Chị Thu Hiền, tiểu thương tại phường Xuân Hòa, TP HCM, bỏ ra hơn 7 tỷ đồng, trong đó vay ngân hàng khoảng 40%, để mua căn hộ tại phường Tân Hưng với mục tiêu tích sản và khai thác dòng tiền cho thuê. Kỳ vọng tiền thuê có thể bù đắp chi phí vay, chị tăng giá thuê từ 18 triệu đồng lên 20 triệu đồng mỗi tháng, tương đương mức tăng khoảng 12%. Tuy nhiên, tỷ suất cho thuê chỉ quanh 2,9% mỗi năm, thấp hơn gửi tiết kiệm và không đủ “nuôi” khoản lãi vay ngân hàng.

Chị cho biết chủ cũ mua căn hộ này với giá khoảng 4 tỷ đồng. Khi cho thuê 18 triệu đồng mỗi tháng, họ đạt lợi suất 5,4% một năm, gần gấp đôi hiện tại. Cùng một tài sản nhưng theo chị Hiền, người mua sau phải chấp nhận hiệu quả thấp hơn hẳn, vì giá bán tăng quá nhanh còn giá thuê gần như đứng yên.

Câu chuyện của chị Hiền không phải cá biệt. Anh Hoài Kiệt (phường Bảy Hiền, TP HCM) cũng vay gần 4 tỷ đồng để mua căn hộ cao cấp giá 9 tỷ đồng tại phường An Bình, hiện chỉ cho thuê được 22 triệu đồng mỗi tháng. Với mức này, tiền thuê chỉ đủ trang trải một phần chi phí lãi vay, chưa kể phí quản lý, bảo trì và thuế. “Nếu không có nguồn thu khác bù vào, cho thuê căn hộ lúc này gần như không thể tự nuôi được khoản vay”, anh nói.

Theo anh Kiệt, dư địa tăng giá thuê rất hạn chế bởi nhóm khách thuê dài hạn có ngân sách cố định. Chỉ cần điều chỉnh tăng vài triệu đồng mỗi tháng là nguy cơ mất khách cao, nhất là khi thị trường xuất hiện ngày càng nhiều căn hộ mới gia nhập nguồn cung cho thuê.

Phân khúc bình dân cũng không sáng sủa hơn. Chị Ngọc Tánh mua căn hộ 3,4 tỷ đồng tại Phạm Văn Đồng (TP HCM), cho thuê với giá 8 triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn chật vật trả lãi ngân hàng gần 25 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều dự án mới bán chậm nên chủ đầu tư và nhà đầu tư chuyển sang cho thuê ngắn hạn với mức chỉ 6-7 triệu đồng, khiến thị trường thêm cạnh tranh.

“Tiền thuê không đủ bù lãi vay, chưa kể sau thời gian cho thuê phải tốn thêm chi phí sửa chữa, sơn sửa nội thất”, chị nói.

Theo các chuyên gia, nghịch lý lớn nhất của thị trường cho thuê hiện nay nằm ở khoảng cách ngày càng lớn giữa giá mua và giá thuê. Ông Trần Hoàng Minh, lãnh đạo một sàn môi giới cho thuê bất động sản tại TP HCM, cho biết vài năm trước một căn hộ giá khoảng 2 tỷ đồng cho thuê 8 triệu đồng mỗi tháng vẫn mang lại lợi suất 4-5% một năm. Nay, giá sang tay tăng lên 3-3,5 tỷ đồng, trong khi giá thuê gần như không tăng tương ứng. “Giá nhà đã đi trước quá xa so với thu nhập của người thuê, khiến lợi suất cho thuê bị bào mòn mạnh”, ông nói.

Dữ liệu từ chuyên trang Batdongsan cho thấy tỷ suất lợi nhuận cho thuê chung cư tại TP HCM giảm từ 3,1% trong quý I xuống còn 2,2% trong quý III năm nay. Trước dịch Covid-19, mức này phổ biến 6-8% mỗi năm; đến năm 2023 giảm còn khoảng 4,5% và tiếp tục lùi sát 3,6% trong năm 2024.

Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cũng ghi nhận tỷ suất cho thuê chung cư tại TP HCM và Hà Nội hiện phổ biến dưới 2%, thấp hơn gửi tiết kiệm. Savills đánh giá lợi suất cho thuê căn hộ hiện dao động 2-2,5%, mức thấp nhất trong nhiều năm qua.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, nhận định tỷ suất cho thuê tại TP HCM đã giảm liên tục bốn năm qua do giá bán tăng nhanh trong khi giá thuê tăng chậm. Bên cạnh đó, việc siết quản lý cho thuê ngắn ngày như Airbnb cũng ảnh hưởng rõ rệt đến dòng tiền của chủ nhà.

“Nếu đầu tư căn hộ với mục đích cho thuê thuần túy, nhà đầu tư sẽ gặp nhiều khó khăn do lợi nhuận không tương xứng với giá trị bỏ ra để sở hữu tài sản”, ông nói.

Ông Lê Quốc Kiên, chuyên gia tư vấn tài chính và bất động sản độc lập, cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay thuộc về nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu tư căn hộ. Khi lãi suất nhích lên, chênh lệch giữa tiền thuê và chi phí lãi vay ngày càng nới rộng, khiến dòng tiền âm kéo dài.

Ông Kiên cho biết, để cải thiện khả năng cho thuê, nhiều chủ nhà lựa chọn đầu tư mạnh vào thiết kế và hoàn thiện nội thất. Tuy nhiên việc đầu tư nội thất có thể giúp cải thiện khả năng cho thuê nhưng khó mang lại hiệu quả tài chính, bởi mức tăng giá thuê không đủ bù chi phí cải tạo trong khi vòng đời nội thất lại tương đối ngắn, ông Kiên đánh giá.

Dù lợi suất cho thuê ở mức thấp, ông Đinh Minh Tuấn cho rằng không nên nhìn kênh căn hộ cho thuê một cách tách rời. Nếu tính cả phần tăng giá, đầu tư căn hộ vẫn có thể mang lại tỷ suất lợi nhuận gộp 12,5-17% mỗi năm, bao gồm lợi suất cho thuê và mức tăng giá bán. Nhờ lợi suất từ sang tay tốt mà nhiều nhà đầu tư thay vì mua căn hộ chỉ để khai thác cho thuê, đã chuyển sang chiến lược nắm giữ tài sản trung hạn, kỳ vọng lợi nhuận chủ yếu đến từ tăng giá thứ cấp khi thị trường sốt nóng

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý, với chiến lược mua để sang tay, việc sử dụng đòn bẩy tài chính cần được cân nhắc thận trọng, bởi khi tiền thuê không đủ bù lãi vay, thời gian nắm giữ kéo dài có thể làm xói mòn dòng tiền và khiến lợi nhuận thực tế thấp hơn kỳ vọng.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, tỷ suất cho thuê khó cải thiện khi giá nhà vẫn neo cao còn mặt bằng giá thuê bị giới hạn bởi thu nhập người dân. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu nguồn cung nhà ở được cải thiện và giá bán ổn định hơn, kênh cho thuê có thể dần lấy lại sức hấp dẫn. Với nhà đầu tư, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở tỷ suất cho thuê, mà là cân đối giữa dòng tiền, mức đòn bẩy và kỳ vọng tăng giá tài sản trong toàn bộ chu kỳ đầu tư.

Phương Uyên

Tại diễn đàn Xây dựng thị trường bất động sản bền vững ngày 4/12, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo thị trường nhà ở đang có dấu hiệu “bong bóng” khi tín dụng vào bất động sản liên tục tăng nóng. Nguồn cung dự án tăng nhưng giá ngày càng đắt đỏ vượt khả năng chi trả phần đông người dân, kéo hàng tồn kho cũng tăng mạnh.

Ông dẫn lại số liệu của cơ quan quản lý tiền tệ, tính tới cuối tháng 10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 15% so với cuối năm ngoái. Tăng trưởng tín dụng đến cuối năm nay dự kiến lên mức 19-20%, cao nhất nhiều năm trở lại đây. Trong đó tín dụng bất động sản chiếm gần 24% tổng dư nợ nền kinh tế. Riêng cho vay kinh doanh địa ốc tăng gần 24%, gấp đôi đà tăng vay tiêu dùng.

Chuyên gia này cho biết các ngân hàng đang tìm cách huy động nhiều vốn hơn trước áp lực nhu cầu vay tăng cao mùa cuối năm. Cụ thể, lãi suất tại kỳ hạn qua đêm đã tăng vọt lên 7% một năm. Lãi suất huy động từ các nhà băng tăng mạnh cũng khiến chi phí vốn cho người dân gia tăng, gồm cả lãi vay mua nhà.

Ông Hiếu cho rằng ngân hàng cũng có vai trò khi giá nhà đất tăng vọt. Ông kiến nghị “siết tín dụng cho vay bất động sản để giảm tỷ lệ trong tổng dư nợ xuống dưới 20%”. Cùng đó, Ngân hàng Nhà Nước cần hỗ trợ các nhà băng để giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân tiếp cận vốn, góp phần phục hồi kinh tế.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội nhà thầu Việt Nam, nói giá nhà liên tục leo thang tạo điều kiện cho hành vi đầu cơ phát triển mạnh hơn. Điều này không chỉ tạo ra rào cản cho người mua mà còn tiềm ẩn rủi ro với nền kinh tế. Bởi phần lớn các chủ đầu tư hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng để triển khai dự án.

Ông Hiệp lưu ý tỷ lệ giao dịch bất động sản trong quý III đã giảm 3% theo năm, trong đó riêng chung cư, nhà riêng lẻ sụt 15%, ngược lại lượng hàng tồn kho đang tăng lên, theo báo cáo của Bộ Xây dựng. “Giá nhà tăng quá cao trong khi tỷ lệ hấp thụ sụt giảm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng và cả nền kinh tế”, ông nói.

Ông đề nghị các ngân hàng cần có những chính sách thực sự hỗ trợ cá nhân mua nhà để ở, còn mua đầu tư, kinh doanh cần áp tiêu chí khác nhau. Với các khoản vay tín dụng phát triển dự án của doanh nghiệp, các nhà băng cần siết chặt tiêu chí về hệ số an toàn vốn để đảm bảo an toàn cho cả thị trường.

Bà Trần Hồng Nguyên, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và tư pháp của Quốc hội, cũng cho rằng việc hoàn thiện chính sách tài chính, tín dụng bất động sản là giải pháp quan trọng, góp phần khắc phục tình trạng giá nhà đất tăng nóng. Bà cho hay trong một số giai đoạn, tín dụng vào địa ốc bị siết đột ngột khiến thị trường mất cân đối. Trong khi ở giai đoạn khác, tín dụng “nới rộng quá nhanh” lại tạo điều kiện cho hành vi đầu tư, đầu cơ. Theo bà, thị trường chỉ dựa vào lực cầu đầu cơ rất dễ tạo bong bóng và dễ bị thao túng.

“Cần có chính sách tín dụng ổn định, dựa trên dữ liệu thị trường, hướng đến các dự án có tính khả thi và giá trị sử dụng thực”, bà nói.

Cùng với giải pháp siết tín dụng, nhiều chuyên gia tiếp tục đề xuất đánh thuế bất động sản để “hãm phanh” giá nhà. Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), cho biết thị trường nhà ở đang tồn tại nghịch lý nguồn cung tăng mạnh nhưng giá không giảm, ngược lại ngày càng vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân.

Dữ liệu của VARS cho thấy 9 tháng đầu năm, tổng nguồn cung toàn thị trường vượt 100.000 sản phẩm, tăng 22% so với cả năm 2024. Riêng với chung cư, phân khúc 80-200 triệu đồng một m2 chiếm tỷ trọng cao nhất với 42% tổng nguồn cung tại Hà Nội. Trong khi nhóm căn hộ bình dân, chỉ chiếm 3% lượng hàng mở bán, và đều đến từ dự án nhà xã hội. Điều này có nghĩa sản phẩm nhà thương mại giá rẻ gần như biến mất.

Đà tăng nóng của giá nhà, theo ông Đính, “thực chất chỉ làm giàu cho một nhóm người đã nắm giữ tài sản từ trước”. Họ có lợi thế tài chính và tài sản ban đầu nên ngày càng sở hữu thêm nhiều bất động sản như công cụ tích lũy và đầu cơ. Do đó, giải pháp đánh thuế người mua căn nhà thứ hai trở lên và chủ sở hữu bỏ hoang dự án có thể ngăn chặn được hành vi đầu cơ, gây lãng phí đất đai, giúp điều tiết thị trường phát triển lành mạnh hơn.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp cũng nói “đã đến lúc cần mạnh dạn xem xét một cơ chế thuế với các khoản siêu lợi nhuận từ địa tô”. Ví dụ chủ đầu tư thu lợi nhuận lên tới 100% so với giá thành sản phẩm cần nộp thuế khoản lãi đó. “Giải pháp này nếu được thiết kế hợp lý có thể kiềm chế cuộc đua tăng giá nhà, giúp thị trường vận hành ổn định hơn”, ông nói.

Ngọc Diễm