưa thuyết minh làm rõ khó khăn, vướng mắc trong triển khai thực hiện quy định của Luật hiện hành. Các luật liên quan vẫn đang quy định thẩm quyền của Quốc hội với các tài nguyên đặc biệt, có tầm quan trọng quốc gia nên dẫn đến không đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về bản chất chính trị, pháp lý cả hai quy hoạch này có tính chiến lược, tổng thể và ảnh hưởng toàn quốc, cần được đặt dưới sự giám sát và quyết định của cơ quan nhà nước cao nhất nhằm tăng cường kiểm soát quyền lực và định hướng phát triển bền vững.

“Chưa có đủ cơ sở đề xuất sửa đổi việc phân cấp thẩm quyền của Quốc hội cho Chính phủ quyết định tại dự thảo Luật lần này”, cơ quan thẩm tra nêu.

Sơn Hà

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng tại phiên họp thứ 4 Ban chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở, thị trường bất động sản, ngày 17/12, cả nước có 3.297 dự án nhà thương mại, nhà ở xã hội, đất nền, tổng quy mô 5,9 triệu căn, vốn đầu tư 7,42 triệu tỷ đồng.

Từ 2022 đến nay, thị trường bất động sản từng bước phục hồi, với lượng giao dịch tăng tương ứng ở nhiều loại hình, phân khúc. Lượng giao dịch đạt 537.000-785.000 mỗi năm.

Vài năm gần đây, giá chung cư, liền kề, biệt thự và đất nền tăng cao, bình quân khoảng 10-15% mỗi năm, cá biệt có giai đoạn tăng đến 30%. Tương tự, giá các loại hình khác như bất động sản du lịch, nghỉ dưỡng, khu công nghiệp… đều tăng theo các năm. Song mức tăng bình quân chỉ 5-10% mỗi năm, thấp hơn nhiều so với đà đi lên của giá nhà, đất ở.

Thực tế, giá nhà tại các đô thị như Hà Nội, TP HCM liên tục leo thang thời gian qua. Tại Hà Nội, quý III, phân khúc chung cư dao động trung bình mỗi m2 70-80 triệu đồng, trong khi liền kề, biệt thự lên ngưỡng 100-200 triệu.

Tương tự ở TP HCM, giai đoạn 2018-2024, giá căn hộ tăng từ 35 triệu lên hơn 91 triệu đồng một m2. Thậm chí, nhiều dự án ở khu trung tâm chạm ngưỡng 120-150 triệu đồng mỗi m2. Trong khi đó, thu nhập bình quân đầu người chỉ tăng khoảng 6-7% một năm khiến khả năng tiếp cận nhà ở ngày càng khó khăn. Tốc độ tăng giá nhà gần gấp đôi tăng thu nhập sau 10 năm.

Trước đó, nhà điều hành từng nhìn nhận trong nhiều trường hợp, “giá nhà đất chưa phản ánh đúng quy luật cung – cầu thực tế, chủ yếu bị chi phối bởi đầu cơ, thông tin quy hoạch và tâm lý đám đông”.

Bộ Xây dựng cho biết dòng tiền vào bất động sản vẫn tăng, đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng tính tới cuối tháng 8. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp kinh doanh bất động sản từ đầu năm ổn định, với tổng lượng phát hành trong 9 tháng gần 398.000 tỷ đồng, tăng gần 44% so với cùng kỳ. Tổng vốn FDI đăng ký vào lĩnh vực này đạt 5,18 tỷ USD, tăng 15,2%.

Với đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, cả nước có 698 dự án đang được triển khai, quy mô 657.441 căn. Riêng năm nay, khoảng 102.388 căn được hoàn thành (đạt 102% kế hoạch), khởi công 85 dự án với 91.431 căn.

Tại phiên họp, đại diện các tỉnh Khánh Hòa, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hải Phòng, Hưng Yên… cho biết năm nay, lượng giao dịch bất động sản tăng qua các quý. Điều này cho thấy thị trường phục hồi rõ nét sau giai đoạn trầm lắng. Tuy nhiên, tiến độ triển khai nhiều dự án lớn vẫn chậm, chủ yếu do vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Cùng quan điểm, lãnh đạo Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Bất động sản TP HCM đánh giá thị trường địa ốc đang phục hồi, với tỷ lệ hấp thụ của các dự án mới đạt khoảng 68-70%.

Kết luận cuộc họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá thị trường bất động sản và nhà ở thương mại có chuyển biến. Ông yêu cầu Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng, công khai cơ sở dữ liệu thông tin thị trường bất động sản, các loại hình nhà ở (thương mại, xã hội, tạm, dột nát) trên cả nước. Việc này cần hoàn thành trong quý I/2026.

Lãnh đạo Chính phủ cũng yêu cầu các bộ ngành, địa phương tiếp tục rà soát, gỡ vướng thể chế. Ông lưu ý các chính sách mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội cần linh hoạt, thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Với thị trường bất động sản, Thủ tướng yêu cầu tiếp tục phát triển lành mạnh, ổn định. Cùng với đó, nguồn vốn cho địa ốc cần thu hút theo hướng đa dạng, gồm vốn tín dụng, phát hành trái phiếu, vốn FDI, hợp tác công tư… để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Đồng thời, các cơ quan cần kiểm soát giá bất động sản ngay từ chi phí đầu vào, thúc đẩy thành lập trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất. Họ cũng phải đồng hành cùng các doanh nghiệp nhằm giải quyết vấn đề tồn kho bất động sản, ứng dụng chuyển đổi số để phát triển thị trường an toàn, công khai, minh bạch.

Phương Dung