Trong 1-2 năm trở lại đây, giá bất động sản tại các đô thị lớn tăng phi mã, giấc mơ an cư ngày càng xa tầm với của người dân. Trong cuộc họp gần đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng phải thốt lên về thực trạng giá nhà cao, cao mãi, người dân không thể mua được.

Một loạt các giải pháp được đặt ra sau đó, hướng tới mục tiêu tăng nguồn cung, giảm chi phí, phấn đấu để giá nhà thương mại ở mức hợp lý, để người dân có điều kiện thuận lợi, phù hợp về nhà ở.

Gần đây, Bộ Xây dựng cũng đề xuất Chính phủ về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản, trong đó có chính sách hạn chế cho vay đối với căn nhà thứ 2, thứ 3 trở lên. Cụ thể, các tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam áp dụng hạn mức cho vay không quá 50% giá trị hợp đồng mua bán nhà ở đối với các khoản vay mua nhà ở thứ 2 và không quá 30% đối với các khoản vay mua nhà ở từ thứ 3 trở lên.

Tác động trực tiếp đến hành vi đầu tư

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – thừa nhận hiện nay, nhiều chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại áp dụng chính sách thanh toán linh hoạt, cho phép người mua chỉ cần trả trước 10-30% giá trị căn hộ, phần còn lại được ngân hàng hỗ trợ vay tới 70-90% với các ưu đãi miễn lãi và ân hạn gốc trong thời gian đầu.

Chính sách này đã góp phần duy trì thanh khoản thị trường, giúp người mua nhà dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro tín dụng, có thể tác động tới sự ổn định của hệ thống tài chính nếu không được điều tiết hợp lý và gắn với chiến lược phát triển nguồn cung bền vững.

Ông Huy cho rằng đề xuất của Bộ Xây dựng về giới hạn tỷ lệ cho vay mua nhà thứ 2 và thứ 3 trở lên là biện pháp tích cực, nhằm hướng dòng tín dụng về nhu cầu ở thật, góp phần hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu cơ.

Đồng quan điểm này, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho biết, phần lớn các chủ đầu tư đều hợp tác với ngân hàng để triển khai các gói tín dụng cho người mua nhà. Chính sách này có tác động trực tiếp đến kết quả giao dịch và khả năng hấp thụ sản phẩm bất động sản.

Tuy nhiên, một số nhóm người đã lợi dụng chính sách này như một đòn bẩy tài chính để mua đi bán lại. Chính vì vậy, Bộ Xây dựng đã đề xuất quy định hạn mức cho vay đối với các khoản vay mua nhà ở thương mại, có thể sẽ tác động trực tiếp đến hành vi đầu cơ bất động sản.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Nhà ở CBRE Việt Nam – nhận định tín dụng vào bất động sản là một trong những yếu tố tác động đến việc đầu tư. Nhiều nhà đầu tư sử dụng phương án vay, đòn bẩy tài chính để mua, sở hữu nhiều bất động sản, vô tình đẩy giá nhà lên cao.

Với đề xuất của Bộ Xây dựng, ông Kiệt cho rằng sẽ tác động tích cực đến thị trường. Nhà đầu tư muốn dùng đòn bẩy tài chính sẽ phải cân nhắc chiến lược đầu tư, từ đó có thể làm giảm dòng tiền đổ vào bất động sản. Mặt khác, ông Kiệt cho rằng để “van điều tiết” phát huy tác dụng tối đa thì cần thêm giải pháp gia tăng nguồn cung, nhắm vào đối tượng mua nhà ở thực, mua lần đầu để ổn định tâm lý người dân.

Cần giải pháp tăng nguồn cung, hướng đến nhu cầu ở thực

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng để đạt hiệu quả thực chất, bên cạnh việc siết tín dụng cần song hành với giải pháp tăng cung cho thị trường, đặc biệt là các dòng sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Cụ thể, Nhà nước cần triển khai đồng bộ các chính sách điều tiết vĩ mô về quy hoạch và phát triển đô thị, bao gồm mở rộng các khu đô thị vệ tinh, nhà ở xã hội, nhà ở giá vừa túi tiền, đi cùng cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư rút ngắn thủ tục phê duyệt, giải phóng mặt bằng và cấp phép xây dựng. Khi thời gian triển khai dự án được rút ngắn, chi phí vốn và chi phí cơ hội giảm, giá thành sản phẩm có thể hợp lý hơn, từ đó giúp tăng khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần thúc đẩy phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phân khúc nhà ở xã hội và nhà cho thuê dài hạn – những lĩnh vực vừa có ý nghĩa xã hội, vừa góp phần ổn định cung cầu thị trường.

Ông Huy nêu quan điểm một thị trường bất động sản phát triển bền vững cần được định hình trên hai trụ cột: tín dụng an toàn và nguồn cung phù hợp. Khi kiểm soát chặt đòn bẩy tài chính, đồng thời mở rộng nguồn cung nhà ở thực, mặt bằng giá sẽ dần ổn định, giảm áp lực đầu cơ và củng cố niềm tin cho người dân cũng như nhà đầu tư dài hạn.

Bà Giang Huỳnh – Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu và S22M, Savills Việt Nam – cho rằng biện pháp hạn chế cho vay từ căn nhà thứ 2 trở đi có thể góp phần giảm hoạt động đầu tư, song đồng thời cũng làm giảm dòng vốn của các nhà đầu tư dài hạn và ảnh hưởng đến thanh khoản chung của thị trường. Trong bối cảnh thị trường bất động sản TPHCM và cả nước đang đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài, việc thắt chặt tín dụng có thể khiến thị trường trở nên trầm lắng hơn.

Nếu nhìn vào nguyên nhân cốt lõi, giá nhà tăng cao trong thời gian qua không chủ yếu do đầu tư, mà xuất phát từ sự thiếu hụt nguồn cung, vướng mắc pháp lý, chi phí đất và chi phí phát triển dự án tăng cao. Đại diện Savills đề xuất chính sách cần tập trung vào giải quyết tận gốc vấn đề cung – cầu thông qua cải cách thủ tục phê duyệt dự án, đẩy nhanh tiến độ triển khai, tháo gỡ vướng mắc đối với các dự án đang bị đình trệ thông qua cơ chế đặc thù. Khi nguồn cung được bổ sung và đa dạng hơn, đặc biệt ở phân khúc vừa túi tiền, giá nhà sẽ dần ổn định.

Nhà ở xã hội “nóng” trở lại

Thời gian gần đây, nhiều địa phương rục rịch mở bán nhà ở xã hội và hàng trăm người dân phải xếp hàng từ đêm để chờ nộp hồ sơ. Một số dự án, số lượng căn hộ mở bán rất ít còn lượng người nộp hồ sơ thì gấp nhiều lần.

Ông Long (tạm trú tại phường Linh Trung, TPHCM) cũng hồ hởi dò hỏi khắp nơi thông tin về việc mở bán dự án nhà ở xã hội tại phường Hiệp Bình, mặc dù chủ đầu tư mới chỉ khởi công. Vợ chồng ông là nhân viên văn phòng, nhiều năm muốn có ngôi nhà che nắng che mưa để con cái ổn định học hành nhưng thu nhập hạn chế. Giá nhà ở thương mại ngày một tăng, vượt xa tầm tay, gia đình nhỏ chỉ trông chờ vào nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, gia đình gặp vướng mắc về quy định thu nhập. Vợ chồng ông có thu nhập 35 triệu đồng/tháng, vượt 5 triệu đồng so với quy định nên không thể mua. Vừa mới đây, Chính phủ nới rộng lên 40 triệu đồng/tháng nhen nhóm hi vọng của gia đình nhỏ trong việc sở hữu một căn nhà ở xã hội, an cư lạc nghiệp.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự cởi mở của chính sách trong thời gian gần đây đã “làm nóng” hơn thị trường nhà ở xã hội. Nếu như trước đây, cá nhân độc thân chỉ được mua nhà ở xã hội khi có thu nhập không quá 15 triệu đồng/tháng và hộ gia đình 2 vợ chồng không quá 30 triệu đồng/tháng, thì nay mức trần đã được nâng lên.

Cụ thể, cá nhân thu nhập được nâng lên không quá 20 triệu đồng/tháng, người độc thân nuôi con nhỏ được nâng lên 30 triệu đồng/tháng, còn hộ gia đình 2 vợ chồng có tổng thu nhập không quá 40 triệu đồng/tháng. Lãi suất vay mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội cũng được điều chỉnh giảm, từ 6,6%/năm xuống 5,4%/năm.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội) đánh giá việc nâng mức thu nhập được mua nhà ở xã hội phù hợp với biến động giá cả và chi phí sinh hoạt, mở rộng cơ hội tiếp cận cho công chức, viên chức và người lao động, người thu nhập thấp tại đô thị. Cơ chế linh hoạt cho phép địa phương điều chỉnh theo thực tế và ưu tiên hộ đông con là điểm tiến bộ trong chính sách an sinh.

Ngoài ra, việc giảm lãi suất cho vay tại ngân hàng chính sách xã hội giúp người thu nhập thấp giảm đáng kể gánh nặng tài chính, tạo điều kiện dễ dàng hơn khi tiếp cận chính sách nhà ở xã hội. Quy định cho phép điều chỉnh các khoản vay cũ thể hiện tính nhân văn, công bằng và khuyến khích người dân mạnh dạn vay mua nhà ở xã hội.

Ngoài những điểm mới này, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc trong phát triển nhà ở xã hội. Theo đó, Bộ đề xuất người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội; hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho dự án nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Cá nhân, hộ gia đình thuộc diện này cũng không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.

Một nội dung quan trọng khác là Bộ Xây dựng đề xuất tiêu chí ưu tiên giao chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội có năng lực tài chính, kinh nghiệm đã triển khai các dự án nhà ở; cam kết và trách nhiệm với xã hội.

Trong đó, doanh nghiệp có cam kết tiến độ hoàn thành dự án nhanh nhất và không vượt quá 3 năm kể từ ngày được nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở xã hội.

Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội có thể thực hiện

Phát triển nhà ở xã hội được xác định là nhiệm vụ quan trọng của Đảng và cả hệ thống chính trị, là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần ưu tiên trong phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Mục tiêu đến năm 2030, cả nước xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp.

Bài toán nguồn cung đang từng bước được tháo gỡ, khi dự thảo thành lập Quỹ nhà ở quốc gia và các cơ chế thí điểm phát triển nhà ở xã hội đã được Bộ Xây dựng trình Chính phủ. Bộ Xây dựng kỳ vọng quỹ này sẽ góp phần cân đối cung – cầu, từ đó kéo giá thành nhà ở thương mại xuống mức hợp lý, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh, đồng thời tạo nguồn lực dài hạn, bền vững cho phát triển nhà ở xã hội.

Việc tháo gỡ nguồn cung nhà ở xã hội là cần thiết. Giữa bối cảnh nguồn cung nhà ở liên tục sụt giảm rồi dần phục hồi trong 2 năm trở lại đây nhưng cơ cấu sản phẩm lại ngày càng mất cân đối, đặc biệt là thiếu hụt nghiêm trọng phân khúc đáp ứng khả năng chi trả của đại đa số người dân.

Viện nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nêu tỷ trọng nguồn cung nhà ở bình dân và trung cấp liên tục sụt giảm, giảm lần lượt từ mức 19% và 33% năm 2019 chỉ còn 7% và 19% vào năm 2024. Đáng chú ý, riêng tại Hà Nội và TPHCM (cũ), 2 địa phương có nhu cầu nhà ở lớn nhất thì 2 phân khúc này gần như vắng bóng hoàn toàn kể từ năm 2023. 

Tuy nhiên, chỉ trong 3  năm kể từ khi Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội đi vào triển khai, thị trường đã ghi nhận những tín hiệu tích cực. Số liệu thống kê từ Bộ Xây dựng cho thấy, lũy kế đến nay, cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội đang được triển khai với quy mô hơn 633.000 căn. Số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công, chấp thuận chủ trương đầu tư đến năm nay đạt gần 60% so với chỉ tiêu đã đặt ra trong Đề án này.

Đặc biệt, số lượng căn nhà ở xã hội hoàn thành bứt tốc mạnh mẽ. Riêng 7 tháng đầu năm nay, cả nước đã hoàn thành hơn 36.800 căn nhà ở xã hội. Mặc dù mới chỉ đạt 37% mục tiêu của cả năm nhưng kết quả này bằng hơn 80% kết quả của cả năm trước và gấp hơn 7 lần so với năm 2022. Đồng thời, 9/31 địa phương được giao chỉ tiêu xây dựng nhà ở xã hội trong năm nay có khả năng hoàn thành và vượt chỉ tiêu đề ra.

VARS IRE nhận định tốc độ triển khai Đề án nhanh hơn gấp nhiều lần so với giai đoạn trước nhờ hàng loạt các chính sách thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, từ sự quyết tâm từ Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của các địa phương, doanh nghiệp trong việc đưa phân khúc này phát triển có chiến lược.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết cơ sở pháp lý liên quan đến nhà ở xã hội đã đầy đủ, không còn vướng mắc, dự thảo Nghị định về Quỹ nhà ở quốc gia Bộ Xây dựng sẽ trình lên Chính phủ trong tháng 11. Bộ cũng đã dự thảo xong và trình lên Chính phủ Chỉ thị về việc chấn chỉnh, tăng cường minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong xét duyệt mua, bán, cho thuê nhà ở xã hội.

Bộ trưởng khẳng định mục tiêu hoàn thành 100.000 căn nhà ở xã hội trong cuối năm 2025 – đầu năm 2026 cũng như việc hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội là có thể thực hiện được bởi các địa phương đang rất nỗ lực và dành nhiều tâm huyết cho việc đẩy nhanh tiến độ các dự án.