Tọa đàm đối thoại chính sách về tăng trưởng kinh tế ngày 3/6, PGS.TS Phạm Thế Anh, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhìn nhận Việt Nam đang đối mặt các đợt sốt giá bất động sản, ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững giai đoạn tới.

Theo ông, các đợt lên giá địa ốc khiến giới đầu tư trong nước có xu hướng tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá trên thị trường tài sản, thay vì rót tiền vào sản xuất để tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Việc này còn làm tăng chênh lệch giàu nghèo trong xã hội, kéo giá dịch vụ như tiền thuê nhà, hàng hóa, dịch vụ… tăng theo và giảm năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Việt Nam nên cân nhắc đánh thuế căn nhà thứ hai trở đi bởi nhiều lợi ích mà sắc thuế này có thể đem lại”, ông Thế Anh đề xuất.

Theo Bộ Xây dựng, trong quý đầu năm, lượng giao dịch bất động sản căn hộ chung cư, nhà ở riêng lẻ, đất nền tăng 16-32% so với quý trước, trong khi giá các loại hình bất động sản tiếp tục có xu hướng đi lên. Tại cuộc họp tháng trước, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà thừa nhận thực trạng đáng lo ngại là tốc độ tăng giá bất động sản ở Việt Nam thuộc nhóm cao nhất thế giới, trong khi khả năng tiếp cận nhà ở của người dân ngày càng giảm. Thị trường địa ốc cũng đang mất cân đối cung và cầu, cơ cấu sản phẩm bất hợp lý.

Chuyên gia Phạm Thế Anh cho rằng việc đánh thuế với căn nhà thứ hai sẽ hạn chế đầu cơ và găm giữ bất động sản, vốn đang tạo ra các “đô thị ma” và tình trạng khan hiếm nguồn cung trên thị trường thứ cấp, đẩy giá nhà đất lên cao phi lý.

“Khi chi phí sở hữu căn nhà thứ hai tăng lên do thuế, những người găm giữ sẽ có xu hướng sử dụng hiệu quả hơn bằng cách cho thuê, đưa vào sản xuất kinh doanh, hoặc buộc phải bán bớt”, ông phân tích. Điều này, theo ông Thế Anh, sẽ làm tăng nguồn cung, góp phần hạ nhiệt giá nhà, giúp thị trường lành mạnh và tránh lãng phí tài nguyên.

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn tới để trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045. Do đó, Việt Nam cần có đủ nguồn lực tài chính cho các dự án hạ tầng lớn – yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu tăng trưởng này.

Ở khía cạnh này, theo PGS.TS Phạm Thế Anh, thuế bất động sản cũng là một trong những khoản thu bền vững mới để tái đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng tại địa phương như công viên, đường sá, bệnh viện, trường học. Hơn nữa, nguồn thu này cũng mở ra cơ hội để Việt Nam cắt giảm các loại thuế khác như thuế thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân – những sắc thuế đang làm giảm động lực sản xuất kinh doanh và tiêu dùng.

Thực tế, đây không phải lần đầu giải pháp đánh thuế bất động sản thứ hai được đưa ra nhằm hạ giá nhà. Cách đây 8 năm, Chính phủ từng đề xuất thí điểm đánh thuế bất động sản thứ hai tại TP HCM, nhưng sau đó không được thông qua. Có nhiều ý kiến phản biện, một trong số đó cho rằng thời điểm đánh thuế khi đó còn quá sớm.

Năm ngoái, Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cũng đưa ra đề xuất này trong bối cảnh giá bất động sản liên tục tăng, chưa có tín hiệu giảm, nhất là phân khúc chung cư. Chuyên gia đề xuất chính sách thuế bất động sản áp cho hai đối tượng, gồm người mua căn nhà thứ hai trở lên và chủ sở hữu bỏ hoang dự án. Mức thuế sẽ tăng dần với giao dịch mà người bán có thời gian sở hữu ngắn.

Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ thuế để điều tiết thị trường gặp không ít thách thức. Giới chuyên môn cho rằng để sử dụng hiệu quả công cụ thuế, cơ quan quản lý cần xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, thông tin về thị trường bất động sản. Từ đó, việc xác định nhà thứ hai, ba… và giá trị của chúng mới công khai, minh bạch. Các mức thuế suất cũng cần nghiên cứu kỹ, tránh trùng lặp, thuế chồng thuế khiến người dân bị “kiệt quệ” sức mua.

Phương Dung

Tại cuộc họp về dự thảo Nghị định hướng dẫn Nghị quyết 254 của Quốc hội cơ chế tháo gỡ khó khăn thi hành Luật Đất đai, ngày 26/12, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đề cập tới quy định liên quan đến quyền lợi của người dân sau khi có thông báo thu hồi.

Theo Nghị quyết 254 của Quốc hội, Nhà nước thu hồi đất khi chủ đầu tư dự án đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất.

Phó thủ tướng lưu ý các quy định phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Chẳng hạn, ông gợi ý quy định thời hạn cụ thể không cho phép giao dịch để thực hiện bồi thường. Quá thời hạn này mà Nhà nước không thu hồi đất hay “quy hoạch treo”, nhà điều hành phải cho phép người dân giao dịch bình thường.

Tương tự, các quy định về bồi thường, hỗ trợ phải bảo đảm công bằng, nhất là với đất được sử dụng ổn định trước ngày 1/7/2014.

Hiện dự thảo Nghị định quy định hộ, cá nhân sử dụng đất ổn định trước 1/7/2014 sẽ được bồi thường mà không phải xem xét quy hoạch. Quy định cũng làm rõ quyền chuyển nhượng hợp pháp sau thông báo thu hồi, nhưng người mua chỉ được bồi thường tương ứng với người bán để tránh lợi dụng chính sách tái định cư.

Các trường hợp không được bồi thường gồm: đất do lấn chiếm trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp, công cộng trước ngày 1/7/2014 hay được Nhà nước giao quản lý sau thời điểm 1/7/2024.

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó chủ tịch UBND TP HCM cho biết thành phố thống nhất với đề xuất này. Song ông cho rằng việc xác định hộ gia đình là người sử dụng đất cần chốt tại thời điểm nhà chức trách thông báo thu hồi đất, nhằm ngăn tình trạng “chạy” tách hộ, trục lợi chính sách.

Trong khi đó, Phó chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Cao Văn Cường kiến nghị làm rõ tỷ lệ 75% diện tích đất thỏa thuận. Theo ông, con số này cần được hiểu là “diện tích nhà đầu tư phải thỏa thuận”, không gồm phần đất công (giao thông, thủy lợi) do Nhà nước quản lý nằm xen kẹt trong dự án.

Ngoài thu hồi đất, ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết dự thảo Nghị định sẽ làm rõ căn cứ pháp lý cho việc thu hồi, giao, cho thuê đất để thanh toán hợp đồng dự án BT.

Kết luận cuộc họp, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các quy định mới phải rõ ràng, tránh mâu thuẫn, minh bạch trong đấu giá, đấu thầu và phân cấp quản lý đất đai.

Về hợp đồng BT, ông lưu ý các quy định liên quan giao, quỹ đất thanh toán và thời điểm xác định giá phải căn cứ trên hợp đồng đã ký. Việc bổ sung các giấy tờ hành chính không có giá trị pháp lý rõ ràng có thể dẫn tới tranh chấp phức tạp, nên các quy định phải được nêu chặt chẽ ngay trong hợp đồng, tránh tùy tiện.

Phó thủ tướng yêu cầu các cơ chế mới, nhất là liên quan dự án BT, không được hồi tố, và chỉ áp dụng cho các trường hợp phát sinh từ ngày 1/7/2025. Việc này nhằm tháo gỡ cho địa phương nhưng không tạo rủi ro pháp lý.

Về định giá đất, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu thận trọng khi áp dụng bảng giá và hệ số điều chỉnh (hệ số K). Theo đó, khi chưa có đầy đủ dữ liệu thị trường để xây dựng được bảng giá đất sát thực tế, cơ quan quản lý buộc áp dụng phương pháp xác định giá đất cụ thể theo Luật Đất đai.

Liên quan tới cho thuê đất, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà nhắc lại tinh thần của Luật Đất đai là cho phép doanh nghiệp được chọn giữa trả một lần hoặc hàng năm. Việc đặt thêm điều kiện buộc họ phải trả tiền thuê đất một lần trong một số trường hợp là không phù hợp, cần rà soát kỹ lưỡng.

Ông cũng lưu ý đất cho thuê có thể được đấu giá để xác định mức giá thuê sát thị trường. Ngoài ra, với các quy định miễn tiền sử dụng, thuê đất, dự thảo Nghị định chỉ nên loại trừ trường hợp dự án trong thời gian xây dựng cơ bản, nhằm tránh cách hiểu chung chung, gây phức tạp.

Phương Dung