Tại hội thảo về thuế thu nhập cá nhân do Báo Lao động tổ chức cuối tuần qua, PGS.TS Phan Hữu Nghị, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) đề xuất chỉ thu thuế khi bán nhà có lãi, áp dụng mức 20% trên chênh lệch giá mua – bán để ngăn chặn tình trạng lách thuế.

TS. Nguyễn Ngọc Tú (Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) cũng cùng quan điểm đưa về đánh thuế 20% trên thu nhập thực tế của người bán. Với trường hợp không có đầy đủ hóa đơn chứng từ, cơ sở để tính lãi lỗ, đề xuất áp dụng mức ấn định 1-2% theo bảng giá do UBND tỉnh, thành phố quy định.

Theo PGS.TS Phan Hữu Nghị, phương án thuế 20% trên chênh lệch giá mua và giá bán có lợi thế hơn do phản ánh chính xác thu nhập thực tế.

“Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng đẩy giá nhà đất”, ông Nghị nói, thêm rằng chính sách đánh thuế trên giá trị tăng thêm được thực hiện nghiêm còn khiến các công ty bất động sản phải tính toán kỹ lưỡng hơn khi quyết định giá bán, từ đó giúp thị trường vận hành minh bạch, thực chất hơn.

Ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho biết đề xuất trên chỉ khả thi khi Nhà nước có phương pháp tính chi phí đầu vào và đầu ra chính xác, minh bạch giống như tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Ông nói, giá bán ra có thể xác định dựa trên thỏa thuận của người bán và người mua, song việc tính giá đầu vào lại không đơn giản khi chủ thửa đất được nhận thừa kế, cho, tặng.

Chưa kể, tình trạng lách thuế vẫn có thể xảy ra nếu hai bên thoả thuận khoản tiền chênh ở mức thấp, thậm chí ngang bằng hoặc thấp hơn giá đầu vào. “Lúc này, Nhà nước còn hao hụt ngân sách hơn phương pháp thu thuế 2% trên mỗi hợp đồng chuyển nhượng”, ông nói.

Theo ông Tuấn, trong bối cảnh tình trạng kê khai hai giá vẫn phổ biến trên thị trường địa ốc, đề xuất trên gần như rất khó triển khai. Ông cũng cho rằng thu thuế 2% trên giá trị giao dịch “mang tính cào bằng và không còn phù hợp”. Chuyên gia khuyến nghị đánh thuế theo thời gian nắm giữ giống đề xuất của Bộ Tài chính. Giải pháp này giúp giảm bớt động lực mua bán để đẩy giá của nhóm đầu tư lướt sóng, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là một nguồn thu quan trọng trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân. Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 quy định mức thu với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là 25% trên thu nhập (giá bán trừ giá vốn và các chi phí liên quan). Trường hợp không xác định được giá vốn, các chi phí liên quan và có chứng từ chứng minh, mức thuế phải nộp là 2% giá bán.

Từ 2015, theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Thuế thu nhập cá nhân, mức thu thống nhất là 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản.

Ông Nghị cho rằng cách tính thuế hiện hành còn nhiều hạn chế. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân cho việc chuyển nhượng bất động sản được tính là 2% trên giá trị giao dịch. Tức là, người bán phải nộp thuế bằng 2% tổng giá trị bất động sản ghi trên hợp đồng chuyển nhượng, không quan tâm đến việc lãi hay lỗ.

“Phương án 2% trên giá trị giao dịch đơn giản, dễ thu, nhưng lại tạo ra lỗ hổng lớn trong việc kê khai giá bán”, ông Nghị nói, cho biết người bán thường khai giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế để giảm số thuế phải nộp. Điều này dẫn tới thất thu cho ngân sách nhà nước, khiến thị trường bất động sản thiếu minh bạch.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Ngọc Tú cho rằng cách tính thuế 2% trên giá bán dễ gây lạm thu, không phù hợp bản chất thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh trên thu nhập, tức doanh thu trừ chi phí của người nộp thuế.

Song để thực hiện được cách tính thuế này, theo đại diện Ban chính sách – Cục Thuế (Bộ Tài chính), cần có cơ sở dữ liệu phản ánh đúng giá cả giao dịch của các lần chuyển nhượng. Cùng với đó, nhà điều hành cần quy định rõ các khoản chi phí được trừ và điều kiện về hóa đơn, chứng từ, giá vốn của bất động sản chuyển nhượng.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế đã có chức năng tra cứu lịch sử giao dịch của thửa đất và người nộp thuế (từ năm 2018). Tuy nhiên, mức giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng chưa đảm bảo đúng với giá giao dịch thực tế, khó kiểm soát. Do đó, việc thu nhập cơ sở dữ liệu về giá giao dịch trên thị trường cần thời gian và các công cụ tìm kiếm.

Trong khi đó, việc xác định, chứng minh các chi phí liên quan được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế cũng gặp khó do có nhiều loại chi phí liên quan. Trong đó, các chi phí dễ xác định như chi phí mua, xây dựng, sửa chữa, thủ tục. Còn lại các khoản khó chứng minh như chi phí môi giới, lãi vay, bồi thường các bên liên quan. Ngoài ra, một số trường hợp bất động sản chuyển nhượng có từ xưa hoặc được thừa kế, cho tặng cũng không xác định được giá vốn.

“Điều này đặt ra yêu cầu cần tăng các công cụ để kiểm soát thu nhập thực tế phát sinh với hoạt động chuyển nhượng bất động sản của hộ gia đình, cá nhân”, đại diện cơ quan thuế cho biết.

Giải pháp được cơ quan này đề cập tới là yêu cầu thực hiện liên thông các thủ tục từ giao dịch bất động sản, công chứng, thuế và đăng ký giao dịch đất đai trên môi trường điện tử.

Ở góc độ này, Phó Viện trưởng Ngân hàng – Tài chính cho rằng mức thuế 20% trên phần chênh lệch giá mua – bán cần đi kèm với chế tài xử phạt nghiêm khắc với hành vi kê khai sai giá. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng “hai giá” (giá thực tế và giá kê khai khác nhau), đồng thời giúp Nhà nước thu thuế công bằng hơn. “Thị trường bị đẩy giá do môi giới, mua bán lòng vòng sẽ bị hạn chế tối đa”, ông Nghị nói.

Phương Dung – Ngọc Diễm

Nội dung trên nằm trong dự thảo Kế hoạch cải tạo, xây dựng lại khu tập thể 3 tầng trên đường Lê Hồng Phong đang được UBND phường Hà Đông lấy ý kiến.

Theo đó, tại ô đất rộng 11.700 m2 của khu tập thể, phường dự kiến đầu tư xây dựng 3 tòa nhà cao 34 tầng với 2 hầm. Trong đó, 4 tầng khối đế là khu chức năng dịch vụ, thương mại, phòng gửi trẻ, phòng sinh hoạt cộng đồng, còn tầng 5 đến tầng 34 là căn hộ để ở.

Tổng nguồn cung 3 khối nhà khoảng 1.089 căn. Trong đó tòa CT1 có 340 căn, CT2: 409 căn, CT3: 340 căn.

UBND phường Hà Đông cho biết dự án được thực hiện bằng nguồn vốn ngoài ngân sách. Toàn bộ các chủ sở hữu khu tập thể 3 tầng được tái định cư tại chỗ sau khi chung cư mới hoàn thành xây dựng.

Về phương án bồi thường, chủ sở hữu các căn hộ tầng 1 được bồi thường hệ số K từ 1 đến 2 lần diện tích sử dụng căn hộ được ghi trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Với căn hộ từ tầng 2 trở lên, họ được bồi thường hệ số K từ 1 đến 1,5 lần diện tích ghi trong sổ đỏ.

Thời gian di dời các hộ dân ra khỏi khu tập thể dự kiến trong 6 tháng và thời gian phá dỡ trong 3 tháng. Dự án mới sẽ được xây dựng trong vòng 33 tháng từ thời điểm khởi công.

Trong thời gian chờ tái định cư, các hộ dân tự lo chỗ ở tạm thời. Chủ đầu tư do Hội nghị khu tập thể 3 tầng lựa chọn sẽ hỗ trợ chi phí xây dựng nhà cửa kiến trúc, chi phí di chuyển, thuê nhà tạm cư.

Khu tập thể 3 tầng trên đường Lê Hồng Phong được xây dựng trong giai đoạn 1970-1985, gồm 4 dãy nhà A, B, C, D. Mỗi tầng có khoảng 15-16 căn hộ, tổng có 193 căn với khoảng 600 nhân khẩu. Các căn có diện tích trên sổ đỏ khoảng 40-62 m2.

Sau hơn 4 thập kỷ, các dãy nhà đã xuống cấp nghiêm trọng. Trong khi hầu hết hộ dân đã tự cơi nới, đua sàn quây lồng, làm tăng tải trọng công trình, tiềm ẩn những nguy cơ gây mất an toàn.

Hiện nhiều hạng mục kết cấu và bộ phận công trình xuất hiện dấu hiệu hư hỏng, bong tróc lớp bê tông bảo vệ, ăn mòn cốt thép, thấm nước kéo dài. Cùng đó, các căn hộ còn xảy ra tình trạng dột nước, hệ thống hạ tầng điện, nước lạc hậu, chưa được trang bị phòng cháy chữa cháy, nhiều khu vực bị lấn chiếm… Nền móng công trình có biểu hiện lún nghiêng mức độ nhỏ.

“Việc cải tạo, xây dựng lại khu tập thể là yêu cầu cấp thiết, góp phần chỉnh trang, phát triển đô thị”, UBND phường nêu.

Từ năm 2005, Hà Nội bắt đầu cải tạo các khu chung cư cũ. Tuy nhiên, do một số bất cập và sự thay đổi chính sách nên đến nay mới có 19 dự án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ hoàn thành, đưa vào sử dụng (chiếm 1,2% tổng số nhà ở chung cư cũ) và 14 dự án đang triển khai.

Trong giai đoạn 2021-2025, thành phố lên kế hoạch cải tạo 10 khu chung cư cũ, bao gồm bốn khu nhà cấp D – cấp độ nguy hiểm, nguy cơ sụp đổ, phải di dời khẩn cấp người dân. Trong đó, nhiều khu tập thể cũng được đề xuất nâng chiều cao xây mới lên 40-48 tầng như Trung Tự, Thành Công, Kim Liên, Vĩnh Hồ…

Ngọc Diễm

Mô hình phát triển 5 khu nhà xã hội tập trung từng được TP Hà Nội đề xuất thí điểm trong giai đoạn 2016-2017. Huyện Đông Anh có hai dự án gồm khu nhà Tiên Dương 1 và 2. Ba dự án còn lại nằm trên địa bàn các huyện Mê Linh, Đông Anh, Gia Lâm, Thường Tín và Thanh Trì.

Giải pháp này cũng được nêu trong Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực từ 1/8/2024, mục tiêu đẩy mạnh việc phát triển nhà ở giai đoạn từ nay đến 2030.

Tại cuộc họp báo cáo tình hình triển khai các dự án ngày 24/3, Phó chủ tịch UBND TP Dương Đức Tuấn yêu cầu phát triển nhà xã hội, nhất là các khu nhà tập trung, là nhiệm vụ cấp bách “cần thúc đẩy nhanh” trong thời gian tới.

Với hai dự án Tiên Dương 1 và 2, các sở và địa phương cần hoàn thành chọn nhà đầu tư chậm nhất ngày 15/5 và dự kiến khởi công trong tháng 9. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ tái định cư được lấy từ ngân sách cấp huyện hoặc ứng từ Quỹ đầu tư phát triển thành phố ứng trước.

Với hai dự án ở Đông Anh, Mê Linh và Gia Lâm, UBND các huyện dùng ngân sách cấp huyện để lập quy hoạch chi tiết 1/500, hoàn thành trước ngày 1/7.

Sở Quy hoạch Kiến trúc được giao báo cáo tiến độ khu nhà xã hội tại ô đất C1-5 thuộc phân khu đô thị S5 trên địa bàn huyện Thanh Trì và Thường Tín. Sở này cũng cần bổ sung một số khu đất để phát triển nhà xã hội.

Ba tháng qua, Hà Nội liên tục khởi công ba dự án nhà xã hội, cung cấp hơn 2.000 căn tập trung tại huyện Đông Anh, Thanh Trì. Đầu tháng 3, liên danh Handico – Viglacera đã khởi công khu nhà xã hội Thăng Long Green City tại ô đất CT3, Khu đô thị mới Kim Chung, huyện Đông Anh. Giá bán khoảng 18,4 triệu đồng mỗi m2 (đã gồm VAT 5% và phí bảo trì 2%).

Thành phố dự kiến hoàn thành 8 dự án trong năm 2025 với khoảng 4.670 căn và khởi công 6 dự án với hơn 10.200 căn. Thành phố cũng sẽ chấp thuận chủ trương đầu tư cho 6 dự án mới, quy mô 10.500 căn để bổ sung nguồn cung cho các năm tiếp theo.

Năm nay, Thủ tướng giao Hà Nội hoàn thành 4.670 căn nhà xã hội. Tuy nhiên, ông lưu ý việc phát triển nhà xã hội tại Thủ đô không chỉ tập trung ở “nơi còn nhiều đất” như Đông Anh, trong khi nơi không còn nhiều quỹ đất như quận Nam Từ Liêm thì không làm.

Ngọc Diễm

Ngày 25/6, Quốc hội thông qua Luật Ngân sách nhà nước sửa đổi, trong đó đã điều chỉnh nguyên tắc phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và địa phương theo hướng tăng tính chủ động và phù hợp với đặc thù của từng nơi.

Các địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương được hưởng 80% khoản thu này, phần còn lại 20% thuộc ngân sách trung ương. Với các địa phương có nhận bổ sung cân đối, tỷ lệ tương ứng là 85% cho ngân sách địa phương và 15% cho ngân sách trung ương.

Theo đó, TP HCM, địa phương không nhận bổ sung cân đối ngân sách từ trung ương sẽ được giữ 80% tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, phần còn lại 20% nộp về ngân sách trung ương. Riêng Hà Nội, do có cơ chế riêng theo Luật Thủ đô, tiếp tục được giữ lại 100% các khoản thu này.

Trước đó, tại buổi làm việc với đoàn công tác của Tổng Bí thư Tô Lâm ngày 18/6, Phó bí thư Thường trực Thành ủy TP HCM Nguyễn Thanh Nghị đề xuất cho địa phương giữ lại toàn bộ nguồn thu từ các quỹ đất trong 5 năm tới để bổ sung nguồn lực phát triển hạ tầng khi sáp nhập. Tuy nhiên, theo Chính phủ, xét trong toàn cục hiện nguồn thu ngân sách của TP HCM chiếm 1/3 cả nước, trong khi đất đai là nguồn lực toàn dân. Do đó, để hài hòa, có thể xem xét tỷ lệ 80-20, tức 80% để lại thành phố và 20% nộp về trung ương.

Trình bày báo cáo giải trình trước Quốc hội hôm nay, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết việc điều chỉnh này nhằm tạo điều kiện cho các địa phương chủ động hơn trong việc sử dụng nguồn thu vượt dự toán, đồng thời thúc đẩy tiến độ các chương trình, dự án trọng điểm.

Luật cũng bổ sung nhiều nội dung để tăng tính linh hoạt trong điều hành ngân sách, trong đó có quy định cho phép sử dụng Quỹ dự trữ tài chính để tạm ứng cho các dự án hạ tầng quan trọng trên địa bàn tỉnh, thành. Số tiền tạm ứng tối đa không vượt quá 50% quỹ dự trữ đầu năm và phải hoàn trả trong vòng 36 tháng.

Luật sửa đổi lần này đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các cấp trong điều hành ngân sách. Thủ tướng được bổ sung thêm quyền quyết định phân bổ ngân sách, trong khi chính quyền địa phương được trao quyền cao hơn trong việc điều chỉnh dự toán, thực hiện chi tiêu, qua đó rút ngắn thủ tục và tăng hiệu quả quản lý.

Bộ trưởng Tài chính cho biết, luật mới giúp cắt giảm thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan trong chi tiêu ngân sách, đồng thời yêu cầu Quốc hội, Chính phủ, HĐND, UBND các cấp tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các sai phạm nếu có, chống tiêu cực và lãng phí trong chi tiêu công.

Hiện nay, TP HCM được giữ 100% các khoản thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phát sinh trên địa bàn, sau khi thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định, trừ các khoản thuộc ngân sách Trung ương thụ hưởng theo phân cấp. Tuy nhiên, mức này không được quy định cố định trong Luật Ngân sách Nhà nước mà được xác định theo tỷ lệ điều tiết ngân sách hàng năm do Quốc hội phê duyệt trong Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước. Giai đoạn 2022-2025, tỷ lệ điều tiết tổng thu ngân sách cho TP HCM là 21%.

Luật Ngân sách (sửa đổi) có 79 điều, hiệu lực từ năm ngân sách 2026. Riêng các quy định về lập dự toán, chấp hành ngân sách Nhà nước và phân cấp cho tỉnh, xã với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ ngày 1/7.

Quyết toán ngân sách năm 2024 và quy trình lập dự toán ngân sách năm 2026 vẫn áp dụng theo Luật Ngân sách 2015.

Phương Uyên