Lo ngại “gánh nặng kép” với người dân, doanh nghiệp

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa công bố dự thảo tờ trình về xây dựng bảng giá đất lần đầu, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo dự thảo, giá đất sẽ được chia thành 17 khu vực, thay cho cách xác định theo ranh giới quận, huyện như trước đây.

Giá đất cao nhất được đề xuất tại khu vực 1, bao gồm các phường nằm trong vành đai 1, với mức tối đa hơn 702 triệu đồng/m2, tăng khoảng 2% so với bảng giá hiện hành. Ở khu vực ngoại thành, một số vị trí dự kiến tăng mạnh 25-26%, như khu vực 9, nơi giá đất vị trí 1 trên Quốc lộ 32 có thể đạt khoảng 65 triệu đồng/m2.

Nêu quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất của Hà Nội là tất yếu khi Luật Đất đai (sửa đổi) có hiệu lực, nhằm đưa giá đất tiệm cận giá thị trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc triển khai cần được thực hiện thận trọng, linh hoạt và nhân văn, để vừa phản ánh đúng giá trị thực của đất, vừa không gây thêm áp lực lên đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Huy, nếu được xây dựng khoa học và minh bạch, bảng giá đất mới sẽ giúp nâng cao tính công bằng trong quản lý, hạn chế tình trạng “hai giá”, đảm bảo Nhà nước thu đúng, thu đủ, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho công tác bồi thường, tái định cư và đấu giá đất công. Về lâu dài, điều này sẽ góp phần thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững và có trật tự.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng trong ngắn hạn, mức điều chỉnh tăng tại một số khu vực có thể khiến chi phí tài chính liên quan đến đất (như tiền sử dụng đất, lệ phí, thuế chuyển nhượng) tăng lên, tác động trực tiếp đến người mua nhà ở thực và doanh nghiệp phát triển dự án. Nếu không có lộ trình phù hợp, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư có thể tăng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở và tính thanh khoản của thị trường.

Liên quan đến dự thảo này, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) có văn bản gửi đến UBND TP Hà Nội, nhấn mạnh rằng việc xác định giá đất minh bạch, phản ánh đúng giá trị quyền sử dụng đất là cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý và quản lý đất đai hiệu quả.

Tuy nhiên, VNREA lưu ý rằng đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu vào và giá thành sản phẩm. Việc điều chỉnh giá đất sẽ tác động đến cơ hội tiếp cận đất đai, chi phí sản xuất, giá bán và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, việc xây dựng bảng giá đất cần hướng đến mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường đầu tư, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

Hiệp hội cho rằng, giá đất hợp lý sẽ giúp giảm giá bất động sản, trong đó có nhà ở. Hiện Chính phủ và các địa phương đang tìm cách hạ nhiệt giá nhà bằng nhiều giải pháp, trong đó giảm chi phí đầu vào là yếu tố then chốt. Nếu giá đất tăng quá nhanh, giá thành sản phẩm và chi phí đầu tư sẽ đội lên, làm giảm khả năng tiếp cận nhà ở của người dân và ảnh hưởng đến tính khả thi của các dự án nhà ở thương mại.

VNREA cũng cảnh báo, giá đất cao có thể làm tăng chi phí phát triển nhà ở, giảm sức hấp dẫn đầu tư, đặc biệt tại các khu vực ngoại thành, làm chậm quá trình giãn dân và khiến nguồn cung nhà ở giảm, gây khó khăn cho mục tiêu ổn định an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, việc tăng giá đất còn tạo áp lực tài chính đối với người dân và doanh nghiệp do nghĩa vụ tài chính với Nhà nước tăng lên, đồng thời làm tăng chi phí ngân sách trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Hiệp hội nhấn mạnh, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó về vốn và phải tái cấu trúc hoạt động, việc tăng giá đất vào thời điểm này có thể tạo thêm “gánh nặng kép”, khiến quá trình phục hồi của thị trường chậm lại.

Đề xuất chuyển đổi giá đất theo lộ trình phù hợp, kết hợp các công cụ khác

Luật sư Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực bất động sản, cho rằng việc điều chỉnh bảng giá đất, về nguyên tắc, sẽ tác động nhất định đến người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều quan trọng là chính sách đi kèm phải giúp giảm thiểu ảnh hưởng tài chính đối với các nhóm chịu tác động.

Ông Tuấn đề xuất Nhà nước nên áp dụng các công cụ tài chính linh hoạt, chẳng hạn điều chỉnh cách tính tiền sử dụng đất hoặc thuế. Cụ thể, với hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất (từ đất nông nghiệp sang đất ở), mức nộp tiền sử dụng đất có thể giảm từ 100% xuống còn 30%, nhằm giảm gánh nặng cho người dân trong bối cảnh giá đất tăng.

Tương tự, thuế thu nhập cá nhân trong giao dịch bất động sản có thể được điều chỉnh giảm từ 2% xuống 1% để bù đắp chi phí phát sinh do bảng giá đất mới.

Theo ông Tuấn, cách tiếp cận linh hoạt này vừa bảo vệ nhóm yếu thế, vừa giúp Nhà nước chủ động điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư, thuế và tiền sử dụng đất, hướng tới mục tiêu quản lý hiệu quả và tránh thất thu ngân sách.

Đồng quan điểm, chuyên gia của Trường Đại học Nguyễn Trãi, đề xuất Hà Nội nên điều chỉnh giá đất theo lộ trình, đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu số và công nghệ định giá hiện đại để giá đất bám sát thực tế nhưng tránh “sốc giá”. Cùng với đó, chính quyền có thể hỗ trợ người dân bằng các biện pháp như giãn thời gian nộp nghĩa vụ tài chính hoặc giảm một số khoản phí trong giai đoạn đầu áp dụng.

Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) cũng chia sẻ quan điểm rằng việc tăng giá đất cần có lộ trình hợp lý, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang phục hồi mong manh. Việc điều chỉnh đột ngột có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các lĩnh vực liên quan như xây dựng, vật liệu, tài chính – ngân hàng, từ đó tác động tới mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

VNREA nhấn mạnh, một mức giá đất hợp lý không chỉ giúp duy trì ổn định thị trường mà còn đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP của thành phố. Hiệp hội kiến nghị UBND TP Hà Nội cân nhắc kỹ quá trình điều chỉnh bảng giá đất, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Lo lắng ngày đêm về lãi suất

Ông Trần Văn Hùng (phường Phước Long, TPHCM) cho biết trong quá trình tìm ngân hàng để vay mua nhà, ông nhận thấy lãi suất đã tăng đáng kể. Nếu như tháng cuối năm 2025, mức lãi suất cố định đâu đó khoảng 8-9%/năm cho 2 năm đầu thì sang đầu năm nay, con số đã tăng lên 9,5-10,5%/năm. 

Lãi suất cố định tăng kéo theo lãi suất thả nổi sau thời gian ưu đãi cũng gia tăng, vào khoảng 13-14%/năm, gây áp lực tài chính lớn. Tính toán về khả năng trả nợ hàng tháng so với thu nhập không gia tăng, ông quyết định tạm dừng vay mua nhà, chờ đợi giai đoạn khác thích hợp hơn.

Lãi suất cho vay mua nhà tăng mạnh trong thời gian gần đây cũng khiến nhiều người lo lắng. Bà Trà My (phường An Lạc) thấp thỏm không yên khi nhìn thấy lãi suất tăng theo tuần. Người phụ nữ này nhớ lại nỗi ám ảnh từng diễn ra năm 2023, khi gia đình vay 1,2 tỷ đồng để mua nhà và gặp lãi suất thả nổi tăng cao, có lúc đỉnh điểm lên tới 16%/năm. Gia đình phải gồng mình trả cả nợ gốc và lãi vay 22 triệu đồng/tháng, trong khi nuôi thêm 2 con nhỏ, thu nhập vợ chồng cố định.

Sau giai đoạn không thể gồng gánh, bà My đã xoay tiền, chuyển nợ sang ngân hàng khác. Hiện tại, gia đình đang trong giai đoạn chịu lãi suất cố định 6,8%/năm, mỗi tháng trả cả gốc, lãi 11 triệu đồng. Tuy nhiên sắp tới cũng hết thời gian ưu đãi, nhìn bảng lãi suất thả nổi ngân hàng thay đổi từng tuần mà sợ lạnh gáy, bà My tâm sự.

Áp lực tài chính đè nặng lên vai người mua nhà cũng được các chuyên gia của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) đề cập trong góc nhìn mới đây. Theo đơn vị này, khi lãi suất có xu hướng tăng, áp lực tài chính bắt đầu bộc lộ rõ đối với nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao, kỳ vọng lướt sóng ngắn hạn, tham gia thị trường trong những đợt tăng “nóng” .

Sự phân hóa này không diễn ra ngẫu nhiên, mà gắn chặt với những thay đổi mang tính nền tảng về không gian phát triển thị trường. Người mua ở thực buộc phải có nền tảng tài chính vững vàng và khả năng tích lũy dài hạn. Nhà đầu tư cũng không còn dễ dàng đạt lợi nhuận nhanh như giai đoạn trước.

Cũng theo VARS, lãi suất đang là vấn đề rất đáng lưu ý. Chỉ trong thời gian ngắn, lãi suất đã có dấu hiệu tăng nhanh, tạo áp lực lên cả doanh nghiệp phát triển dự án lẫn người mua nhà ở thực.

Việc kiểm soát tín dụng bất động sản cần được thực hiện theo hướng thận trọng, cóchọn lọc, nhằm hạn chế rủi ro cho hệ thống nhưng không gây sốc cho thị trường và dòng vốn phát triển. Bởi nếu mặt bằng lãi suất quá cao, không chỉ thị trường bất động sản mà cả nền kinh tế nói chung đều có nguy cơ chịu tác động tiêu cực.

Lãi suất có thể được kiểm soát

Ở góc nhìn lạc quan, ông Trần Quang Trung, Giám đốc phát triển Kinh doanh OneHousing, cho rằng trong những tháng cuối năm 2025, nhiều khách hàng cũng quan ngại về việc liệu lãi suất có tiếp tục tăng lên hay không, khi các hệ thống ngân hàng đang rục rịch tăng lãi suất huy động. Tuy nhiên, bước vào dịp cuối năm, việc các ngân hàng gia tăng huy động vốn là điều bình thường.

Mục tiêu của Chính phủ trong năm 2026 và các năm tiếp theo là nỗ lực duy trì tăng trưởng hai con số. Với mục tiêu đó, Chính phủ chắc chắn sẽ điều tiết nền lãi suất ở mức thấp và linh hoạt. Dù có thể không thấp bằng giai đoạn cuối năm 2024 đầu 2025, nhưng vị này tin Chính phủ sẽ duy trì sự cân bằng ở mức đủ thấp để kích thích kinh tế.

Bên cạnh đó, khi kinh tế phát triển sẽ kéo theo yếu tố lạm phát. Hiện nay, so với vàng hay bạc đều đã thiết lập nền giá mới, thì bất động sản vẫn là lựa chọn ưu tiên của người dân để tích lũy tài sản. Với nền lãi suất dao động trong khoảng 7%/năm, chuyên gia nghĩ mức này khách hàng vẫn chấp nhận được.

Đồng quan điểm này, chuyên gia của VinaCapital cho rằng lãi suất cho vay mua nhà đã tăng lên khoảng 11% vào cuối năm 2025, mức đủ cao để hạn chế hoạt động đầu cơ, nhưng vẫn ở ngưỡng có thể chấp nhận được đối với người mua nhà để ở. Trên thực tế, nhiều nhà đầu cơ thường sử dụng một phép tính “nhanh” với ngưỡng lãi suất khoảng 1%/tháng (tương đương 12–13%/năm). Nếu vượt trên mức này, họ thường do dự hơn khi mua bất động sản với mục đích “lướt sóng”.

Mức tăng nhẹ của lãi suất cũng đã góp phần tạo ra tình trạng tồn kho gia tăng ở mức vừa phải tại một số chủ đầu tư. Vào giữa năm 2025, hầu hết các đợt mở bán mới đều được tiêu thụ gần như ngay lập tức, phần lớn nhờ lực cầu đầu cơ kỳ vọng “lướt sóng” trong bối cảnh giá tăng nhanh. Tuy nhiên, đến cuối năm, khi lãi suất vay mua nhà tăng lên khoảng 11%/năm, nhu cầu đầu cơ đã hạ nhiệt, trong khi lãi suất cao hơn khiến người mua để ở thận trọng hơn, dẫn đến tốc độ hấp thụ sản phẩm chậm lại.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, Chính phủ đã ban hành các định hướng yêu cầu các ngân hàng kiểm soát tăng trưởng tín dụng ở mức thận trọng hơn, đặc biệt đối với lĩnh vực cho vay bất động sản. VinaCapital không cho rằng lập trường thận trọng này sẽ kéo dài sang nửa cuối năm, xét đến việc phát triển bất động sản là một trong 3 động lực quan trọng mà Chính phủ có thể sử dụng để thúc đẩy tăng trưởng GDP trong năm nay.

Với giả định môi trường vĩ mô ổn định trong nửa đầu năm, đơn vị này dự báo các ngân hàng sẽ quay trở lại đẩy mạnh cho vay đối với chủ đầu tư và mở rộng tín dụng bất động sản vào cuối năm, qua đó giúp thị trường bất động sản phục hồi, dù khó có khả năng xuất hiện một đợt tăng giá mạnh mới.