Tại diễn đàn Xây dựng thị trường bất động sản bền vững ngày 4/12, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo thị trường nhà ở đang có dấu hiệu “bong bóng” khi tín dụng vào bất động sản liên tục tăng nóng. Nguồn cung dự án tăng nhưng giá ngày càng đắt đỏ vượt khả năng chi trả phần đông người dân, kéo hàng tồn kho cũng tăng mạnh.

Ông dẫn lại số liệu của cơ quan quản lý tiền tệ, tính tới cuối tháng 10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 15% so với cuối năm ngoái. Tăng trưởng tín dụng đến cuối năm nay dự kiến lên mức 19-20%, cao nhất nhiều năm trở lại đây. Trong đó tín dụng bất động sản chiếm gần 24% tổng dư nợ nền kinh tế. Riêng cho vay kinh doanh địa ốc tăng gần 24%, gấp đôi đà tăng vay tiêu dùng.

Chuyên gia này cho biết các ngân hàng đang tìm cách huy động nhiều vốn hơn trước áp lực nhu cầu vay tăng cao mùa cuối năm. Cụ thể, lãi suất tại kỳ hạn qua đêm đã tăng vọt lên 7% một năm. Lãi suất huy động từ các nhà băng tăng mạnh cũng khiến chi phí vốn cho người dân gia tăng, gồm cả lãi vay mua nhà.

Ông Hiếu cho rằng ngân hàng cũng có vai trò khi giá nhà đất tăng vọt. Ông kiến nghị “siết tín dụng cho vay bất động sản để giảm tỷ lệ trong tổng dư nợ xuống dưới 20%”. Cùng đó, Ngân hàng Nhà Nước cần hỗ trợ các nhà băng để giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân tiếp cận vốn, góp phần phục hồi kinh tế.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội nhà thầu Việt Nam, nói giá nhà liên tục leo thang tạo điều kiện cho hành vi đầu cơ phát triển mạnh hơn. Điều này không chỉ tạo ra rào cản cho người mua mà còn tiềm ẩn rủi ro với nền kinh tế. Bởi phần lớn các chủ đầu tư hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng để triển khai dự án.

Ông Hiệp lưu ý tỷ lệ giao dịch bất động sản trong quý III đã giảm 3% theo năm, trong đó riêng chung cư, nhà riêng lẻ sụt 15%, ngược lại lượng hàng tồn kho đang tăng lên, theo báo cáo của Bộ Xây dựng. “Giá nhà tăng quá cao trong khi tỷ lệ hấp thụ sụt giảm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng và cả nền kinh tế”, ông nói.

Ông đề nghị các ngân hàng cần có những chính sách thực sự hỗ trợ cá nhân mua nhà để ở, còn mua đầu tư, kinh doanh cần áp tiêu chí khác nhau. Với các khoản vay tín dụng phát triển dự án của doanh nghiệp, các nhà băng cần siết chặt tiêu chí về hệ số an toàn vốn để đảm bảo an toàn cho cả thị trường.

Bà Trần Hồng Nguyên, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và tư pháp của Quốc hội, cũng cho rằng việc hoàn thiện chính sách tài chính, tín dụng bất động sản là giải pháp quan trọng, góp phần khắc phục tình trạng giá nhà đất tăng nóng. Bà cho hay trong một số giai đoạn, tín dụng vào địa ốc bị siết đột ngột khiến thị trường mất cân đối. Trong khi ở giai đoạn khác, tín dụng “nới rộng quá nhanh” lại tạo điều kiện cho hành vi đầu tư, đầu cơ. Theo bà, thị trường chỉ dựa vào lực cầu đầu cơ rất dễ tạo bong bóng và dễ bị thao túng.

“Cần có chính sách tín dụng ổn định, dựa trên dữ liệu thị trường, hướng đến các dự án có tính khả thi và giá trị sử dụng thực”, bà nói.

Cùng với giải pháp siết tín dụng, nhiều chuyên gia tiếp tục đề xuất đánh thuế bất động sản để “hãm phanh” giá nhà. Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết thị trường nhà ở đang tồn tại nghịch lý nguồn cung tăng mạnh nhưng giá không giảm, ngược lại ngày càng vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Dữ liệu của VARS cho thấy 9 tháng đầu năm, tổng nguồn cung toàn thị trường vượt 100.000 sản phẩm, tăng 22% so với cả năm 2024. Riêng với chung cư, phân khúc 80-200 triệu đồng một m2 chiếm tỷ trọng cao nhất với 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội. Trong khi nhóm căn hộ bình dân, chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, và đều đến từ dự án nhà xã hội. Điều này có nghĩa sản phẩm nhà thương mại giá rẻ gần như biến mất.

Đà tăng nóng của giá nhà, theo ông Đính, “thực chất chỉ làm giàu cho một nhóm người đã nắm giữ tài sản từ trước”. Họ có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu nên ngày càng sở hữu thêm nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu cơ. Do đó, giải pháp đánh thuế người mua căn nhà thứ hai trở lên và chủ sở hữu bỏ hoang dự án có thể ngăn chặn được hành vi đầu cơ, gây lãng phí đất đai, giúp điều tiết thị trường phát triển lành mạnh hơn.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp cũng nói “đã đến lúc cần mạnh dạn xem xét một cơ chế thuế với các khoản siêu lợi nhuận từ địa tô”. Ví dụ chủ đầu tư thu lợi nhuận lên tới 100% so với giá thành sản phẩm cần nộp thuế khoản lãi đó. “Giải pháp này nếu được thiết kế hợp lý có thể kiềm chế cuộc đua tăng giá nhà, giúp thị trường vận hành ổn định hơn”, ông nói.

Ngọc Diễm

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) mới đây kiến nghị cho phép chủ đầu tư được bán, cho thuê mua nhà hình thành trong tương lai dù đang thế chấp, chưa giải chấp ngay, nếu ngân hàng và người mua đồng ý.

Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn vốn. Tuy nhiên, không ít ý kiến từ người mua nhà và giới chuyên gia cảnh báo việc này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý, đẩy phần bất lợi về phía khách hàng, nhóm vốn ở vị thế yếu trong các giao dịch bất động sản.

Chị Ngọc, ngụ phường An Bình (TP HCM), cho biết từng mua căn hộ tại TP Thủ Đức cũ từ năm 2018, nhận nhà năm 2019 nhưng đến nay vẫn chưa được cấp sổ hồng do dự án chưa được giải chấp hoàn toàn. Theo chị, cư dân đã nhiều lần kiến nghị và chủ đầu tư liên tục cam kết, thực tế là tiền đã đóng đủ, nhà đã ở ổn định nhưng sổ hồng vẫn “bặt vô âm tín”, mỗi lần hỏi chỉ nhận được câu trả lời “đang làm việc với ngân hàng”.

Từ trải nghiệm cá nhân, chị cho rằng việc cho phép bán nhà đang thế chấp là một rủi ro lớn. Người mua nhà cá nhân rất khó kiểm soát được năng lực tài chính thực sự của chủ đầu tư và tiến độ trả nợ ngân hàng. “Khi có tranh chấp, người mua phải theo đuổi kiện tụng kéo dài, vừa tốn kém vừa bất an”, chị nhận xét.

Cùng quan điểm, anh Kiệt, một nhà đầu tư bất động sản cá nhân tại TP HCM, cho rằng đề xuất bán nhà chưa giải chấp không phù hợp với tâm lý người mua ở thực, khi buộc họ chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy cam kết giải chấp trong tương lai. Theo anh, cơ chế ngân hàng kiểm soát dòng tiền chủ yếu nhằm bảo đảm thu hồi nợ, không phải bảo vệ quyền sở hữu của người mua. Trong trường hợp dự án phát sinh rủi ro, ngân hàng vẫn được ưu tiên xử lý tài sản, còn người mua dù đã thanh toán và nhận nhà vẫn ở thế bất lợi.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, nhiều dự án đã bàn giao nhà nhiều năm nhưng cư dân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu do chủ đầu tư mang dự án đi thế chấp và không đủ khả năng giải chấp. Một số dự án từng nằm trong diện này như chung cư Bảy Hiền, Minh Thành, Phú Thạnh, Khang Gia Tân Hương, Avila, KDC Phú Hữu, 4S Linh Đông… Nhiều trường hợp, cơ quan quản lý phải vào cuộc tháo gỡ, song quá trình xử lý kéo dài, gây tổn thất lớn về thời gian, chi phí và tâm lý cho người mua.

Điểm chung của các tranh chấp này là người mua hầu như không có công cụ pháp lý trực tiếp để bảo vệ quyền lợi khi chủ đầu tư chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng, còn khiếu nại, khởi kiện để đòi quyền lợi thường kéo dài, phức tạp và tốn kém.

Từ góc độ chuyên môn, Luật sư Trần Hoàng Hải, Văn phòng luật Hoàng Hải, phân tích nhà ở hình thành trong tương lai là loại tài sản đặc thù, khi người mua phải bỏ tiền trong lúc tài sản chưa hoàn thiện và quyền sở hữu chưa hình thành đầy đủ. Vì vậy, pháp luật nhà ở trong nhiều năm qua luôn đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người mua, trong đó có nguyên tắc chủ đầu tư phải giải chấp tài sản trước khi ký hợp đồng mua bán.

Luật Nhà ở 2023 tiếp tục kế thừa tinh thần này, mục tiêu là ngăn chặn tình trạng một tài sản bị đem bán cho nhiều bên và bảo vệ người mua trước nguy cơ tài sản bị xử lý để thu hồi nợ ngân hàng. Vì vậy theo luật sư Hải, việc cho phép bán nhà chưa giải chấp, dù có sự đồng thuận của ba bên, về bản chất đã làm thay đổi trật tự ưu tiên trong giao dịch.

“Khi tài sản vẫn đang thế chấp, ngân hàng có quyền ưu tiên xử lý nếu chủ đầu tư mất khả năng thanh toán, còn người mua vẫn đứng sau trong thứ tự bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp”, ông Hải nói.

Một rủi ro khác là sự bất cân xứng thông tin. Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng cho rằng không phải người mua nào cũng có đủ kiến thức pháp lý để hiểu và đánh giá đầy đủ các điều khoản liên quan đến thế chấp, giải chấp, kiểm soát dòng tiền hay trách nhiệm của ngân hàng. Việc yêu cầu người mua “tự quyết định” mua hay không mua nhà đang thế chấp, về hình thức là trao quyền lựa chọn, nhưng thực chất có thể chuyển phần lớn rủi ro sang phía người yếu thế hơn.

Ngay cả khi thông tin được công khai trong hợp đồng, câu hỏi then chốt vẫn là: nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết giải chấp, ai sẽ là người gánh hậu quả trực tiếp? Trong đa số trường hợp, ngân hàng có đầy đủ công cụ pháp lý để bảo toàn vốn, trong khi người mua phải theo đuổi các tranh chấp dân sự kéo dài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, nhiều ý kiến lo ngại việc cho phép bán nhà chưa giải chấp có thể tạo tiền lệ khiến một số chủ đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào dòng tiền của khách hàng thay vì năng lực tài chính thực chất. Trong bối cảnh niềm tin thị trường vừa mới phục hồi, mọi điều chỉnh chính sách cần được cân nhắc thận trọng, để bài toán tháo gỡ vốn cho doanh nghiệp không trở thành rủi ro pháp lý kéo dài đối với người mua.

Từ góc độ quản lý, Văn phòng Đăng ký đất đai TP HCM mới đây cũng cảnh báo người dân cần thận trọng khi giao dịch nhà ở hình thành trong tương lai, đặc biệt là các dự án hoặc căn hộ đang bị thế chấp. Cơ quan này khuyến cáo người mua chỉ nên ký hợp đồng và thanh toán khi tài sản đã được giải chấp đầy đủ.

Phương Uyên

Trong báo cáo thị trường mới đây, Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho biết năm 2025 ghi nhận đà tăng mạnh nguồn cung nhà ở nhất là chung cư đắt tiền. Cả nước có hơn 128.000 sản phẩm chào bán mới, tăng tới 88% so với 2024. Đây là mức tăng cao nhất trong 6 năm trở lại đây. Phần lớn nguồn cung đến từ loại hình chung cư với hơn 80.000 sản phẩm mới, gấp đôi năm 2024.

Về tỷ lệ hấp thụ, ông Lê Đình Chung, đại diện Hội đồng nghiên cứu và đánh giá thị trường bất động sản VARS, cho biết tỷ lệ này đạt khoảng 68%, tương đương gần 88.000 giao dịch trong năm 2025. Ba quý đầu năm, nhiều dự án giá cao vẫn đạt tỷ lệ hấp thụ tích cực bởi nhu cầu đầu tư và ở thực gia tăng. Từ quý IV, tỷ lệ này có xu hướng sụt giảm do giỏ hàng mới tăng mạnh, lãi suất nhích lên khiến nhóm đầu tư thận trọng hơn.

“Hơn 75% giao dịch nhà ở đến từ nhóm khách mua căn thứ hai trở lên, trong đó khoảng 10% là nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính ngắn hạn”, báo cáo của VARS nêu.

Trong bối cảnh tâm lý thị trường chững lại, ông Chung nhìn nhận thị trường đã xuất hiện tình trạng rao bán “cắt lỗ” của một bộ nhóm nhà đầu tư mua theo tâm lý FOMO (sợ bị bỏ lỡ) trong giai đoạn tăng nóng. Hiện tượng này tập trung ở những khu vực có dự án tăng giá quá nhanh. Điều này cho thấy thị trường chung cư đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ khi nhóm đầu tư “lướt sóng” phải cơ cấu lại danh mục.

Diễn biến trên cũng được nhiều đơn vị nghiên cứu ghi nhận. One Mount Group cho biết trong tháng 11/2025, thị trường Hà Nội có khoảng 6.100 giao dịch chuyển nhượng bất động sản, giảm 18% so với tháng trước. Đà giảm mạnh nhất ở phân khúc chung cư với khoảng 3.100 giao dịch thứ cấp, sụt 22% theo tháng.

Theo đơn vị này, nhiều khoản vay mua nhà giải ngân cuối năm 2023 – đầu năm 2024 bắt đầu bước vào giai đoạn đáo hạn ân hạn nợ gốc, khiến nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi tăng đột biến. Áp lực lãi suất gia tăng từ tháng 10 cùng đà chững lại của giá chuyển nhượng đã tác động trực tiếp đến tâm lý nhà đầu tư.

“Một bộ phận nhà đầu tư ‘lướt sóng’ buộc phải cơ cấu lại dòng tiền, giảm giá chào bán nhưng vẫn khó tìm được người mua. Thị trường chung cư chứng kiến làn sóng rút lui của nhóm này”, One Mount Group cho hay.

Dù vậy, cơ hội mua nhà dành cho nhóm mua ở thực vẫn thách thức bởi mặt bằng giá mới đắt đỏ.Hội Môi giới cho biết chung cư giá trên 100 triệu đồng một m2 chiếm 25% cơ cấu nguồn cung mới, gấp gần 10 lần so với 2024. Tại Hà Nội, giá chung cư mới đạt trung bình 100 triệu một m2, tăng 40%, còn khu vực TP HCM cũ đạt khoảng 110 triệu một m2, tăng 23%.

Dự án mới giá đắt cũng kéo giỏ hàng chuyển nhượng leo thang. VARS cho biết một số dự án ở giai đoạn nóng tăng giá hàng trăm đến cả tỷ đồng một căn. Đây cũng là khu vực ghi nhận tình trạng giảm giá rao bán từ cuối năm ngoái.

Trong bối cảnh đó, nhà ở xã hội được kỳ vọng là “cửa sáng” của thị trường, có thể hỗ trợ giấc mơ an cư của nhóm thu nhập trung bình thấp. Bộ Xây dựng cho biết cả nước đã đạt hơn 60% mục tiêu của đề án xây ít nhất 1 triệu căn đến 2030. Năm nay, khoảng 160.000 căn có thể ra mắt, góp phần điều tiết thị trường và cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở của người dân.

Ngọc Diễm

Danh mục 42 khu đất được cấp phép thí điểm có tổng diện tích 4,7 triệu m2, trong đó hơn 649.000 m2 là đất trồng lúa dự kiến chuyển mục đích sử dụng. Các khu đất phân bổ tại nhiều khu vực, gồm 36 khu thuộc địa bàn TP HCM cũ và 6 khu thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Quy định có hiệu lực từ ngày 18/12.

Trong danh mục này, nhiều dự án quy mô lớn tập trung tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, như Khu nhà ở sinh thái Phú Quý tại Long Điền (gần 49,9 ha), Khu nhà ở sinh thái An Hưng (47,4 ha), Khu nhà ở cao cấp Đại Lộc (46,3 ha), Khu nhà ở sinh thái An Vượng (45,4 ha) và Khu đô thị Long Điền (40,8 ha)…

Tại TP HCM trước sáp nhập, các khu đất lớn chủ yếu nằm ở phường Long Phước (TP Thủ Đức cũ), gồm dự án khu nhà ở và khu phức hợp căn hộ kết hợp thương mại dịch vụ rộng khoảng 27,25 ha; Khu nhà ở Nam Khang 17,7 ha và Khu nhà ở sinh thái nghỉ dưỡng Sài Gòn Garden gần 29,9 ha; Khu dân cư Sadeco Phước Kiển (Nhà Bè cũ) có diện tích khoảng 17,4 ha…

UBND TP HCM khẳng định thông báo này là cơ sở để các chủ đầu tư và cơ quan chức năng triển khai các thủ tục tiếp theo. Thành phố đề nghị sở, ngành và địa phương liên quan phối hợp, tạo điều kiện để dự án được thực hiện đúng quy định, minh bạch và hiệu quả.

Trước đó, thành phố đã chấp thuận cho 54 tổ chức kinh doanh bất động sản triển khai thí điểm dự án nhà ở thương mại trên các khu đất nông nghiệp, với tổng diện tích hơn 6,55 triệu m2. Các khu đất được chọn phải đáp ứng tiêu chí về quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch phát triển nhà ở đã phê duyệt và nằm trong khu vực đô thị hoặc thuộc quy hoạch phát triển đô thị.

Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết 171 của Quốc hội, cho phép thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp, đất thương mại dịch vụ hoặc đất phi nông nghiệp không phải là đất ở để làm dự án nhà ở thương mại, miễn phù hợp quy hoạch và chương trình phát triển nhà ở của địa phương. Trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh sẽ cấp phép để doanh nghiệp chuyển nhượng và chuyển mục đích sử dụng đất thay vì phải có 100% đất ở như quy định hiện hành.

Việc thí điểm được đánh giá có ý nghĩa lớn với TP HCM, nơi nguồn cung nhà ở thương mại sụt giảm mạnh trong nhiều năm do vướng pháp lý.

Phương Uyên