Chủ tịch UBND TP HCM vừa chấp thuận đề xuất của Sở Xây dựng về việc chuyển đổi công năng của 3.790 căn hộ tái định cư thuộc lô R1, R2, R3, R4, R5 tại Thủ Thiêm (phường Bình Khánh, TP Thủ Đức), sang nhà ở thương mại và dự kiến đấu giá thời gian tới.

Lãnh đạo thành phố giao các sở, ngành và đơn vị liên quan khẩn trương phối hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ tổ chức bán đấu giá số lượng căn hộ nêu trên, đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật và không gây thiệt hại, thất thoát tài sản công.

Trước đó, gần 4.000 căn hộ trên đã trải qua ít nhất 4 phiên đấu giá thất bại. Lý do chủ yếu là việc đấu giá được tiến hành theo lô với số tiền quá lớn, khó thu hút cá nhân hoặc tổ chức tham gia.

Ngoài ra, giá khởi điểm quá cao (lần đầu 8.800 tỷ đồng, lần 2 là 9.100 tỷ đồng, lần ba và bốn là 9.900 tỷ đồng), trong khi chất lượng dự án xuống cấp, không tương xứng. Vì đây là những căn hộ tái định cư, chất lượng thấp và đã để không nhiều năm, nếu doanh nghiệp muốn có lời, phải bỏ thêm chi phí để đầu tư tiện ích, vận hành, sửa chữa…

Để giải bài toán trên, thành phố từng có chủ trương chuyển các căn hộ tái định cư ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm sang căn hộ thương mại, nhưng việc này cũng có nhiều vấn đề. Ví dụ, chỉ riêng giá gốc mỗi m2 đã lên tới 27 triệu đồng, chưa kể các khoản tiền bồi thường, chi phí đất, các chi phí khác theo lãi vay. Đây là mức giá quá cao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường bất động sản TP HCM đang khan hiếm nguồn cung nhà ở, nhất là với phân khúc căn hộ vừa túi tiền, việc thành phố quyết định chuyển đổi gần 4.000 căn hộ tái định cư bỏ trống sang nhà ở thương mại, theo giới chuyên, sẽ giúp số lượng sản phẩm này dễ tiếp cận đến người mua nhà có nhu cầu. Điều này sẽ mang lại cơ hội nhà ở cho nhiều người dân hơn và tránh lãng phí.

Gần 4.000 căn hộ tái định cư Thủ Thiêm nằm bên Đại lộ Mai Chí Thọ, đây là tuyến đường đẹp nhất Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Các căn hộ này nằm trong chương trình 12.500 căn hộ phục vụ tái định cư khu siêu đô thị Thủ Thiêm.

Theo quy định của Luật đất đai 2013, nhà nước thu hồi đất cho phép người dân lựa chọn đền bù bằng cả ba hình thức gồm tiền, căn hộ và nền đất. Tuy nhiên, khi giá bồi thường tiến sát thị trường, người dân chủ yếu chọn nhận tiền để tự lo nơi ở mới nên đây là số căn hộ dôi dư. Tổ hợp tái định cư này được chia thành hai dự án có số căn hộ lần lượt là 2.220 căn và 1.570 căn.

Khu đô thị Thủ Thiêm nằm trên bán đảo Thủ Thiêm (TP Thủ Đức) đối diện quận 1 qua bờ sông Sài Gòn, có tổng diện tích 657 ha. Được chính phủ phê duyệt từ năm 1996, bán đảo này được kỳ vọng trở thành trung tâm tài chính, thương mại mang tầm cỡ quốc tế và được kỳ vọng là đô thị đẹp nhất khu vực Đông Nam Á. Đây cũng là khu tái định cư quy mô lớn, vị trí đắc địa bậc nhất TP HCM hiện nay.

Phương Uyên

TP HCM đang xem xét thí điểm việc bỏ giấy phép xây dưng, chuyển sang hình thức đăng ký xây dựng với nhà riêng lẻ và các công trình. Theo đề xuất, người dân tại các khu vực đã có quy hoạch 1/500, các công trình thuộc khu vực đã phê duyệt thiết kế đô thị hoặc quy chế quản lý kiến trúc đô thị, sẽ không cần xin giấy phép xây dựng như trước. Thay vào đó, họ chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký với chính quyền địa phương.

Sở Xây dựng cho biết đang phối hợp với các sở, ngành và UBND quận, huyện, TP Thủ Đức nghiên cứu để tham mưu thành phố ban hành các hướng dẫn cụ thể về việc bỏ cấp phép xây dựng trong tháng 6.

Nói với VnExpress về mô hình đăng ký thay vì cấp phép xây dựng, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, đơn vị đã đề xuất áp dụng mô hình trên, cho biết hình thức này chính là chuyển từ “xin phép xây dựng” sang “đăng ký xây dựng”.

“Đây không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính mà còn thay đổi tư duy quản lý nhà nước và xác lập rõ hơn quyền, trách nhiệm của người dân”, ông nói.

Theo cơ chế hiện nay, người dân muốn xây nhà phải làm hồ sơ xin phép, gồm nộp bản vẽ, chờ cơ quan thẩm tra hiện trạng và phê duyệt mới được xây dựng. Quá trình này thường kéo dài 15-30 ngày, thậm chí lâu hơn nếu có vướng mắc. Không có giấy phép, công trình bị xem là xây dựng trái phép, dù bản vẽ có thể đã đúng quy hoạch và quy chuẩn. Quá trình cấp phép vì vậy trở thành “nút thắt” mà trong nhiều trường hợp bị lợi dụng để gây phiền hà, phát sinh chi phí không chính thức cho người dân.

Ở mô hình mới, người dân chỉ cần đăng ký xây dựng – tức gửi thông báo kèm hồ sơ thiết kế đến chính quyền địa phương (dự kiến là cấp phường) trước khi khởi công. Cơ quan chức năng không cần phê duyệt từng trường hợp cụ thể mà sẽ chuyển sang hậu kiểm. Nếu công trình đúng quy định sẽ được hoàn công; nếu sai phạm sẽ bị xử lý.

“Khác biệt cốt lõi của hai hình thức này là xin phép xây dựng thì phải chờ cho phép mới được làm. Còn đăng ký là thông báo với chính quyền rằng, tôi sẽ xây nhà và làm đúng quy định. Nhà nước vẫn quản lý nhưng bỏ được cơ chế ‘xin – cho’ dễ phát sinh tiêu cực”, ông Thuận chia sẻ.

Theo ông Thuận, hình thức đăng ký xây dựng có thể áp dụng ngay tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500 và quy chế kiến trúc đô thị. Phụ lục 18 của Quyết định 56/2021 đã quy định cụ thể các chỉ tiêu: diện tích, kích thước tối thiểu của lô đất, mật độ xây dựng, chiều cao tầng, hệ số sử dụng đất, khoảng lùi, hình khối kiến trúc… Mọi chỉ tiêu kỹ thuật đều đã được xác định rõ ràng theo lộ giới đường hẻm trước khu đất.

Chẳng hạn, nếu đường trước nhà rộng từ 3,5 m đến dưới 6 m, chủ nhà được phép xây tối đa 3-4 tầng (gồm trệt, lửng và các tầng 2, 3, 4), với khoảng lùi cụ thể. Những tuyến đường khác cũng có chỉ tiêu tương ứng. Nhờ đó, người dân cùng đơn vị tư vấn chỉ cần dựa vào quy hoạch và quy chế để thiết kế đúng chuẩn. Việc nộp hồ sơ xin phép hiện nay chủ yếu để hợp thức hóa, không còn nhiều giá trị về mặt thẩm định kỹ thuật.

Hồ sơ đăng ký có thể nộp trực tuyến, theo mẫu thống nhất do UBND phường hoặc xã ban hành. Mẫu này sẽ tích hợp sẵn hình khối kiến trúc chuẩn từ Phụ lục 18 để áp dụng cho từng loại công trình. Theo ông Thuận, biểu mẫu cần cung cấp thông tin cơ bản gồm: quy mô công trình, bản vẽ phù hợp với quy hoạch và quy chế kiến trúc đã công bố.

Ông đánh giá, lợi ích của cơ chế đăng ký là giúp người dân chủ động hơn, tự tìm hiểu quy định, thuê đơn vị thiết kế có năng lực, thay vì trông chờ hướng dẫn từng bước từ chính quyền. Vai trò của cơ quan nhà nước cũng thay đổi – từ “cầm tay chỉ việc” sang “giám sát, hậu kiểm và xử lý sai phạm”, qua đó giảm tải bộ máy hành chính và tiết kiệm nguồn lực.

Trước lo ngại rằng bỏ giấy phép xây dựng có thể khiến gia tăng sai phạm, ông Thuận cho rằng giấy phép chỉ là một mắt xích trong chuỗi kiểm soát trật tự xây dựng. Bởi sau bước này, còn nhiều khâu quan trọng như giám sát thi công, kiểm tra hoàn công – giai đoạn hậu kiểm then chốt. Nếu phát hiện xây sai, chủ đầu tư phải khắc phục hoặc tháo dỡ phần vi phạm.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM, nhìn nhận việc áp dụng mô hình đăng ký xây dựng thay cho cấp phép có thể triển khai tại các dự án nhà ở thương mại, khu vực đã có quy hoạch 1/500 và thiết kế đô thị được phê duyệt. Tuy nhiên, phương án này sẽ gặp nhiều thách thức tại các khu dân cư hiện hữu, đặc biệt là khu vực nội thành đông dân cư, chưa có quy hoạch chi tiết – yếu tố được xem là cơ sở để thay thế giấy phép xây dựng.

Theo ông Châu, Phụ lục 18 đã quy định khá chi tiết về quản lý quy hoạch và kiến trúc, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Ví dụ, một số khu vực bị giới hạn mật độ xây dựng tối đa 50% diện tích đất, cùng với quy định khoảng lùi trước – sau, khiến diện tích sàn nhà còn lại quá nhỏ để sinh sống.

“Có những lô đất nội thành chỉ rộng 50 m2, nếu chỉ được xây 50%, lại trừ khoảng lùi, diện tích sử dụng thực tế còn khoảng 25-30 m2, rất khó chấp nhận với người dân”, ông Châu dẫn chứng.

Theo ông, điều kiện tiên quyết để bỏ giấy phép xây dựng là phải hoàn tất phủ kín quy hoạch chi tiết 1/500 toàn địa bàn TP HCM, đồng thời sửa các bất cập trong Quyết định 56 về quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị.

Ông Châu cũng đặt vấn đề về tài chính: với các dự án thương mại, chi phí lập quy hoạch 1/500 do chủ đầu tư chi trả, nhưng với khu dân cư hiện hữu, ai sẽ chịu phần chi phí này – nhà nước hay người dân? Đây là bài toán không dễ giải, và ông đề xuất có thể xã hội hóa phần kinh phí quy hoạch.

Phương Uyên

Văn phòng UBND TP HCM vừa thông báo kết luận của Phó chủ tịch UBND thành phố Bùi Xuân Cường về việc quản lý mô hình cho thuê lưu trú ngắn hạn tại căn hộ chung cư.

Theo đó, với các chung cư có mục đích sử dụng hỗn hợp, Thành phố giao Sở Xây dựng chủ trì phối hợp Sở Tư pháp rà soát đầy đủ các quy định của Luật hiện hành cùng các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, đăng ký kinh doanh, điều kiện pháp nhân, thể nhân… để ban hành hướng dẫn điều kiện cần và đủ cho phép sử dụng căn hộ làm lưu trú du lịch.

Đồng thời, Sở Xây dựng phối hợp Công an thành phố, UBND các phường, xã rà soát, công bố danh mục các chung cư đủ điều kiện đáp ứng tiêu chí cho thuê lưu trú ngắn hạn.

Với các chung cư không có chức năng hỗn hợp, Thành phố giao Sở Xây dựng phối hợp Sở Du lịch nghiên cứu, đề xuất lập đề án khai thác căn hộ phục vụ kinh tế, du lịch, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn cho cư dân, hoàn thành trước 15/9.

Trước đó, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND TP HCM chấp thuận cơ chế thí điểm cho thuê căn hộ để ở trong nhà chung cư theo hình thức lưu trú ngắn hạn, thời gian thực hiện 12 tháng, bắt đầu từ ngày 1/9.

Theo đề xuất, chương trình thí điểm sẽ áp dụng tại các căn hộ thuộc những tòa chung cư có hệ thống kỹ thuật đảm bảo như điện, nước, thang máy, phòng cháy chữa cháy và xử lý rác thải, được xây dựng đúng theo hồ sơ thiết kế đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Thông tin thu thập trong quá trình thí điểm sẽ được tổng hợp làm cơ sở kiến nghị các cơ quan trung ương bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, Sở Du lịch cũng đang phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, cùng các đơn vị liên quan xây dựng Chính sách thúc đẩy phát triển mô hình kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực lưu trú du lịch trên địa bàn TP HCM, dự kiến hoàn thiện năm 2027.

Hiện tại, TP HCM vẫn áp dụng Quyết định 26/2025 về quản lý, sử dụng nhà chung cư, trong đó quy định căn hộ chỉ được sử dụng đúng mục đích để ở, không được cho thuê theo giờ, theo ngày. Quy định này đã vấp phải nhiều phản ứng từ nhà đầu tư dịch vụ lưu trú Airbnb và các hộ dân sở hữu chung cư.

Trước thực tế này, nhiều chuyên gia đề xuất thay vì cấm, thành phố có thể nghiên cứu các quy định để quản lý, thí điểm mô hình kinh doanh này nhằm gia tăng nguồn thu ngân sách, phát triển du lịch và hài hòa lợi ích cho người sở hữu chung cư.

Việc thí điểm cho phép lưu trú ngắn hạn trong chung cư được kỳ vọng giúp TP HCM dung hòa giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và xu hướng phát triển mô hình kinh tế chia sẻ hiện đại, góp phần thúc đẩy kinh tế đô thị và đảm bảo hài hòa lợi ích của cả người dân lẫn doanh nghiệp.

Phương Uyên