Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa có văn bản góp ý bổ sung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.

Một trong những nội dung HoREA đặc biệt quan tâm là cơ chế áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với các dự án bất động sản.

HoREA bày tỏ ủng hộ việc áp dụng bảng giá đất nhân với hệ số K để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong các trường hợp Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất và bồi thường khi thu hồi đất. Theo Hiệp hội, cách làm này có ưu điểm là nhanh, minh bạch và thuận lợi, giúp các địa phương xác định kịp thời nghĩa vụ tài chính, còn doanh nghiệp có thể chủ động tính toán chi phí và rút ngắn thời gian làm thủ tục hành chính so với trước đây.

Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch HoREA – cho rằng cần bổ sung quy định xây dựng hệ số K cho từng dự án cụ thể. Nếu chỉ quy định hệ số K theo năm hoặc theo khu vực, địa phương có thể chỉ áp dụng cho mục đích bồi thường, dẫn đến thiệt thòi cho người có đất bị thu hồi và phát sinh khiếu kiện, chậm bàn giao mặt bằng.

Với trường hợp doanh nghiệp được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án, việc chỉ áp dụng bảng giá đất nhân hệ số K chung cũng chưa đủ cơ sở. Do đó, HoREA kiến nghị xây dựng hệ số điều chỉnh giá đất riêng cho từng dự án đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Trong đó, dự án bất động sản cao cấp, dự án bất động sản trung cấp, dự án bất động sản bình dân, dự án bất động sản là nhà cao tầng (hệ số sử dụng đất rất cao), dự án bất động sản là nhà thấp tầng (hệ số sử dụng đất thấp hơn) hoặc dự án khu đô thị có quy mô diện tích lớn hoặc rất lớn để xây dựng các hệ số K phù hợp, bao gồm cả trường hợp UBND tỉnh quyết định hệ số này để tính giá khởi điểm đấu giá.

Lý do là bảng giá đất hiện nay được xây dựng theo vị trí, tuyến đường, mục đích sử dụng đất hiện có, nhưng chưa quy định việc áp dụng hệ số K đối với các dự án bất động sản đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Trong khi đó, nghĩa vụ tài chính phần lớn phát sinh khi thay đổi mục đích sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch, chuyển từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp hoặc từ đất nông nghiệp sang đất ở, đô thị, từ đất sản xuất kinh doanh sang đất ở…

HoREA đề nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh quyết định hệ số K cho từng dự án để áp dụng nhằm bảo đảm tính bao trùm của quy phạm pháp luật và để hoàn thiện cơ chế bảng giá đất được áp dụng để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với các dự án có sử dụng đất, bao gồm các dự án bất động sản, nhà ở thương mại, khu đô thị.

Đồng thời, Hiệp hội đề nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh không phải ban hành hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng từ ngày 1/1 hàng năm cho năm 2026 để các địa phương không lúng túng khi triển khai thực hiện Nghị quyết của Quốc hội.

Từ năm 2020, ông Li Jiang – doanh nhân lâu năm trong ngành sản xuất tại Quảng Đông – bắt đầu bán bớt các bất động sản tích lũy suốt nhiều thập kỷ.

Quyết định này từng khiến không ít bạn bè kinh doanh bất ngờ, bởi bất động sản vốn được xem là “xương sống tài sản” của các gia đình giàu tại Trung Quốc, vừa để tích lũy dài hạn vừa phục vụ chuyển giao tài sản cho thế hệ sau.

Ở giai đoạn cao điểm, ông Li sở hữu tới bảy bất động sản, từ căn hộ hạng sang trong trung tâm thành phố đến biệt thự vùng ven, nhằm đảm bảo cuộc sống hưu trí và để lại cho con cái. Hiện nay, ông chỉ giữ lại 2 căn, một để ở và một dành cho con trai sau khi hoàn tất việc học ở nước ngoài.

“Bất động sản không còn mang lại cảm giác an toàn như trước. Trong bối cảnh hiện tại, nó tiềm ẩn nhiều rủi ro và gánh nặng thanh khoản hơn là công cụ bảo toàn giá trị”, ông Li, nay ngoài 60 tuổi, chia sẻ với SCMP.

Phần vốn rút khỏi địa ốc được ông chuyển sang các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ giá trị cao, bảo hiểm y tế cao cấp, đồng thời định hướng con trai đầu tư vào các quỹ tín thác gắn với những ngành mới nổi.

Câu chuyện của ông Li phản ánh một xu hướng rộng hơn. Các khảo sát của Viện Nghiên cứu Hurun cho thấy nhóm HNWI (High Net Worth Individuals – cá nhân có tài sản ròng cao) tại Trung Quốc đang âm thầm điều chỉnh kế hoạch hưu trí và phân bổ tài sản. Cụ thể, giới nhà giàu đang giảm dần tỷ trọng bất động sản, tăng nắm giữ bảo hiểm, vàng và tài sản ở nước ngoài.

Động lực chính của sự dịch chuyển này đến từ lo ngại về thanh khoản, tính ổn định của dòng tiền và rủi ro vĩ mô dài hạn, trong bối cảnh thị trường nhà ở trầm lắng kéo dài, lợi nhuận địa ốc suy yếu và tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh.

Theo báo cáo chiến lược hưu trí mới công bố của Hurun, Trung Quốc hiện có hơn 300 triệu người từ 60 tuổi trở lên, với khoảng 55.000 người bước vào tuổi nghỉ hưu mỗi ngày.

Trái lại, quy mô nhóm hộ gia đình giàu có đang thu hẹp. Đến năm 2025, số hộ có tài sản ròng trên 10 triệu nhân dân tệ dự kiến giảm 0,8%, còn khoảng 2,066 triệu hộ; số hộ siêu giàu giảm 1,7%, xuống khoảng 130.000 hộ. Sự thu hẹp “đáy tài sản” này khiến giới thượng lưu trở nên nhạy cảm hơn trước các cú sốc chu kỳ và rủi ro dòng tiền.

Trước đây, tăng trưởng tài sản của tầng lớp tinh hoa Trung Quốc chủ yếu dựa vào lạm phát giá bất động sản và lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong thời gian tới, họ dự kiến tiếp tục cắt giảm bất động sản đầu tư và các sản phẩm quản lý tài sản ngân hàng, đồng thời gia tăng tỷ trọng bảo hiểm, vàng và cổ phiếu – những kênh được xem là có khả năng phòng thủ tốt hơn trong môi trường nhiều bất định.

Khảo sát của Hurun cho thấy các loại tài sản được ưu tiên mở rộng gồm bảo hiểm (47%), vàng (42%) và cổ phiếu (34%). Ngược lại, 19% người được hỏi có kế hoạch giảm đầu tư vào bất động sản và đất đai, trong khi 25% dự định thu hẹp tiền gửi ngân hàng và các quỹ thị trường tiền tệ.

Ngành bất động sản – từng là động lực tăng trưởng chủ chốt của kinh tế Trung Quốc – vẫn mắc kẹt trong chu kỳ suy thoái kéo dài, gây áp lực lên tiêu dùng nội địa và làm trầm trọng thêm xu hướng giảm phát.

Song song với tái cơ cấu theo loại tài sản, giới nhà giàu Trung Quốc cũng đẩy mạnh đa dạng hóa địa lý. Khoảng 45% hiện đã sở hữu tài sản tài chính ở nước ngoài, với tỷ trọng trung bình khoảng 20% danh mục; 56% cho biết sẽ tiếp tục nâng tỷ lệ này trong thời gian tới.

Về các mối lo khi nghỉ hưu, rủi ro sức khỏe đứng đầu (44%), tiếp theo là hành vi và thói quen của con cái (30%), rủi ro kinh doanh gia đình (25%) và biến động hôn nhân của con cái (25%).

Nhiều chủ đầu tư năng lực yếu kém

Văn phòng đăng ký đất đai TPHCM vừa phát đi thông báo một số nội dung cần lưu ý khi thực hiện giao dịch bất động sản.

Theo đó, cơ quan này nhận được văn bản của Cơ quan cảnh sát điều tra chỉ ra việc người dân thực hiện các giao dịch liên quan nhà, đất tại các dự án bất động sản chưa đủ điều kiện pháp lý, tiềm ẩn nhiều rủi ro, thậm chí bị lừa.

Ngoài ra trên thực tế thời gian qua, một số chủ đầu tư dự án do năng lực tài chính yếu kém, nguồn vốn ít, không đủ khả năng tài chính để hoàn thiện dự án đã lách luật bán đất dưới nhiều hình thức như: hợp đồng đặt cọc, đặt chỗ, hợp đồng góp vốn xây dựng cơ sở hạ tầng hoặc góp vốn xây dựng nhà ở… khi chưa đủ điều kiện chuyển nhượng.

Thậm chí tại một số dự án nhà ở, chủ đầu tư còn chưa thực hiện thủ tục giao đất, chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định để được cấp sổ hồng dự án nhưng vẫn rao bán, giao dịch ngầm.

Nhà đầu tư thứ cấp 1 sau khi nhận chuyển nhượng lại tiếp tục bán giấy tay cho nhà đầu tư thứ cấp 2, 3… Điều này gây nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng do các hợp đồng giữ chỗ, đặt cọc, hợp đồng nguyên tắc, giấy tay có giá trị pháp lý hạn chế, không được pháp luật bảo vệ.

Hậu quả để lại là người dân không được cấp sổ hồng, phát sinh tranh chấp, sự việc kéo dài rất nhiều năm và rất khó khăn trong công tác xử lý, người dân cũng rất khó khăn trong việc thu hồi lại giá trị tài sản mà họ đã chi trả.

Vì vậy, người dân khi thực hiện giao dịch bất động sản cần phải lưu ý kỹ và chỉ thực hiện giao dịch bất động sản khi đã kiểm tra đầy đủ hồ sơ pháp lý có liên quan theo quy định.

Trong trường hợp có nhu cầu, người dân có thể chủ động liên hệ UBND xã, phường nơi có đất hoặc hệ thống Văn phòng Đăng ký đất đai để được hướng dẫn cũng như để được cung cấp thông tin cần thiết trước khi xác lập giao dịch.

Kiểm tra kỹ pháp lý nhà đất, dự án

Để phòng ngừa vi phạm pháp luật, hạn chế thiệt hại cho người dân, Văn phòng đăng ký đất đai khuyến nghị một số lưu ý khi thực hiện giao dịch bất động sản.

Khi thực hiện các giao dịch bất động sản, người dân cần xem xét kỹ các điều kiện về quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất để tránh rủi ro.

Đồng thời, người mua cần kiểm tra diện tích thửa đất, vị trí, số thửa, số tờ bản đồ, thời hạn sử dụng, có bị hạn chế quyền sử dụng do nợ tiền đất, biến động quyền sử dụng đất ra sao… so với giấy chứng nhận.

Tiếp theo, cần tìm hiểu kỹ các thông tin liên quan đến thửa đất như thông tin quy hoạch, kê biên, tranh chấp, khiếu nại, khiếu kiện, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, thu hồi…

Cần tìm hiểu kỹ tình trạng pháp lý và tìm hiểu các giấy tờ có liên quan đến thửa (lô) đất cần mua; tìm hiểu điều kiện tách thửa đất; thông tin về chủ đầu tư dự án; giấy tờ pháp lý của dự án; khả năng thực hiện dự án của chủ đầu tư; mức độ đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật theo quyết định quy hoạch chi tiết 1/500 đã được phê duyệt.

Đối với nhà ở hình thành trong tương lai, người dân phải yêu cầu chủ đầu tư cung cấp văn bản đủ điều kiện được bán, cho thuê mua.

Trường hợp chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở đã thế chấp một phần hoặc toàn bộ dự án hoặc nhà ở mà có nhu cầu huy động vốn thì phải giải chấp một phần hoặc toàn bộ dự án hoặc nhà ở và quyền sử dụng đất này trước khi ký hợp đồng huy động vốn góp, hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở với khách hàng.