Thị trường bất động sản Mỹ năm 2025 đang chứng kiến một nghịch lý thú vị: Công nghệ càng hiện đại, người mua nhà càng mệt mỏi. 

Không còn dừng lại ở các công cụ chỉnh sửa màu sắc đơn thuần, AI đang can thiệp sâu vào cấu trúc hình ảnh, tạo ra một hiện tượng mà giới chuyên môn gọi là “housefished” – mượn từ khái niệm “catfish” (lừa tình qua mạng). Những ngôi nhà trên web thì đẹp như mơ, nhưng thực tế lại là những cú lừa ngoạn mục, đẩy người mua vào ma trận thông tin hỗn loạn và tốn kém.

Cú lừa thị giác và bài toán chi phí cơ hội

Trong đầu tư bất động sản, thông tin chính xác là tài sản quý giá nhất. Tuy nhiên, AI đang làm xói mòn tài sản này. Claire Boston, một phóng viên cao cấp, đã ghi nhận tình trạng ngày càng nhiều người mua nhà tại Mỹ rơi vào cảnh dở khóc dở cười khi tin vào những bức ảnh đã được “tút tát” quá đà.

Những dấu hiệu nhận biết đang dần trở nên phổ biến: Bề mặt tường láng mịn bất thường, thảm cỏ xanh mướt không một chiếc lá úa. Thậm chí, đôi khi những chiếc đèn chùm sang trọng hay cửa sổ thoáng đãng xuất hiện trong ảnh lại hoàn toàn không tồn tại ở đời thực.

Megan Kolstad, một môi giới bất động sản tại St. Paul (Minnesota), là nhân chứng sống cho trào lưu méo mó này. Trong một lần dẫn khách đi xem nhà, cô và khách hàng đã sững sờ khi phát hiện bức ảnh rao bán trên mạng có một ô cửa sổ phòng ngủ rất đẹp, nhưng thực tế bức tường đó lại kín mít.

“Điều đó thực sự gây hiểu lầm nghiêm trọng”, Kolstad bức xúc. Từ góc độ kinh doanh, đây không chỉ là sự lừa dối về thẩm mỹ mà là sự lãng phí nguồn lực khổng lồ. Khách hàng và môi giới mất thời gian di chuyển, sắp xếp lịch trình chỉ để đối chiếu những gì thấy trên mạng với thực tế phũ phàng.

“Khi đến nơi, chúng tôi chỉ mải so sánh ảnh mạng với thực tế, và việc đó rất lãng phí thời gian”, Kolstad nhấn mạnh. Trong một thị trường cạnh tranh, thời gian là tiền bạc. Việc bị thu hút bởi một sản phẩm ảo đồng nghĩa với việc nhà đầu tư có thể đã bỏ lỡ một cơ hội thực tế khác tốt hơn ở nơi khác.

Sonia Rodriguez, một môi giới thuộc Redux Group ở Bắc Virginia, cũng chia sẻ trải nghiệm tương tự. Cô từng đi tiền trạm một căn nhà được quảng cáo là trống trải, sạch sẽ (nhờ kỹ thuật dàn dựng ảo). Nhưng khi bước vào, hiện trạng là một mớ hỗn độn đồ đạc của chủ nhà đang ở, cộng với hệ thống ánh sáng tồi tệ khác xa trên ảnh.

“Tôi đến xem trước và nghĩ ngay: Không ổn rồi”, Rodriguez kể lại. Quyết định không đưa khách đến xem sau đó của cô là một hành động quản trị rủi ro cần thiết. Nếu không, uy tín của nhà môi giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự thiếu trung thực của hình ảnh niêm yết.

Ranh giới giữa marketing và gian lận

Cần phải phân biệt rõ ràng giữa làm đẹp và lừa dối. Dàn dựng ảo (dùng phần mềm thêm nội thất vào ảnh phòng trống) từ lâu đã là một công cụ marketing hợp pháp và hiệu quả, giúp người mua hình dung tiềm năng của không gian sống. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI tạo sinh đang đẩy mọi thứ đi quá giới hạn đạo đức.

Vấn đề nằm ở chỗ, các công cụ AI hiện nay không chỉ “trang điểm” mà còn “phẫu thuật thẩm mỹ” cho ngôi nhà. Nathan Cool, một nhiếp ảnh gia bất động sản kỳ cựu 15 năm tại California, gọi đây là những ảo giác của AI. Ông ủng hộ việc dùng công nghệ để chỉnh sửa ánh sáng hay màu sắc cho nhanh gọn, nhưng kịch liệt phản đối việc thay đổi cấu trúc vật lý.

“Những dấu hiệu cảnh báo bắt đầu xuất hiện khi tôi nghĩ: Khoan đã”, Cool phân tích. “Mọi thứ bắt đầu thay đổi cấu trúc. Tường dài hơn. Cửa sổ lớn hơn. Thậm chí có thể xuất hiện thêm một góc nhà”.

Khi AI tự ý thêm một góc nhà hay nới rộng cửa sổ, nó đang tạo ra một bản mô tả sai lệch về tài sản. Hãy tưởng tượng một nhà đầu tư xuống tiền đặt cọc vì thích độ thoáng của căn phòng, để rồi phát hiện ra độ thoáng đó chỉ là sản phẩm của thuật toán photoshop.

Kolstad còn đưa ra ví dụ về sự sắp đặt phi lý trí của AI: Một bộ sofa chữ L khổng lồ cho 8 người được nhét vào không gian chật hẹp, chắn ngang cửa sổ. “Thực tế thì một chiếc ghế lớn như vậy không thể nào vừa với không gian đó”, cô nói. Điều này đánh lừa cảm nhận của người mua về diện tích thực tế – một chỉ số quan trọng trong định giá bất động sản. Khi kích thước và công năng bị bóp méo, rủi ro định giá sai tài sản sẽ tăng lên theo cấp số nhân.

Siết chặt quy định: Hồi chuông cảnh tỉnh cho thị trường

Trước làn sóng “fake news” trong hình ảnh bất động sản, cơ chế tự điều chỉnh của thị trường và bàn tay quản lý của nhà nước đã bắt đầu can thiệp. Đây là tín hiệu cho thấy thời kỳ “miền Tây hoang dã” của AI trong lĩnh vực này sắp kết thúc.

Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia Mỹ (NAR) đã chính thức lên tiếng. Dù vẫn ủng hộ ứng dụng công nghệ, NAR cảnh báo các thành viên phải tuân thủ Bộ Quy tắc Đạo đức, trong đó cấm tuyệt đối hành vi “phóng đại, xuyên tạc hoặc che giấu các thông tin quan trọng”.

Ở cấp độ pháp lý, các bang lớn đang đi đầu trong cuộc chiến chống lại sự lừa dối của AI. Sở Ngoại vụ bang New York tháng trước đã phát đi cảnh báo về sự gia tăng của hình ảnh nhân tạo, coi đây là hành vi có thể vi phạm luật quảng cáo gây hiểu lầm. Họ khuyến khích người mua nộp đơn khiếu nại – một động thái trao quyền mạnh mẽ cho người tiêu dùng.

Quyết liệt nhất phải kể đến California. Từ ngày 1/1 tới đây, một đạo luật mới sẽ có hiệu lực, buộc các môi giới phải công bố rõ ràng khi sử dụng ảnh đã chỉnh sửa kỹ thuật số. Quan trọng hơn, luật yêu cầu phải cung cấp kèm theo cả phiên bản ảnh gốc chưa chỉnh sửa.

Đây là một thay đổi mang tính bước ngoặt. Nó buộc người bán phải minh bạch hóa hiện trạng tài sản. Nếu áp dụng vào góc nhìn đầu tư, quy định này giúp thanh lọc thị trường, loại bỏ những “bom xịt” được tô vẽ và giúp giá cả phản ánh đúng giá trị thực hơn.

Các công ty môi giới cũng đang tự dựng lên hàng rào bảo vệ mình. Cả Rodriguez và Kolstad đều cho biết họ được yêu cầu phải ghi chú rõ ràng trên các bức ảnh có can thiệp của AI. Trong kỷ nguyên thông tin, sự minh bạch chính là ttấm khiên bảo vệ thương hiệu tốt nhất trước các rủi ro kiện tụng.

Sự xâm nhập của AI vào bất động sản là xu thế không thể đảo ngược. Nó mang lại tốc độ và chi phí thấp cho người bán, nhưng lại đẩy rủi ro thẩm định về phía người mua. Câu chuyện tại Mỹ là bài học nhãn tiền cho thị trường Việt Nam, nơi công nghệ cũng đang bùng nổ trong các ứng dụng proptech (công nghệ bất động sản).

Như nhiếp ảnh gia Nathan Cool đã cảnh báo, khi AI bắt đầu ảo giác, rủi ro sẽ trở nên cực kỳ lớn. Một cú click chuột vào bức ảnh đẹp có thể dẫn đến một giao dịch sai lầm trị giá hàng tỷ đồng. Trong thời đại này, sự hoài nghi hợp lý và việc mắt thấy, tay sờ lại trở thành công cụ bảo vệ tài sản hiệu quả nhất.

UBND tỉnh Đồng Nai vừa ban hành Công văn số 12024/UBND-KTNS về việc điều chỉnh phương án xử lý các trụ sở làm việc dôi dư sau quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức lại chính quyền địa phương hai cấp. 

Theo chỉ đạo mới nhất từ lãnh đạo tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh đã chấp thuận đề xuất của Sở Tài chính về việc không tiếp tục chuyển giao các cơ sở nhà đất dôi dư từ các sở, ban, ngành cấp tỉnh và UBND cấp huyện sang Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, khai thác như các kế hoạch đã ban hành trước đó.

Thay vào đó, các trụ sở này sẽ được chuyển giao về cho UBND các xã, phường theo phạm vi địa bàn quản lý nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tối đa hóa nguồn thu ngân sách từ việc quản lý, khai thác tài sản công không dùng để ở.

Việc điều chỉnh này được căn cứ trên quy định tại Nghị định số 286/2025/NĐ-CP, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ và hiệu quả quản trị tài sản của chính quyền cơ sở. Để đảm bảo lộ trình chuyển giao diễn ra đúng quy định, Sở Tài chính được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các địa phương rà soát kỹ lưỡng hồ sơ và số liệu trước khi báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh ra quyết định cuối cùng. 

Bên cạnh đó, các xã và phường cần căn cứ thẩm quyền theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương để rà soát, bổ sung chức năng nhiệm vụ cho các Trung tâm Dịch vụ tổng hợp trực thuộc, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc tiếp nhận và vận hành các cơ sở nhà đất dôi dư này.

Theo thống kê sơ bộ, danh sách các trụ sở dôi dư đợt này tập trung tại nhiều địa bàn trọng điểm như phường Bình Phước với 22 trụ sở, phường Bình Long và phường Trấn Biên mỗi nơi có 7 trụ sở, cùng nhiều mặt bằng tại các xã Đồng Phú, Lộc Ninh, Tân Khai.

Lãnh đạo tỉnh yêu cầu các cơ quan liên quan khẩn trương triển khai thực hiện, trường hợp phát sinh khó khăn vướng mắc phải kịp thời báo cáo thông qua Sở Tài chính để có biện pháp xử lý dứt điểm, tránh tình trạng lãng phí tài sản công sau khi tinh giản bộ máy.

Trước kỳ họp thứ 7 (kỳ họp chuyên đề) của HĐND TPHCM khóa X, nhiệm kỳ 2021-2026, UBND TPHCM đã gửi tới tờ trình về ban hành nghị quyết quy định bảng giá đất lần đầu áp dụng từ ngày 1/1/2026.

Dự kiến, giá đất ở cao nhất toàn TPHCM nằm tại đường Đồng Khởi, Nguyễn Huệ và Lê Lợi (khu vực quận 1 cũ), với mức 687,2 triệu đồng/m2 đối với vị trí 1. Đây là nhóm tuyến đường trung tâm, tập trung hoạt động thương mại – dịch vụ, du lịch và tài chính lớn nhất thành phố.

So với bảng giá đất hiện hành, mức giá này tăng tối đa 1,65 lần và phản ánh xu hướng tiệm cận giá thị trường.

Giá đất ở thấp nhất trong dự thảo được xác định tại khu dân cư Thiềng Liềng, huyện Cần Giờ cũ, với mức 2,3 triệu đồng/m2. Đây là khu vực có điều kiện hạ tầng còn hạn chế, vị trí biệt lập, chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân địa phương.

Việc xác lập mức giá thấp tại Thiềng Liềng nhằm phù hợp điều kiện kinh tế – xã hội, tránh tạo áp lực tài chính đối với người dân khi thực hiện nghĩa vụ đất đai.

Chênh lệch giữa giá đất ở cao nhất và thấp nhất tại TPHCM dự kiến lên tới gần 300 lần. Sự khác biệt này phản ánh rõ đặc điểm không gian đô thị, mức độ phát triển hạ tầng, khả năng sinh lợi của đất đai tại từng khu vực.

Ngoài khu vực trung tâm quận 1 cũ, nhiều địa bàn khác dự kiến cũng có mức giá cao. Tại khu vực Bình Dương cũ, giá đất ở cao nhất được đề xuất 89,6 triệu đồng/m2 (đường Bác sĩ Yersin, Bạch Đằng). Tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, mức cao nhất lên tới 149,48 triệu đồng/m2 (đường Thùy Vân).

Cơ quan soạn thảo nêu rõ, bảng giá đất không phải là giá giao dịch, mà là căn cứ quản lý Nhà nước, được xây dựng có lộ trình và sẽ tiếp tục điều chỉnh hằng năm để phù hợp biến động thị trường. 

Sau sáp nhập, bảng giá đất hiện hành tại các địa phương tại TPHCM có độ chênh lớn so với giá thị trường, gây khó khăn cho bồi thường, tái định cư và đấu giá đất. Với bảng giá dự kiến mới, khoảng cách này được thu hẹp đáng kể, đặc biệt ở khu vực trung tâm và các đô thị phát triển nhanh.

Theo UBND TPHCM, các mức giá nêu trên được xây dựng dựa vào vị trí, chiều rộng đường, loại đô thị, điều kiện kết nối hạ tầng và khả năng khai thác thương mại. Bảng giá đất mới nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch lớn giữa giá Nhà nước và giá thị trường, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Quy định rõ các trường hợp xác định giá đất theo luật Đất đai hoặc theo bảng giá đất

Ngày 29/12, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành, hiệp hội doanh nghiệp bất động sản nghe báo cáo hoàn thiện dự thảo các nghị định hướng dẫn triển khai thực hiện Nghị quyết 254 của Quốc hội về hướng dẫn thi hành luật Đất đai năm 2024.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, phạm vi điều chỉnh của dự thảo nghị định bao gồm thu hồi đất đối với các dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất, và quy định chuyển tiếp; các trường hợp không được bồi thường về đất.

Về xác định giá đất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, dự thảo nghị định vẫn áp dụng các phương pháp định giá đất theo quy định. Trong đó, đề xuất sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Đối với các trường hợp không áp dụng được bảng giá đất và hệ số điều chỉnh, có phương án xác định giá đất cụ thể, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 254, nhất là các dự án lấn biển, dự án có hạng mục lấn biển và các trường hợp không có đủ dữ liệu.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu đề nghị giữ các phương pháp xác định giá đất theo luật Đất đai, bởi mỗi ô đất có các chỉ tiêu quy hoạch khác nhau như hệ số sử dụng đất, chiều cao công trình, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị và phương án đầu tư. 

Đối với các địa phương có tính đặc thù Hà Nội và TPHCM, nơi các dự án chủ yếu là công trình hỗn hợp, lãnh đạo TP Hà Nội cho rằng phương án xác định giá đất theo diện tích là phù hợp trước mắt, đồng thời đề xuất phân vùng, nội thành và ngoại thành có mức diện tích khác nhau.

Đáng chú ý, đại diện Hiệp hội Bất động sản Việt Nam kiến nghị làm rõ tiêu chí “không phù hợp” đối với các trường hợp không áp dụng bảng giá đất. Cụ thể là các dự án đã được Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố thông qua chủ trương đầu tư có mục đích sử dụng đất hỗn hợp; các dự án chưa có hạ tầng; các dự án có quy mô sử dụng đất từ 20ha trở lên đối với các tỉnh, và từ 30ha trở lên đối với Hà Nội và TPHCM.

Xác định rõ trường hợp áp bảng giá đất hay giá đất cụ thể

Kết luận nội dung này, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà giao Hiệp hội Bất động sản Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, xây dựng các tiêu chí định lượng cụ thể, như dự án có quy mô từ 20 ha trở lên đối với các tỉnh, thành phố, từ 30ha trở lên đối với Hà Nội và TPHCM.

Bên cạnh đó, đất đã có quy hoạch, liên quan đầu tư hỗn hợp, chưa có đầu tư hạ tầng thì áp dụng phương pháp định giá đất theo quy định của luật Đất đai. Các nội dung này cần trao đổi với địa phương để thống nhất thực hiện.

Trong xác định giá đất, lãnh đạo Chính phủ khẳng định chỉ đưa vào nghị định những nội dung có cơ sở khoa học, phương pháp rõ ràng và dữ liệu đầy đủ. Theo đó, nơi có đủ dữ liệu thì áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh.

Nơi nào không có dữ liệu, không áp dụng được hệ số thì phải xác định giá đất cụ thể theo các phương pháp đã được luật Đất đai 2024 quy định, không tự ý đưa ra hệ số hay phương pháp mới khi chưa có căn cứ, chưa có quy chuẩn và dữ liệu đầy đủ.

Lãnh đạo Chính phủ lưu ý, đối với các yếu tố liên quan đến quy hoạch, tầng cao, mật độ xây dựng, nếu cần tính toán thì áp dụng phương pháp thặng dư, không đặt thêm các hệ số không rõ nguồn gốc, không sáng tạo thêm cơ chế mới. Việc ban hành quy định phải bảo đảm sau khi ban hành, địa phương có thể triển khai ngay, không lúng túng.

Về đấu thầu, đấu giá đất, Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ quy định về giá khởi điểm, tránh để địa phương và doanh nghiệp mất nhiều thời gian tính toán; đồng thời nghiên cứu bổ sung trường hợp áp dụng bảng giá đất nếu có ý kiến từ thực tiễn.