Chiều 22/9, Thủ tướng Phạm Minh Chính – Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản – chủ trì hội nghị công bố quyết định kiện toàn Ban Chỉ đạo và phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo.

Phát biểu khai mạc, Thủ tướng nêu rõ thị trường bất động sản có vai trò rất quan trọng, là kênh huy động và phân bổ vốn, có sức lan tỏa lớn đến các ngành kinh tế khác như xây dựng, tài chính, vật liệu… góp phần thúc đẩy tăng trưởng, phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Cùng với đó, việc phát triển nhà ở là một trụ cột quan trọng trong các chính sách an sinh xã hội, đảm bảo tiến bộ, công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Thủ tướng khẳng định quan điểm dứt khoát không hy sinh công bằng, tiến bộ và an sinh xã hội để chạy theo tăng trưởng đơn thuần. Thủ tướng nêu rõ trong nhiệm kỳ này đã rất quyết liệt trong cơ cấu lại thị trường bất động sản, thúc đẩy nguồn cung, đặc biệt là phân khúc nhà ở xã hội, nhà ở có giá phù hợp cho người thu nhập thấp và trung bình, các đối tượng yếu thế, người trẻ…

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, các bộ, ngành, địa phương quyết liệt triển khai các nhiệm vụ, giải pháp, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn, nhất là về thể chế, luật pháp, về đất đai.

Theo đó, thị trường bất động sản ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực góp phần nâng cao chất lượng đô thị, cải thiện diện mạo kiến trúc, hạ tầng cho đô thị, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, tạo hiệu ứng lan tỏa đến nhiều ngành sản xuất, dịch vụ.

Đến nay, cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội được triển khai với quy mô 633.559 căn, trong đó đã hoàn thành trên 110.000 căn. Tuy nhiên, thị trường bất động sản nói chung và phát triển nhà ở xã hội nói riêng còn nhiều khó khăn, vướng mắc, so với yêu cầu thì còn rất nhiều việc phải làm. 

Hệ thống pháp luật liên quan mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập, đặc biệt là về lĩnh vực đất đai, đấu thầu, chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư còn chậm; việc xác định giá đất nhiều nơi còn khó khăn. Phân khúc nhà ở còn bất cập, trong đó sản phẩm chủ yếu là phân khúc cao cấp, có lúc giá nhà ở tăng đột biến, nhất là tại các thành phố lớn…

Thủ tướng đề nghị các đại biểu rà soát, kiểm điểm lại việc thực hiện những nhiệm vụ đã giao cho các bộ, các ngành, các địa phương. Đồng thời, Thủ tướng yêu cầu xác định rõ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn trong thực hiện chính sách nhà ở, phát triển thị trường bất động sản, nhà ở xã hội về thể chế, về nguồn lực, về cơ chế chính sách; phân tích nguyên nhân, tồn tại, yếu kém, điểm chưa được để rút ra những bài học kinh nghiệm, lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành trong thời gian tới.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần tất cả vì dân vì nước, quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, làm việc nào ra việc đấy, làm việc nào dứt việc đấy. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu phân công phải 6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ sản phẩm.

Công dân Lâm Thị Hòa đặt câu hỏi với Bộ Xây dựng rằng người độc thân có thu nhập dưới 15 triệu đồng/tháng đứng tên mua nhà ở xã hội, hồ sơ đã hợp lệ, bốc trúng căn và tiến hành thanh toán.

“Nếu trong quá trình thanh toán các đợt mà người độc thân đó kết hôn, khi làm sổ đỏ đứng tên hai vợ chồng thì hợp đồng có bị chấm dứt hoặc xét duyệt lại hồ sơ không?”, câu hỏi nêu.

Trả lời, Bộ Xây dựng dẫn một số quy định về Luật Nhà ở năm 2023 và Nghị định số 100 năm 2024.

Theo quy định, sau khi tập hợp đầy đủ giấy tờ đăng ký của các đối tượng có nhu cầu, chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội có trách nhiệm xem xét từng hồ sơ đăng ký, đối chiếu với các quy định về đối tượng, điều kiện để lập danh sách đối tượng được mua nhà ở xã hội thuộc dự án do mình làm chủ đầu tư.

Sau đó, chủ đầu tư dự án gửi danh sách các đối tượng dự kiến được giải quyết mua nhà ở xã hội theo thứ tự ưu tiên để xác định đúng đối tượng và loại trừ việc người đăng ký đã mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội.

Cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất sẽ phối hợp với Sở Xây dựng địa phương nơi có dự án để kiểm tra thông tin theo thẩm quyền và chịu trách nhiệm về kết quả xác minh. Tại thời điểm tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra đối tượng, chưa yêu cầu chủ đầu tư phải có kết quả thẩm định giá bán của cơ quan có thẩm quyền.

Chủ đầu tư chỉ được ký hợp đồng mua bán nhà ở xã hội với khách hàng khi đủ điều kiện được bán theo quy định của pháp luật về nhà ở và giá bán đã được cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt theo quy định.

Sau khi ký hợp đồng, chủ đầu tư dự án lập danh sách các đối tượng đã được mua nhà ở xã hội gửi về Sở Xây dựng địa phương để công bố công khai trong thời hạn 30 ngày. Chủ đầu tư dự án cũng phải công bố công khai danh sách này.

Theo Bộ Xây dựng, pháp luật về nhà ở chỉ quy định điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập của đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở (điều kiện của người đứng đơn) khi xét duyệt hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội. Tại thời điểm nộp hồ sơ, khách hàng phải đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về nhà ở để được mua nhà ở xã hội.

Giá nhà vượt xa thu nhập, lợi thế thuộc về người có tiền

Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết khả năng tiếp cận nhà ở đang giảm mạnh, ngay cả khi giả định giá nhà và thu nhập của người dân không đổi.

Theo tính toán của VARS, với một căn hộ 2 phòng ngủ giá khoảng 5 tỷ đồng, ngay cả nhóm hộ gia đình thu nhập cao (50 triệu đồng/tháng) cũng cần tới 8 năm nếu dành toàn bộ thu nhập để mua, hoặc 25 năm nếu tuân thủ nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá 1/3 thu nhập hàng tháng.

Ngay cả nhà ở xã hội, vốn được thiết kế cho nhóm thu nhập thấp, nay cũng không còn “rẻ”. Với giá khoảng 1,5 tỷ đồng cho căn hộ 60 m2, hộ gia đình có thu nhập tối đa 40 triệu đồng/tháng (theo tiêu chí xét duyệt) vẫn phải tiết kiệm liên tục khoảng 10 năm mới đủ khả năng mua nhà. Con số này còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí lãi vay.

Kết quả là khoảng cách giàu – nghèo trong sở hữu tài sản ngày càng cố định. Giá bất động sản tăng cao chủ yếu làm lợi cho nhóm đã sở hữu tài sản từ trước, trong khi phần lớn người dân cảm nhận “nghèo đi” dù kinh tế tăng trưởng, bởi chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập.

Người có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu tiếp tục nắm giữ nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu tư, hưởng lợi từ tăng giá đất đai. Ngược lại, người chưa có nhà đối mặt với nguy cơ phải thuê dài hạn, dù nỗ lực cải thiện thu nhập.

Sớm kiểm soát tốc độ tăng giá nhà đất

VARS nhận định, để thị trường bất động sản phát triển bền vững, tránh rủi ro cho nền kinh tế, cần sớm kiểm soát tốc độ tăng giá. Giải pháp trọng tâm là khơi thông nguồn cung nhà ở giá phù hợp. Khi nguồn cung được bổ sung đủ lớn, thị trường sẽ tự điều tiết theo quy luật cung – cầu.

Trước hết, cơ quan này đề xuất đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành của hệ thống luật mới, đồng thời nâng cao năng lực thực thi tại các địa phương.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc điều chỉnh chính sách, nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo từng khu vực, từng thời điểm, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội cũng như mức độ hoàn thiện hạ tầng, đô thị của mỗi vùng.

Một điểm nghẽn lớn khác là công tác giải phóng mặt bằng cũng cần được xử lý theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian triển khai cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.

Ngoài ra, VARS kiến nghị bãi bỏ quy định thu bổ sung 5,4%/năm trên tiền sử dụng đất chậm nộp đối với các dự án đã có quyết định giao hoặc cho thuê đất trước 1/8/2024 nhưng chưa xác định giá đất. Đồng thời, cần ban hành phương pháp tính tiền sử dụng đất rõ ràng, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, từ đó tạo dư địa giảm giá bán nhà.

Hội cũng cho rằng cần đa dạng hóa kênh huy động vốn để giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, thông qua việc tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Quỹ nhà ở quốc gia và các Quỹ đầu tư tín thác bất động sản (REITs) – tạo kênh dẫn vốn minh bạch và dài hạn.

VARS đồng thời đề xuất phát triển đô thị gắn với hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, metro, cao tốc… nhằm mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giá đất trung tâm. Song song, cần phát triển thị trường cho thuê nhà chuyên nghiệp, thay đổi tâm lý “phải sở hữu nhà mới ổn định cuộc sống”.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống chỉ số cảnh báo sớm thị trường bất động sản, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu lệch chuẩn như đầu cơ, tăng giá bất thường hay mất cân đối cung – cầu.

Cuối cùng, VARS nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở và giao dịch thống nhất, liên thông trên toàn quốc, gồm thông tin về quy hoạch, giá, pháp lý và biến động sử dụng đất – để tăng tính minh bạch, hạn chế đầu cơ và thao túng giá.

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức hội nghị lấy ý kiến về việc thành lập Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý.

Hướng tới thị trường bất động sản số hóa, an toàn, bền vững

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết Bộ đã chủ trì, phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan xây dựng dự thảo Đề án và dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về thí điểm mô hình này.

Theo Thứ trưởng, việc thí điểm Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất nhằm đổi mới phương thức giao dịch, giảm bớt thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, mô hình này cũng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần công khai, minh bạch hóa thị trường bất động sản.

Dự thảo Nghị quyết hướng đến mục tiêu phát triển thị trường bất động sản an toàn, lành mạnh, bền vững; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động kinh doanh; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân khi thực hiện giao dịch.

Theo dự thảo, mô hình Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất sẽ được triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026 – 2027, trên phạm vi toàn quốc. Các loại bất động sản được đưa vào giao dịch tại trung tâm bao gồm: nhà ở có sẵn, nhà ở hình thành trong tương lai, quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án, cũng như quyền sử dụng đất ở được mã hóa, định danh.

Trước đó vào ngày 24/9, Văn phòng Chính phủ đã có văn bản gửi Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà và Bộ trưởng Bộ Xây dựng về việc khẩn trương xây dựng sàn giao dịch bất động sản.

Theo đó, nhằm phát triển thị trường bất động sản an toàn, lành mạnh, công khai phục vụ phát triển kinh tế xã hội, Thủ tướng Phạm Minh Chính giao Bộ Xây dựng chủ trì, cùng các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng, hoàn thiện đề án thí điểm mô hình Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý.

Thủ tướng giao Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chỉ đạo Bộ Xây dựng hoàn thiện nhiệm vụ nêu trên.

Người mua nhà có thể nhận sổ đỏ chỉ sau 2 ngày 

Trước đó, tại Công điện số 03, Thủ tướng Phạm Minh Chính giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và các Bộ, ngành có liên quan nghiên cứu đề xuất đề án thí điểm mô hình Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý.

Theo đó, mô hình này hướng đến giao dịch qua hình thức điện tử nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường tính công khai, minh bạch của giao dịch bất động sản trên thị trường.

Theo đề xuất của Bộ Xây dựng, Trung tâm Giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất cấp tỉnh sẽ hoạt động theo cơ chế một cửa liên thông, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ 4.0. Điều này hứa hẹn mang lại sự tiện lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch bất động sản.

Sau khi đạt được thỏa thuận mua bán, các bên chỉ cần truy cập website cổng thông tin điện tử của trung tâm, điền thông tin và nộp đơn xin sang tên trực tuyến. Cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ trực tuyến. 

Đáng chú ý, chỉ sau 2 ngày làm việc hoàn tất xét duyệt, bên mua sẽ nhận được tin nhắn thông báo. Lúc này, họ có thể đặt lịch hẹn để đến trung tâm và nhận ngay giấy chứng nhận sở hữu bất động sản.