Bộ Tài chính vừa có văn bản trả lời kiến nghị của cử tri TP Hà Nội liên quan đến việc miễn, giảm tiền sử dụng đất; cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất; tiếp tục xem xét giảm mức phí chuyển đổi cho các hộ có diện tích đất vườn, ao gắn liền với đất ở.

Cử tri đề nghị tiếp tục miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với hộ gia đình khi chuyển đất vườn, ao sang đất ở trong hạn mức để chia tách cho con cái; cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, và trả dần từ 5-10 năm nhằm giảm áp lực tài chính.

Trả lời nội dung này, Bộ Tài chính cho biết, pháp luật đất đai hiện hành đã quy định miễn tiền sử dụng đất trong hạn mức giao đất ở khi cấp giấy chứng nhận lần đầu, hoặc khi chuyển mục đích sử dụng đất không phải là đất ở sang đất ở đối với một số đối tượng.

Cụ thể, theo Nghị định số 103/2024/NĐ-CP, các hộ gia đình là người dân tộc thiểu số, hộ nghèo tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn được miễn tiền sử dụng đất trong hạn mức khi thực hiện các thủ tục nêu trên.

Chính sách này gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo quy định của Chính phủ.

Về đề xuất cho phép ghi nợ tiền sử dụng đất và trả dần, Bộ Tài chính cho biết, việc ghi nợ đã được quy định tại Luật Đất đai 2024 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Việc xác định đối tượng, mức tiền được ghi nợ, thời hạn ghi nợ, cũng như trình tự, thủ tục thanh toán và xóa nợ tiền sử dụng đất được thực hiện theo các nghị định chuyên ngành về tiền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận.

Đối với kiến nghị giảm mức phí chuyển đổi đất vườn, ao gắn liền với đất ở, kể cả trường hợp tách hộ, Bộ Tài chính cho biết, Quốc hội đã có quy định theo hướng giảm nghĩa vụ tài chính cho người dân.

Cụ thể, Nghị quyết số 54/2025/QH15 của Quốc hội quy định mức thu tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất trong thửa đất có nhà ở theo hướng thấp hơn so với quy định chung, áp dụng đối với diện tích không vượt quá hai lần hạn mức giao đất ở.

Nội dung này đã được thể chế hóa tại các nghị định hướng dẫn Luật Đất đai và các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho TP Hà Nội, có hiệu lực từ đầu năm 2026.

Bên cạnh đó, cử tri Hà Nội kiến nghị rà soát, đối chiếu quy định tại Điều 16 Nghị định 45/2014/NĐ-CP với Điều 22 Nghị định 103/2024/NĐ-CP và khoản 8 Điều 1 Nghị định 291/2025/NĐ-CP nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật về ghi nợ tiền sử dụng đất.

Theo phản ánh, các quy định hiện hành chưa nêu cụ thể việc ghi nợ tiền sử dụng đất trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân được chuyển mục đích sử dụng đất nhưng gặp khó khăn về tài chính. Cử tri cho rằng cần làm rõ nội dung này để tháo gỡ vướng mắc, khuyến khích người dân thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất đúng quy định, tránh sử dụng sai mục đích.

Bộ Tài chính cho biết, Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/8/2024. Theo phân công của Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và Bộ Tài chính đã xây dựng, trình ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành.

Trong đó, Bộ Tài chính chủ trì xây dựng Nghị định 103/2024/NĐ-CP về tiền sử dụng đất (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 291/2025/NĐ-CP). Khoản 1 Điều 22 quy định việc xác định đối tượng, mức và thời hạn ghi nợ tiền sử dụng đất thực hiện theo nghị định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nghị định về cấp Giấy chứng nhận; còn trình tự, thủ tục ghi nợ, thanh toán và xóa nợ thực hiện theo Nghị định 103.

Theo Luật Đất đai 2024 và các nghị định liên quan do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì xây dựng, đối tượng được ghi nợ tiền sử dụng đất gồm: người được bố trí tái định cư; cá nhân, hộ gia đình đang sử dụng đất có nhu cầu ghi nợ khi được cấp Giấy chứng nhận lần đầu.

Trường hợp cần điều chỉnh, bổ sung đối tượng được ghi nợ tiền sử dụng đất, Bộ Tài chính đề nghị cử tri kiến nghị với Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, khu vực bãi biển xã Chân Mây – Lăng Cô (TP Huế) hiện nay có khá nhiều dự án du lịch nghỉ dưỡng cao cấp trong tình trạng tạm dừng thi công, bị bỏ hoang.

Đặc biệt, dọc tuyến đường Chân Mây, đoạn qua các thôn Phú Hải và An Cư Đông 2, ít nhất 5 dự án đã được cấp phép đầu tư, gồm Khu biệt thự du lịch sinh thái biển Lăng Cô; Khu phức hợp du lịch và dịch vụ Kim Long Lăng Cô; Khu du lịch nghỉ dưỡng quốc tế Minh Viễn – Lăng Cô; Khu nghỉ dưỡng Huyền thoại Địa Trung Hải; Khu du lịch nghỉ dưỡng, sân golf Lăng Cô.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, đây đều là những dự án sở hữu vị trí đắc địa, quy mô lớn, đã được cấp phép đầu tư cách đây 10-20 năm và nằm trong Khu kinh tế trọng điểm Chân Mây – Lăng Cô của thành phố Huế.

Có những dự án được quảng bá đạt tiêu chuẩn cao cấp quốc tế, với tổng vốn đầu tư hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, nhưng xây dựng dang dở rồi “đắp chiếu” kéo dài. Một số dự án đến nay vẫn chỉ là những bãi cát trắng, trở thành điểm khai thác khoáng sản trái phép.

Trong số 5 dự án nêu trên, hiện nay chỉ có Khu phức hợp Du lịch và Dịch vụ Kim Long Lăng Cô bắt đầu xây dựng rầm rộ.

Bên cạnh đó, Khu du lịch nghỉ dưỡng quốc tế Minh Viễn – Lăng Cô, với tổng mức đầu tư 368 triệu USD, sau nhiều năm “mắc cạn” bên vịnh đẹp thế giới đã có dấu hiệu “hồi sinh”, thi công trở lại, với cam kết hoàn thành, đưa vào hoạt động giai đoạn 1 trong năm 2026.

Đại diện Ban Quản lý Khu kinh tế, công nghiệp thành phố Huế cho biết, hầu hết chủ đầu tư các dự án du lịch trên địa bàn, nhất là tại Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, đều chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19.

Sau đại dịch, tình hình kinh tế thế giới và trong nước chưa hoàn toàn phục hồi, chính sách tín dụng thắt chặt nên các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc huy động vốn để thực hiện dự án.

Ngoài ra, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số dự án gặp vướng mắc dẫn đến việc bàn giao đất cho nhà đầu tư bị chậm, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Theo rà soát của Ban Quản lý Khu kinh tế, công nghiệp thành phố Huế, phần lớn các dự án du lịch trên địa bàn phải chờ chủ trương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của Quốc hội, Chính phủ, nên chưa triển khai xây dựng trong thời gian này.

Trong thời gian tới, thành phố Huế sẽ tiếp tục làm việc, đôn đốc các nhà đầu tư đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa dự án vào hoạt động.

Trường hợp nhà đầu tư không có khả năng để tiếp tục thực hiện, cơ quan quản lý nhà nước sẽ rà soát chấm dứt hoạt động dự án theo quy định.

Nhiều địa phương gần đây rục rịch chuẩn bị cho công tác hoàn tất dữ liệu hoặc lấy ý kiến về dự thảo bảng giá đất lần đầu, áp dụng từ ngày 1/1/2026.

Tại Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất lần đầu. Theo dự thảo, giá đất sẽ được chia thành 17 khu vực, thay cho cách xác định theo ranh giới quận, huyện như trước đây.

Giá đất cao nhất được đề xuất tại khu vực 1, bao gồm các phường nằm trong vành đai 1, với mức tối đa hơn 702 triệu đồng/m2, tăng khoảng 2% so với bảng giá hiện hành. Ở khu vực ngoại thành, một số vị trí dự kiến tăng mạnh 25-26%, như khu vực 9, nơi giá đất vị trí 1 trên Quốc lộ 32 có thể đạt khoảng 65 triệu đồng/m2.

Tại TPHCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị xây dựng bảng giá đất lần đầu áp dụng từ ngày 1/1/2026 theo trình tự, thủ tục rút gọn. Đồng thời, đơn vị này đề nghị 168 xã, phường, đặc khu, thuế thành phố và các thuế cơ sở, Văn phòng đăng ký đất đai thành phố, các chi nhánh cùng các cơ quan liên quan khẩn trương cung cấp dữ liệu giá đất các tuyến đường, tuyến đường dự kiến, gửi trước ngày 5/11.

Các địa phương khác như Tây Ninh, Đồng Nai, Đà Nẵng… cũng lấy ý kiến về bảng giá đất lần đầu áp dụng từ đầu năm sau.

Viện Nghiên cứu và Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng việc ban hành bảng giá đất mới là bước tiến tất yếu trong quản lý nhà nước, góp phần minh bạch hóa thị trường. Tuy nhiên, mức tăng “sốc” tại nhiều khu vực đang tạo ra những rủi ro đáng lưu ý cho doanh nghiệp, người dân và cả hoạt động tín dụng của ngân hàng.

Đơn vị này đánh giá bảng giá đất mới sẽ tác động đến 5 nhóm đối tượng: Cá nhân, doanh nghiệp bất động sản, ngân hàng, thị trường chung và chính quyền địa phương.

Đối với doanh nghiệp, mức tăng khiến chi phí bồi thường, tiền sử dụng đất – chi phí chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu chi phí phát triển dự án và tổng mức đầu tư dự án tăng mạnh.

Đối với những dự án đang triển khai, chi phí tiền sử dụng đất tăng mạnh có thể khiến tổng mức đầu tư vượt xa khả năng tài chính. Ngược lại, với các dự án chưa triển khai, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc lập kế hoạch ngân sách và phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, việc thị trường có chấp nhận mức giá bán buộc phải điều chỉnh tăng hay không vẫn là một ẩn số.

Đối với thị trường, chi phí sử dụng đất, tiền thuê đất và chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng tăng mạnh, khiến giá thành phát triển dự án đội cao. Giá bán dự kiến tăng theo chi phí đầu vào, gây áp lực lên khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Trên cơ sở đó, VARS IRE cho rằng bảng giá đất chỉ có ý nghĩa khi được áp dụng cho một mục đích cụ thể như bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nếu dùng chung cho các mục đích khác như tính tiền sử dụng đất, đấu giá hay tính thuế, bảng giá sẽ mất tính thực tiễn và cần được điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp:

Đơn vị này kiến nghị xác định đúng vai trò của bảng giá đất: Bảng giá là công cụ quản lý và thu thuế của Nhà nước, không phải là công cụ điều tiết cung, cầu thị trường. Việc ổn định chính sách giá đất cần hướng tới mục tiêu dài hạn về minh bạch, công bằng và bền vững.

Đồng thời, giá đất cũng cần được linh hoạt trong điều hành, cho phép địa phương ban hành hệ số điều chỉnh linh hoạt theo từng khu vực, thời điểm, loại hình sử dụng đất và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.

VARS IRE nhấn mạnh cần xây dựng lộ trình điều chỉnh phù hợp, tránh gây “sốc” cho thị trường và tác động đột ngột đến doanh nghiệp, người dân, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đang hoàn thiện mô hình chính quyền đô thị 2 cấp.

Đồng quan điểm, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) cũng cho rằng việc xác định giá đất cần nhằm mục tiêu tăng cường cơ hội tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh, kiểm soát biến động giá đất, đặc biệt là giá đất sản xuất kinh doanh, phi nông nghiệp.

Đất đai còn là nguồn lực phát triển quan trọng, có vai trò dẫn dắt nhiều ngành kinh tế. Trong đó, riêng khu vực bất động sản và các ngành liên quan đã đóng góp khoảng 10% GDP, giữ vai trò then chốt trong tăng trưởng, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và nguồn thu lớn cho ngân sách.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số từ năm 2026, việc điều chỉnh bảng giá đất cần cân nhắc. Nếu tăng sẽ làm tăng chi phí sản xuất, đầu tư, gây ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Hệ quả dây chuyền từ giá đất tăng còn có thể khiến thị trường bất động sản chững lại, tác động tiêu cực đến các lĩnh vực liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính, ngân hàng…, qua đó ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. 

Viện này cũng đề nghị các địa phương xem xét trong quá trình điều chỉnh giá đất trong bảng giá đất cần nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Chung cư chủ yếu ở phân khúc giá cao

Trong báo cáo 9 tháng đầu năm về nhà ở và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng cho biết giá bán nhiều phân khúc vẫn duy trì ở mức cao và tiếp tục có xu hướng tăng so với cùng kỳ năm trước.

Tại Hà Nội, giá bán sơ cấp từ chủ đầu tư hiện dao động trung bình 70–80 triệu đồng/m², tăng gần 6% so với quý I và khoảng 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Một số dự án hạng sang còn được chào bán ở mức 150–300 triệu đồng/m².

Báo cáo mới đây của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cũng cho thấy giá chung cư Hà Nội quý vừa qua đạt bình quân 75,5 triệu đồng/m², tăng 7,7% so với quý trước. Nguyên nhân chính đến từ việc các chủ đầu tư tiếp tục đưa hàng tồn kho ra thị trường với mức giá cao, trong khi nguồn cung mới dự kiến chào bán trên 100 triệu đồng/m² lại tăng mạnh, dù thanh khoản vẫn trầm lắng.

Khảo sát thực tế của phóng viên Dân trí cho thấy, nhiều dự án mở bán gần đây đều nằm ở phân khúc cao cấp. Tại phường Đại Mỗ, giá căn hộ mở bán khoảng 80–120 triệu đồng/m². Một dự án ở đường Lê Quang Đạo (quận Nam Từ Liêm) niêm yết khoảng 130 triệu đồng/m², chưa bao gồm VAT và phí bảo trì.

Ở phường Việt Hưng, có dự án dự kiến giá vượt 120 triệu đồng/m²; tại khu vực Cầu Giấy, một dự án khác được đưa ra với giá từ 150 triệu đồng/m²; trong khi tại phường Xuân Đỉnh, một dự án mới cũng mở bán ở mức 100 triệu đồng/m².

Không chỉ thị trường sơ cấp, giá chung cư thứ cấp cũng leo thang vượt 100 triệu đồng/m². Chẳng hạn, dự án nằm trên trục đường Lê Quang Đạo từng được bán với giá 49–60 triệu đồng/m² vào năm 2020, nay đã được rao bán lại ở mức 100–120 triệu đồng/m².

Hay một dự án chung cư ở mặt đường Lê Văn Lương, thời điểm 2017, chủ đầu tư bàn giao căn hộ với giá từ 35 triệu đồng/m2, thì nay các căn hộ tại đây đều được rao bán trên 100 triệu đồng/m2.

Vì sao giá nhà leo thang?

Lý giải nguyên nhân giá chung cư tăng cao, bà Đỗ Thu Hằng – Giám đốc cao cấp Savills Hà Nội – cho biết thành phố đang đẩy mạnh cải cách thể chế, phát triển hạ tầng và thí điểm nhiều dự án nhà ở. Một số dự án mới dự kiến triển khai tại khu vực ngoài vành đai 3, khi hoàn tất thủ tục và đưa sản phẩm ra thị trường, sẽ góp phần điều chỉnh mặt bằng giá.

Theo bà Hằng, yếu tố then chốt vẫn là chi phí sử dụng đất, hiện chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành căn hộ. Nếu được tính toán hợp lý, hài hòa lợi ích Nhà nước và doanh nghiệp, giá nhà có thể giảm về mức phù hợp hơn với khả năng chi trả. Đồng thời, chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai cho phân khúc vừa túi tiền cũng rất cần thiết để phát triển dòng sản phẩm này.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia bất động sản Lê Đình Chung nhận định có nhiều nguyên nhân đẩy giá nhà tăng. Thứ nhất, quỹ đất nội thành khan hiếm, các chủ đầu tư có đất thường chọn phân khúc cao cấp. Thứ hai, chi phí nhân công, vật liệu, vốn đều leo thang, cộng thêm thủ tục pháp lý kéo dài làm chi phí vốn bị đội lên. Trong đó, tiền sử dụng đất là gánh nặng lớn nhất, trực tiếp đẩy giá nhà tăng vọt.

Ông Nguyễn Xuân Bình – Phó Tổng giám đốc Cienco 5 Land (Tập đoàn Mường Thanh) – cho rằng từ đầu 2023 đến nay, Hà Nội và TPHCM chứng kiến đợt tăng giá đột biến do thiếu nguồn cung nhà thương mại trong 4–5 năm qua. Quy định hiện hành chỉ cho phép làm dự án thương mại khi có quyền sử dụng đất ở đã khiến nhiều dự án bị đình trệ, dù chủ đầu tư có quỹ đất nhưng chưa đủ điều kiện pháp lý.

Ngoài ra, Luật Đất đai 2024 quy định xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường làm chi phí đất tăng mạnh. Thủ tục hành chính kéo dài, có dự án mất 5–10 năm mới hoàn tất giao đất và định giá, khiến chi phí tài chính và lạm phát tích tụ, đẩy giá thành sản phẩm lên cao.

Ông Bình nhấn mạnh, doanh nghiệp không muốn bán nhà giá cao bởi phân khúc cao cấp kén khách và rủi ro lớn. Tuy nhiên, với chi phí đầu vào ngày càng đội lên, đặc biệt là tiền sử dụng đất, các chủ đầu tư ngại đầu tư phân khúc nhà ở giá rẻ.