Trong 1-2 năm trở lại đây, giá bất động sản tại các đô thị lớn tăng phi mã, giấc mơ an cư ngày càng xa tầm với của người dân. Trong cuộc họp gần đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng phải thốt lên về thực trạng giá nhà cao, cao mãi, người dân không thể mua được.

Một loạt các giải pháp được đặt ra sau đó, hướng tới mục tiêu tăng nguồn cung, giảm chi phí, phấn đấu để giá nhà thương mại ở mức hợp lý, để người dân có điều kiện thuận lợi, phù hợp về nhà ở.

Gần đây, Bộ Xây dựng cũng đề xuất Chính phủ về cơ chế kiểm soát, kiềm chế giá bất động sản, trong đó có chính sách hạn chế cho vay đối với căn nhà thứ 2, thứ 3 trở lên. Cụ thể, các tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam áp dụng hạn mức cho vay không quá 50% giá trị hợp đồng mua bán nhà ở đối với các khoản vay mua nhà ở thứ 2 và không quá 30% đối với các khoản vay mua nhà ở từ thứ 3 trở lên.

Tác động trực tiếp đến hành vi đầu tư

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – thừa nhận hiện nay, nhiều chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại áp dụng chính sách thanh toán linh hoạt, cho phép người mua chỉ cần trả trước 10-30% giá trị căn hộ, phần còn lại được ngân hàng hỗ trợ vay tới 70-90% với các ưu đãi miễn lãi và ân hạn gốc trong thời gian đầu.

Chính sách này đã góp phần duy trì thanh khoản thị trường, giúp người mua nhà dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro tín dụng, có thể tác động tới sự ổn định của hệ thống tài chính nếu không được điều tiết hợp lý và gắn với chiến lược phát triển nguồn cung bền vững.

Ông Huy cho rằng đề xuất của Bộ Xây dựng về giới hạn tỷ lệ cho vay mua nhà thứ 2 và thứ 3 trở lên là biện pháp tích cực, nhằm hướng dòng tín dụng về nhu cầu ở thật, góp phần hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu cơ.

Đồng quan điểm này, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho biết, phần lớn các chủ đầu tư đều hợp tác với ngân hàng để triển khai các gói tín dụng cho người mua nhà. Chính sách này có tác động trực tiếp đến kết quả giao dịch và khả năng hấp thụ sản phẩm bất động sản.

Tuy nhiên, một số nhóm người đã lợi dụng chính sách này như một đòn bẩy tài chính để mua đi bán lại. Chính vì vậy, Bộ Xây dựng đã đề xuất quy định hạn mức cho vay đối với các khoản vay mua nhà ở thương mại, có thể sẽ tác động trực tiếp đến hành vi đầu cơ bất động sản.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt – Giám đốc Nhà ở CBRE Việt Nam – nhận định tín dụng vào bất động sản là một trong những yếu tố tác động đến việc đầu tư. Nhiều nhà đầu tư sử dụng phương án vay, đòn bẩy tài chính để mua, sở hữu nhiều bất động sản, vô tình đẩy giá nhà lên cao.

Với đề xuất của Bộ Xây dựng, ông Kiệt cho rằng sẽ tác động tích cực đến thị trường. Nhà đầu tư muốn dùng đòn bẩy tài chính sẽ phải cân nhắc chiến lược đầu tư, từ đó có thể làm giảm dòng tiền đổ vào bất động sản. Mặt khác, ông Kiệt cho rằng để “van điều tiết” phát huy tác dụng tối đa thì cần thêm giải pháp gia tăng nguồn cung, nhắm vào đối tượng mua nhà ở thực, mua lần đầu để ổn định tâm lý người dân.

Cần giải pháp tăng nguồn cung, hướng đến nhu cầu ở thực

Ông Nguyễn Quang Huy – CEO khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng để đạt hiệu quả thực chất, bên cạnh việc siết tín dụng cần song hành với giải pháp tăng cung cho thị trường, đặc biệt là các dòng sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Cụ thể, Nhà nước cần triển khai đồng bộ các chính sách điều tiết vĩ mô về quy hoạch và phát triển đô thị, bao gồm mở rộng các khu đô thị vệ tinh, nhà ở xã hội, nhà ở giá vừa túi tiền, đi cùng cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư rút ngắn thủ tục phê duyệt, giải phóng mặt bằng và cấp phép xây dựng. Khi thời gian triển khai dự án được rút ngắn, chi phí vốn và chi phí cơ hội giảm, giá thành sản phẩm có thể hợp lý hơn, từ đó giúp tăng khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần thúc đẩy phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phân khúc nhà ở xã hội và nhà cho thuê dài hạn – những lĩnh vực vừa có ý nghĩa xã hội, vừa góp phần ổn định cung cầu thị trường.

Ông Huy nêu quan điểm một thị trường bất động sản phát triển bền vững cần được định hình trên hai trụ cột: tín dụng an toàn và nguồn cung phù hợp. Khi kiểm soát chặt đòn bẩy tài chính, đồng thời mở rộng nguồn cung nhà ở thực, mặt bằng giá sẽ dần ổn định, giảm áp lực đầu cơ và củng cố niềm tin cho người dân cũng như nhà đầu tư dài hạn.

Bà Giang Huỳnh – Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu và S22M, Savills Việt Nam – cho rằng biện pháp hạn chế cho vay từ căn nhà thứ 2 trở đi có thể góp phần giảm hoạt động đầu tư, song đồng thời cũng làm giảm dòng vốn của các nhà đầu tư dài hạn và ảnh hưởng đến thanh khoản chung của thị trường. Trong bối cảnh thị trường bất động sản TPHCM và cả nước đang đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài, việc thắt chặt tín dụng có thể khiến thị trường trở nên trầm lắng hơn.

Nếu nhìn vào nguyên nhân cốt lõi, giá nhà tăng cao trong thời gian qua không chủ yếu do đầu tư, mà xuất phát từ sự thiếu hụt nguồn cung, vướng mắc pháp lý, chi phí đất và chi phí phát triển dự án tăng cao. Đại diện Savills đề xuất chính sách cần tập trung vào giải quyết tận gốc vấn đề cung – cầu thông qua cải cách thủ tục phê duyệt dự án, đẩy nhanh tiến độ triển khai, tháo gỡ vướng mắc đối với các dự án đang bị đình trệ thông qua cơ chế đặc thù. Khi nguồn cung được bổ sung và đa dạng hơn, đặc biệt ở phân khúc vừa túi tiền, giá nhà sẽ dần ổn định.

70% người mua bất động sản để đầu tư

Trong vụ án liên quan đến ông Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình, Chủ tịch Tập đoàn NextTech), cơ quan điều tra đã tạm giữ, phong tỏa nhiều tiền mặt, tài khoản chứng khoán và tài sản của các đối tượng với tổng giá trị khoảng 900 tỷ đồng. Trong số này, 18 sổ đỏ cũng được tìm thấy.

Còn vụ án liên quan Võ Thị Ngọc Ngân (Ngân 98), trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng cũng phát hiện 80 sổ đỏ, tiền mặt và sổ tiết kiệm trong két sắt.

Việc các bị can sở hữu nhiều sổ đỏ, ngoài vấn đề pháp lý liên quan đến nội dung vụ án, cũng đặt dấu hỏi với dư luận về hành vi đầu cơ và găm giữ bất động sản.

Từ nhiều năm nay, bất động sản vừa là tài sản đầu tư, tích lũy, vừa là kênh trú ẩn quan trọng. Sản phẩm đặc biệt này có giá trị gia tăng theo sự phát triển xã hội và tuân theo quy luật cung cầu với quan niệm người sinh ra chứ đất không nở ra. Giá nhà có xu hướng tăng ổn định và bền vững theo thời gian (nếu không có “bong bóng”). 

Một báo cáo mới đây của DKRA Consulting (thuộc DKRA Group) cho thấy, từ các dự án mà hệ sinh thái này phân phối, có đến 70% khách mua để đầu tư, chỉ 30% mua để ở. Độ tuổi của nhóm khách đầu tư tập trung ở 35-44 tuổi, trong khi người mua để ở thì trẻ hơn, tập trung ở khoảng 25-34 tuổi.

Đơn vị này khắc họa chân dung nhóm khách mua đầu tư có đặc điểm: đa số mua bất động sản thứ 2 trở lên, có nguồn tiền nhàn rỗi, có kiến thức về thị trường và tài chính. Khi mua, họ quan tâm đến khả năng sinh lời: vị trí giao thông, quy hoạch tương lai, giá, phương thức thanh toán và uy tín chủ đầu tư.

Báo cáo 9 tháng của Bộ Xây dựng thừa nhận đầu cơ đẩy giá nhà quá cao, người mua thực rất khó tiếp cận. Cụ thể, giá giao dịch bất động sản có xu hướng tăng dần theo năm nhưng chưa phản ánh đúng giá trị thực. Giá bất động sản cơ bản còn cao so với thu nhập bình quân của số đông người dân.

Thị trường còn hiện tượng găm hàng, nâng giá, đầu cơ, làm gia tăng mặt bằng giá bất động sản, gây mất cân đối cung – cầu và vượt quá khả năng chi trả của người dân có thu nhập trung bình, thấp tại khu vực đô thị, theo Bộ Xây dựng.

Có thể thấy, giấc mơ an cư tại các đô thị lớn như TPHCM đang ngày càng xa vời khi giá nhà tăng phi mã thời gian gần đây, một bộ phận người dân khó tiếp cận nhà ở. Làm sao để kiểm soát cơn bão giá nhà, hạn chế đầu cơ, đưa bất động sản về giá trị thực, đảm bảo quyền có chỗ ở cho người dân… là những vấn đề được đặt ra.

Sớm đưa thuế tài sản vào thực tiễn

TS Phạm Thế Anh – Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân – cho rằng Bộ Xây dựng nên bổ sung các biện pháp theo hướng làm giảm động cơ đầu cơ (kỳ vọng lợi nhuận từ chênh lệch giá). Khi lợi nhuận đầu cơ còn cao và chi phí nắm giữ thấp, các nhà đầu tư vẫn có động lực ôm đất, găm hàng, thổi giá dù tín dụng bị siết.

Theo chuyên gia, để điều tiết động cơ đầu cơ, không có gì tốt hơn các chính sách thuế, bao gồm thuế lũy tiến theo số lượng bất động sản sở hữu và thuế lũy thoái theo thời gian nắm giữ. Thực tiễn ở nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc đã chứng minh rằng, thuế cao đối với người sở hữu nhiều nhà hoặc mua bán trong thời gian ngắn là công cụ hữu hiệu, hướng dòng vốn đáp ứng được nhu cầu nhà ở thực hoặc phục vụ sản xuất và tiêu dùng.

Điển hình tại Singapore, đất mua đi, bán lại trong năm đầu tiên bị đánh thuế 100% trên giá trị chênh lệch mua, bán; sau 2 năm thì mức thuế suất là 50% và sau 3 năm là 25%.

Tại Đài Loan (Trung Quốc), giao dịch bất động sản thực hiện trong 2 năm đầu sau khi mua được áp dụng thuế suất 45%, thực hiện trong 2-5 năm thuế suất là 35%, trong 5-10 năm thuế suất 20% và thực hiện sau 10 năm thì mức thuế suất là 15%.

Ông Thế Anh cũng cho rằng thay vì băn khoăn siết đầu cơ có làm thị trường chững lại không thì nên đặt câu hỏi “nếu không làm, liệu có tránh được khủng hoảng khi bong bóng vỡ?”. Hành động sớm để ngăn chặn rủi ro luôn tốt hơn là đi khắc phục hậu quả khi rủi ro đã xảy ra.

Để đạt được mục tiêu đề ra, chuyên gia đề xuất bổ sung nhóm giải pháp thuế, bao gồm thuế giao dịch ngắn hạn, thuế sở hữu căn nhà thứ 2 trở lên và thuế găm giữ bất động sản đối với các dự án được phê duyệt nhưng bỏ hoang. Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa minh bạch thông tin, cải thiện nguồn cung, tín dụng và thuế, Nhà nước mới có thể kiểm soát hiệu quả giá bất động sản, hạn chế đầu cơ và bảo đảm thị trường phát triển ổn định, lành mạnh.

Các giải pháp tổng thể hạn chế đầu cơ

Để minh bạch hóa thị trường, thời gian gần đây Chính phủ cùng các bộ, ngành đưa ra nhiều giải pháp kiềm chế giá nhà, trong đó có hạn chế đầu cơ.

Thủ tướng Chính phủ có chỉ đạo cần các chính sách thuế phù hợp để ngăn chặn các hành vi đầu cơ thổi giá, chào giá nhà ở quá cao so với mức trung bình của thị trường; chính sách tín dụng để điều tiết, ưu tiên, hướng dòng vốn vào các dự án nhà ở xã hội và các đối tượng có nhu cầu mua nhà ở xã hội. Đồng thời, kiểm soát dòng tiền đi vào các phân khúc nhà ở mang tính đầu cơ, trục lợi chính sách.

Thủ tướng cũng chỉ đạo xử lý kịp thời các vụ việc thao túng, đẩy giá và đầu cơ, nhằm ổn định thị trường bất động sản với thể chế đồng bộ hơn, cơ chế chính sách ưu đãi hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn. Cùng với đó là tạo nguồn cung nhà ở lớn hơn, với phân khúc hợp lý hơn và giá cả thấp hơn, qua đó đảm bảo quyền có chỗ ở của người dân.

Chính sách thuế để ngăn chặn các hành vi đầu cơ từng được Bộ Tài chính đề xuất rồi rút lại vào giữa năm nay. Khi đó, Bộ Tài chính đề xuất thu thuế 20% theo từng lần chuyển nhượng bất động sản.

Bản thân Bộ Xây dựng cũng từng đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất ban hành chính sách thuế đối với nhà ở, bất động sản không sử dụng; thu thuế phần chênh lệch giá giữa giá tính tiền sử dụng đất và giá bán sản phẩm bất động sản của các dự án. Bộ xác định, thu thuế phần chênh lệch giữa các lần giao dịch để tránh đầu cơ, thổi giá bất động sản.

Bên cạnh đó là nhiều giải pháp kết hợp giữa biện pháp hành chính và công cụ thị trường như phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, siết hạn mức cho vay mua nhà thứ 2 trở lên, thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản nhằm công khai và minh bạch hóa các giao dịch.