Chiều 1/12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai. Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm nhất là trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội khi chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất, sau đó HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Ông Trần Văn Tiến, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng quy định này rất khó khả thi bởi phải đáp ứng đồng thời cả hai điều kiện về diện tích và chủ sở hữu đất. Theo ông, cơ quan soạn thảo cần làm rõ tại sao lại đặt ra tỷ lệ đồng thuận là 75%, thay vì một mức khác như 60%. “Cần khảo sát, đánh giá xem còn bao nhiêu dự án đạt được cả hai tiêu chí hay chỉ đạt được một trong hai”, đại biểu nêu.

Phó trưởng đoàn Đại biểu tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai đánh giá trường hợp được bổ sung tại dự thảo là giải pháp cho những điểm nghẽn trong nhiều năm qua, tránh tình trạng cả dự án phải dừng vì người dân không đồng ý. Tuy nhiên, ông Mai cũng lưu ý cần làm rõ cơ sở khoa học của tỷ lệ đồng thuận 75% nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích khi áp dụng. Ông cho rằng nếu cơ quan soạn thảo cung cấp số liệu thống kê về số lượng các dự án bị tắc do thỏa thuận, hay tỷ lệ phổ biến mà nhà đầu tư đàm phán được sẽ thuyết phục hơn.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng ban soạn thảo cần xác định tỷ lệ đồng thuận 75% sẽ áp dụng cho các dự án thế nào để đảm bảo ổn định xã hội, an ninh trật tự tại địa phương, nhất là sự đồng thuận của người dân. Bởi theo bà, các dự án sẽ khác nhau về diện tích, quy mô. Đại biểu đoàn Gia Lai cũng đánh giá tỷ lệ 25% còn lại tiềm ẩn những vấn đề gây bất ổn xã hội, khiếu nại, khiếu kiện hành chính.

Ông Hà Sỹ Đồng, nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đề nghị Quốc hội cân nhắc tỷ lệ 75% hoặc chỉ áp dụng nó với những dự án trọng điểm quốc gia, hạ tầng chiến lược, dự án đã bồi thường kéo dài nhiều năm không xong, thay vì sử dụng đại trà. Để tăng độ an toàn pháp lý, sức thuyết phục, ông Đồng góp ý có thể tăng tỷ lệ đồng thuận lên 80-85% để tăng độ an toàn pháp lý, sức thuyết phục.

Đại biểu cho rằng điều quan trọng trong vấn đề này không phải tỷ lệ, mà nằm ở cơ chế xác định giá bồi thường, cơ chế đối thoại, tái định cư, giám sát độc lập. Vì vậy, ông đề xuất phải có hội đồng thương lượng độc lập, mời tổ chức định giá đất uy tín, công khai minh bạch toàn bộ hồ sơ. Qua đó, người dân có thể thấy chính sách không phải ép buộc, mà là cùng thỏa thuận trên nền công bằng.

“Một chính sách đất đai sẽ chỉ có giá trị khi người dân thấy mình được tôn trọng, quyền lợi được bảo đảm trước khi Nhà nước thu lại đất cho mục tiêu phát triển”, ông Hà Sỹ Đồng cho hay.

Tại dự thảo mới nhất trình Quốc hội hôm 30/11, Chính phủ đã bổ sung 2 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với trường hợp khi đạt tỷ lệ đồng thuận 75%, HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại.

Nhiều đại biểu đều ủng hộ phương án thứ hai là nếu giá đất trung bình đã thỏa thuận cao hơn mức bồi thường theo phương án của Nhà nước, phần chênh lệch này sẽ do nhà đầu tư trả thêm. Số tiền chênh lệch này được tính vào chi phí đầu tư của dự án.

Phó đoàn đại biểu TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng phương án này có sự hài hòa hơn giữa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư. Vì vậy, nó sẽ giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Tương tự, Phó đoàn đại biểu Khánh Hòa Đàng Thị Mỹ Hương cũng nhận xét phương án hai phần nào hạn chế về giá bồi thường thấp hơn so với giá thị trường, gây thiệt hại cho người có đất bị thu hồi.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết Luật Đất đai 2024 đã quy định 31 trường hợp Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, theo ông, để đáp ứng mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế hai con số, dự thảo cần bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất gồm các dự án trong khu thương mại tự do, tài chính quốc tế; thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo hợp đồng; thu hồi đất với phần diện tích còn lại sau khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và 75% chủ sở hữu.

Với các góp ý về tỷ lệ 75%, Bộ trưởng nói rằng cơ quan soạn thảo xác định đây là trường hợp đặc biệt cần phải được cân nhắc đánh giá kỹ trên các khía cạnh về kinh tế – xã hội, an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người dân. Theo ông Thắng, dự thảo nghị quyết đã quy định HĐND cấp tỉnh có trách nhiệm xem xét, quyết định việc thu hồi phần diện tích còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và với trên 75% số lượng người sử dụng đất.

Với phương án bồi thường, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ sẽ phối hợp với cả cơ quan thẩm tra nghiên cứu để lựa chọn phương án và báo cáo với Quốc hội.

Dự kiến, Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai vào 11/12.

Anh Tú

Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ 1/8/2024, nhưng sau một năm đã bộc lộ bất cập cần sửa.

Từ 1/7, cả nước bỏ cấp huyện và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và phường/xã. Trong khi đó, luật hiện hành vẫn tồn tại quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tỉnh và huyện hàng năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc tồn tại quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo cả 3 cấp này là vướng mắc, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Chưa kể, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, lĩnh vực có sử dụng đất cũng chưa thống nhất, đồng bộ. Cùng với đó, các dự án đầu tư công hay dự án quan trọng có tính chất cấp bách, đặc thù để phục vụ những nhiệm vụ chính trị, đối ngoại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch. Trước đó, các dự án nhóm này đã có ý kiến về chủ trương đầu tư từ cơ quan quản lý.

Các dự án quan trọng kể trên cũng chưa có quy định về thu hồi đất, ví dụ như những công trình phục vụ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) hay dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế… Luật hiện hành cũng khuyết quy định về thu hồi đất khi nhà đầu tư không thỏa thuận được phần diện tích còn lại (quy mô nhỏ), khiến dự án “treo”, gây lãng phí nguồn lực và chậm tiến độ đầu tư.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án, gồm thay thế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện bằng cấp xã hoặc bỏ quy định này.

Cùng với đó, cơ quan soạn thỏa cũng bổ sung hai trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội. Số này gồm các dự án xây dựng cấp bách cho nhiệm vụ chính trị, đối ngoại; dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, logistic hoặc khu đô thị, du lịch dịch vụ thương mại, văn hóa, thể thao… do HĐND cấp tỉnh quyết định. Trường hợp dự án thực hiện qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích hoặc người sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.

Luật hiện hành quy định giao, cho thuê đất phải qua đấu thầu, đấu giá quyền sử dụng đất. Thực tế qua một năm thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận việc này cần nhiều thời gian chuẩn bị và dự án khó chọn được nhà đầu tư có năng lực, dẫn tới chậm đưa đất vào sử dụng, ảnh hưởng khả năng thu hút đầu tư. Chẳng hạn, việc bắt buộc đấu giá quyền sử dụng với quỹ đất trụ sở, cơ sở làm việc dôi dư, thu hồi từ cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước cũng làm kéo dài thời gian, thủ tục, tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt cho các dự án ưu đãi đầu tư.

Ngoài ra, quy định cho thuê đất trả tiền hàng năm theo luật hiện hành cũng gây khó khăn cho nhà đầu tư trong hạch toán kinh doanh, thế chấp quyền sử dụng, huy động vốn, đặc biệt với các dự án y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội và kinh doanh dịch vụ lưu trú.

Bởi vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa nội dung này theo hướng cho phép nhà đầu tư chọn hình thức thuê đất trả tiền một lần hoặc hàng năm. Riêng đơn vị sự nghiệp công lập không được chuyển nhượng hoặc thế chấp quyền sử dụng đất.

Bộ cũng bổ sung trường hợp giao đất thông qua đấu thầu với dự án có sử dụng đất thuộc trường hợp Nhà nước cho thuê thu tiền hàng năm, đối với quỹ đất do cơ quan, tổ chức được giao quản lý.

Quy định tài chính về đất đai cũng là một trong những vướng mắc cần thay đổi khi sửa luật lần này. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất việc định giá đất không còn theo “nguyên tắc thị trường”, phải bảo đảm vai trò đại diện chủ sở hữu và quyền quyết định của Nhà nước về giá đất.

Theo lý giải của cơ quan này, việc định giá đất của Nhà nước tại thị trường sơ cấp phụ thuộc vào giá trên thị trường thứ cấp và kết quả từ đơn vị tư vấn. Ngoài ra, việc xác định giá cụ thể gặp khó khăn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thông tin dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ, trình độ năng lực chuyên môn, đạo đức của người định giá, biến động thị trường… Những yếu tố này không phản ánh đúng bản chất giá đất và chưa phát huy vai trò quyết định, điều tiết của Nhà nước.

Tương tự, việc sử dụng phương pháp thặng dư để định giá phụ thuộc vào khả năng thu thập thông tin, giá chuyển nhượng, thuê, loại hình kinh doanh. Phương pháp này cũng không phản ánh đúng giá trị tăng thêm của đất trong tương lai, làm cho giá do Nhà nước quyết định bị phụ thuộc, chạy theo sự biến động của thị trường.

Bởi vậy, việc Nhà nước áp dụng giá đất cụ thể khi trao quyền sử dụng cho doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư còn bị cho là tận thu từ đất, cũng như kéo dài thời gian, tăng chi phí, giảm năng lực cạnh tranh.

Tại dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hai phương án sửa đổi. Một là Chính phủ ban hành bảng giá đất 5 năm một lần, thay vì hàng năm như hiện hành. Bảng giá này được xây dựng theo khu vực, vị trí. Hai là, bỏ giá đất cụ thể và áp dụng lại hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K). UBND cấp tỉnh sẽ ban hành hệ số K từ năm tiếp theo của kỳ 5 năm áp dụng bảng giá đất.

Cuối cùng, việc sửa Luật Đất đai 2024 nhằm đảm bảo tính đồng bộ của pháp luật trong bối cảnh hệ thống vẫn tiếp tục điều chỉnh ở nhiều lĩnh vực như đấu giá tài sản, đấu thầu, quy hoạch đô thị và nông thôn… Các địa phương lúng túng trong xử lý, triển khai bởi nhiều dự án phải trải qua nhiều giai đoạn pháp lý khác nhau.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sửa Luật Đất đai sẽ giúp khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội, tăng hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cũng như đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng. Dự án luật sửa đổi này dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, và có hiệu lực từ đầu 2026 nếu được thông qua.

Anh Tú

Nội dung trên nêu tại hồ sơ dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) được Bộ Tài chính lấy ý kiến.

Theo đó, Bộ này đề xuất áp dụng thuế thu nhập cá nhân với chuyển nhượng bất động sản của cá nhân bằng thu nhập tính thuế nhân (x) với thuế suất 20% theo từng lần chuyển nhượng.

Thu nhập tính thuế này được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các khoản chi phí hợp lý liên quan đến việc tạo ra thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản.

Trường hợp không xác định giá mua và các chi phí liên quan, thuế thu nhập cá nhân được tính bằng giá bán nhân (x) với thuế suất. Mức thuế suất trong trường hợp này sẽ theo thời gian sở hữu, tối đa 10%.

Cụ thể, với bất động sản có thời gian nắm giữ dưới 2 năm, tỷ lệ thuế là 10%. Còn bất động sản có thời gian sở hữu 2-5 năm, mức thuế 6%; thời gian nắm giữ 5-10 năm có thuế suất 4%; còn 10 năm trở lên thuế 2% – bằng tỷ lệ áp dụng hiện hành.

Thời gian nắm giữ bất động sản tính từ khi cá nhân có quyền sở hữu, sử dụng bất động sản (từ ngày Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) có hiệu lực) đến thời điểm chuyển nhượng.

Với bất động sản có nguồn gốc từ nhận thừa kế, thuế suất chuyển nhượng vẫn như hiện hành, ở mức 2%, mà không tính theo thời gian nắm giữ. Bởi, Luật Dân sự quy định thừa kế là việc dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống, khác với cho, tặng bất động sản.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế từ chuyển nhượng bất động sản là thời điểm hợp đồng chuyển nhượng có hiệu lực hoặc thời điểm đăng ký quyền sử dụng, sở hữu bất động sản.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Từ năm 2015, theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Trước đó, tại hội thảo vào tháng 3, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ. Theo chuyên gia, cách tính này đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán. Thực tế, người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn để giảm số thuế phải nộp, dẫn tới thất thu ngân sách, thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Do vậy, một số chuyên gia đề xuất đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, họ đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định. Phương án này được cho là có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

Theo Bộ Tài chính, một số quốc gia đã sử dụng các công cụ thuế thu nhập cá nhân để tăng chi phí và giảm sức hấp dẫn của hành vi đầu cơ bất động sản trong nền kinh tế. Một số nước còn áp dụng thuế với lợi nhuận từ giao dịch bất động sản phù hợp với tần suất giao dịch, thời gian mua bán lại bất động sản.

Chẳng hạn, nếu thời gian này diễn ra càng nhanh thì thuế suất càng cao, diễn ra chậm hơn thì mức thuế thấp hơn. Bộ này dẫn kinh nghiệm của Đức cho biết nước này có hai sắc thuế chính để hạn chế đầu cơ là thuế chuyển nhượng bất động sản và thuế thu nhập. Thuế thu nhập từ bất động sản áp dụng mức thuế suất từ 14-42%. Cá nhân mua bán được miễn loại thuế này khi bất động sản sở hữu trên 10 năm hoặc không phải vì mục đích kinh doanh.

Tại Mỹ, chính sách chống đầu cơ bất động sản tùy thuộc vào luật riêng tại từng tiểu bang. Ở thành phố San Francisco, một người mua nhiều bất động sản và bán dưới 5 năm sẽ chịu mức thuế chuyển nhượng nhà là 14-24%.

Tương tự, tại Singapore, đất mua đi bán lại trong năm đầu tiên bị đánh thuế 100% trên giá trị chênh lệch mua bán, sau đó giảm dần với các thời hạn dài hơn.

Bộ Tài chính cho biết việc áp thuế bất động sản trên cơ sở thu nhập theo từng lần như đề xuất sẽ như thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan này thừa nhận để thực hiện hiệu quả phương pháp này, nhà điều hành cần có cơ sở dữ liệu về lịch sử giao dịch của bất động sản để xác định giá vốn, điều kiện về hóa đơn chứng từ chứng minh các chi phí. Đồng thời, các chính sách liên quan tới đất đai cần được đồng bộ, cũng như mức sẵn sàng của hạ tầng công nghệ thông tin về đăng ký, chuyển nhượng đất đai, bất động sản.

Phương Dung