Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu căn nhà ở xã hội vào 2030. Song đến nay, chỉ 103 dự án được hoàn thành với quy mô hơn 66.755 căn, chưa bằng 7% mục tiêu đề ra. Còn lại 137 dự án đã khởi công (114.618 căn) và khoảng 415 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư (412.200 căn).

Kết luận hội nghị trực tuyến chiều 6/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định phát triển nhà ở xã hội là một động lực phát triển kinh tế – xã hội, góp phần tăng đầu tư, tiêu dùng, bảo đảm an sinh. Do đó, ông yêu cầu sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Các địa phương phải thành lập Ban chỉ đạo về phát triển nhà ở xã hội.

Để huy động nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thành lập Quỹ nhà ở quốc gia. Theo đó, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc được giao chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, hoàn thành trong tháng 3.

Phát biểu trước đó, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia cũng cho rằng cần sớm có Quỹ nhà ở xã hội quốc gia, để có nguồn lực phát triển nhà ở xã hội. Cơ chế ưu đãi tín dụng là vướng mắc với chủ đầu tư phát triển các dự án nhà ở như Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị (UDIC). Họ kiến nghị thí điểm quỹ hoặc mô hình định chế tài chính phù hợp để phát triển nhà ở xã hội dài hạn, bền vững.

GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân đề xuất Quỹ nhà ở quốc gia sử dụng nguồn tiền từ khoản đóng góp 2% tiền sử dụng đất của các dự án nhà ở xã hội do doanh nghiệp nộp. Nguồn quỹ này sẽ được dùng để đầu tư phát triển nhà ở xã hội trong tương lai. Đồng thời, ông cho rằng Quỹ cần áp dụng cơ chế người dân có thể đóng góp trước khi đăng ký mua nhà. Theo đó, tiêu chí ưu tiên có thể dựa trên mức đóng góp và thời gian tham gia.

“Ai đóng nhiều tiền và tham gia lâu hơn sẽ được ưu tiên lựa chọn”, ông nói, cho biết cách làm này giúp huy động vốn hiệu quả, phân loại rõ ràng giữa đối tượng có khả năng mua, thuê mua hoặc thuê nhà, thay vì phải đánh giá thủ công từng trường hợp.

Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex) cho rằng Quỹ nhà ở quốc gia cần gắn với cơ sở dữ liệu về dân số, thu nhập, từ đó nhà điều hành có kế hoạch xây dựng, phát triển, tránh sự bị động.

Liên quan vốn tín dụng phát triển dự án nhà xã hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng cho biết đây là nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân hàng huy động từ nguời dân thường ngắn hạn. Do đó việc cân đối giữa cho vay và huy động rất quan trọng.

Bà nói, vốn từ hệ thống ngân hàng chỉ là “giải pháp hỗ trợ thêm”, không phải chính sách mang tính quyết định. Bà gợi ý sử dụng vốn ngân sách ủy thác qua ngân hàng cho vay hoặc thành lập quỹ ủy thác qua tổ chức tín dụng, giúp cho vay dài hạn, lãi suất ưu đãi hơn.

Trước đó, Tổng Bí thư Tô Lâm nhắc tới Việt Nam cần lập “Quỹ nhà ở quốc gia” để phát triển nhà giá rẻ tại đô thị lớn. Đây cũng là giải pháp để thúc đẩy đô thị trở thành động lực tăng trưởng quốc gia.

Hiện chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội đã được đưa vào hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, theo Chỉ thị 34 của Ban Bí thư. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay có 10 địa phương thực hiện việc này. Khoảng 30 địa phương đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội, với gần 9.740 ha đất cho phát triển phân khúc nhà này.

Song thủ tục, thời gian để phát triển một dự án nhà ở xã hội thường kéo dài, khiến tiến độ còn chậm. Đại diện Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) kiến nghị Chính phủ có cơ chế ưu tiên phát triển các dự án nhà ở xã hội qua việc rút ngắn trình tự, thời gian lựa chọn nhà đầu tư.

Theo ông, nhà điều hành nên áp dụng chỉ định thầu với các dự án đã có nhà đầu tư đáp ứng đủ điều kiện. Các nhà đầu tư có thể xếp hạng theo thang điểm đánh giá hồ sơ năng lực, kinh nghiệm hoặc quy mô dự án.

Cùng quan điểm, đại diện Tập đoàn Vingroup kiến nghị Thủ tướng cho phép các địa phương được chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư. Đồng thời, địa phương được phép rút ngắn thủ tục hoặc cho làm song song. “Ví dụ, cùng lúc có thể làm quy hoạch và thủ tục đầu tư xây dựng sẽ rút ngắn nhiều thời gian”, ông nói.

Đại diện Tổng công ty Viglacera cũng đề nghị giao thẳng cho đơn vị đủ năng lực thực hiện vì “thủ tục chọn nhà đầu tư tốn rất nhiều thời gian”. Cụ thể hơn, đại diện Tập đoàn Hoàng Quân nói nên chỉ định thầu cho các dự án nhà ở xã hội dưới 2.000 tỷ đồng, dự án lớn hơn sẽ đấu thầu.

Ngoài thủ tục đấu thầu, đại diện Tập đoàn Nam Long đề xuất Nhà nước hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp bằng tiền của họ. Trường hợp doanh nghiệp có đất sẵn, Nhà nước thẩm định giá sát với thị trường. Điều này sẽ rút ngắn thời gian để đưa giá thành sát thực tế.

Hiện phí bán hàng của các doanh nghiệp được quy định 2% nhưng mức phí này trên thị trường lên tới 5-8%, thậm chí cao hơn. Đại diện Nam Long cho rằng điều chỉnh mức phí này sát với thị trường sẽ thu hút được các nhà đầu tư.

Lợi nhuận định mức của chủ đầu tư trong giá bán nhà ở xã hội hiện được quy định tối đa 10%. Mức này khá thấp so với mặt bằng thực trên thị trường. Đại diện UDIC cho hay trong điều kiện hiện nay, vật tư, nguyên vật liệu và nhân công thường xuyên biến động, thủ tục kéo dài, dẫn đến chi phí tăng, lợi nhuận của doanh nghiệp không được đảm bảo.

Vì thế, họ đề nghị nhà điều hành xem xét, tăng lợi nhuận định mức cho doanh nghiệp lên 15-20%.

Ở góc độ địa phương, Phó chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường cho biết thành phố sẽ trình các nghị quyết để tháo gỡ, hỗ trợ chủ đầu tư các chi phí trong xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hỗ trợ phí, lệ phí, quá trình cấp phép xây dựng, chứng nhận quyền sử dụng đất.

Việc phát triển nhà xã hội, theo Thủ tướng, đã được bàn nhiều nhưng triển khai chưa hiệu quả. Ông nêu vấn đề, các doanh nghiệp chưa làm, liệu có phải “do chính quyền chưa dám giao việc”.

Thủ tướng cho rằng có thể giao dự án trực tiếp cho doanh nghiệp, không cần qua đấu thầu, miễn đảm bảo công khai, minh bạch, không “quân xanh, quân đỏ”. “Có thể chỉ định thầu đồng bộ giữa dự án nhà ở xã hội và hạ tầng, quan trọng phải phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí”, Thủ tướng nói.

Người đứng đầu Chính phủ cũng lưu ý, nhà ở xã hội không có nghĩa là làm ở những chỗ đất “đầu thừa đuôi thẹo, khỉ ho cò gáy, không làm được nhà ở thương mại thì làm nhà ở xã hội”. Ông yêu cầu phải ưu tiên nhà ở xã hội trước rồi mới đến nhà ở thương mại.

Ngoài ra, Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính trong năm 2025 để rút ngắn thời gian thực hiện. Bởi theo Thủ tướng, người có nhu cầu “phải chờ 5, 10 năm mới có nhà ở xã hội thì không có tác dụng nhiều”.

Ông giao Bộ Xây dựng rà soát thể chế, quy trình, thủ tục để có chính sách ưu đãi cho phát triển nhà ở xã hội. Việc này phải trình Thủ tướng trong tháng 3, chậm nhất tháng 4. Bộ này cũng cần rà soát lại tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức liên quan nhà ở xã hội như chiều cao, vật liệu xây dựng…

Các địa phương được giao điều chỉnh quy hoạch trong quý II. Họ cũng cần có kế hoạch, chủ động giao đất cho các chủ đầu tư; nghiên cứu thu hồi các dự án lãng phí, khu đất bỏ hoang nhiều năm để làm nhà ở xã hội.

Phương Dung

Bộ Xây dựng đang tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp ngay sau khi Thủ tướng yêu cầu cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (mức trên 20 triệu đồng mỗi tháng).

Theo cơ quan soạn thảo, việc ban hành nghị quyết này là cấp bách trong bối cảnh bình quân giá bán sơ cấp chung ở Hà Nội năm ngoái đạt 100 triệu đồng mỗi m2 (tăng 40% so với 2024), còn tại TP HCM đạt 111 triệu mỗi m2 (tăng 23%). “Mức tăng giá nhà ở, đất ở cao hơn nhiều so với đà tăng thu nhập bình quân, khiến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân thêm khó khăn”, Bộ Xây dựng nêu.

Các cơ chế, chính sách về nhà ở xã hội đã được hoàn thiện, thực thi đạt nhiều kết quả tích cực thời gian qua. Tuy nhiên, theo Bộ Xây dựng, các dự án nhà xã hội chưa nhiều và cần sự hỗ trợ của Nhà nước, nhất là cơ chế miễn tiền sử dụng đất và hỗ trợ đầu tư hạ tầng. Đồng thời, nhà xã hội cũng chỉ giải quyết được một phần chỗ ở cho các đối tượng thu nhập thấp. Bộ nhận định rất nhiều người thu nhập trung bình “còn rất khó khăn” về nhà ở với mức giá hiện tại, đặc biệt ở các đô thị lớn.

Chính sách dự kiến để phát triển nhà thương mại giá phù hợp cũng có một số điểm tương đồng với nhà ở xã hội, theo dự thảo. Trong đó, giá bán của hai loại hình nhà ở đều được xác định theo nguyên tắc tính đúng, đủ các chi phí đất đai, xây dựng, lãi vay… cộng với một mức lợi nhuận định mức.

Chủ đầu tư của nhà xã hội và thương mại giá phù hợp đều được tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi thấp hơn, thời gian vay dài hơn so với các dự án thương mại thông thường.

Với người mua, họ chỉ mua được sở hữu 1 sản phẩm thuộc hai loại hình nhà ở được Nhà nước ưu đãi này. Cùng với đó, sản phẩm này cũng bị hạn chế chuyển nhượng, không được bán lại trong ít nhất 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền.

Cơ quan quản lý cũng yêu cầu chủ đầu tư nhà xã hội, nhà thương mại giá phù hợp phải kiểm toán, quyết toán và gửi cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh để kiểm tra giá bán, giá thuê mua.

Về điểm khác biệt, nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với toàn bộ diện tích dự án, còn loại hình nhà giá phù hợp dự kiến vẫn phải nộp tiền sử dụng đất.

Căn cứ để tính toán nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư với loại hình nhà ở giá phù hợp là bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Việc áp dụng bảng giá đất có thể giúp chủ đầu tư xác định được chi phí đầu vào về đất đai một cách ổn định và cũng thấp hơn so với đấu giá (như dự án thương mại thông thường), qua đó có cơ sở để giảm giá bán nhà cho người dân.

Tuy nhiên, UBND cấp tỉnh có thể chấp thuận chủ trương đồng thời giao chủ đầu tư dự án nhà thương mại giá phù hợp không thông qua đấu giá, đấu thầu. Với dự án nhà xã hội khi có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên, cơ quan quản lý vẫn cần thực hiện đấu thầu để lựa chọn doanh nghiệp thực hiện.

Chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại giá phù hợp cũng có thể không cần bố trí quỹ đất 20% để xây dựng nhà xã hội trong phạm vi dự án. Đây là một nghĩa vụ bắt buộc đối với các dự án nhà thương mại ở các đô thị lớn.

Về lợi nhuận định mức, doanh nghiệp làm nhà ở thương mại giá phù hợp có thể được hưởng tối đa 15% tổng vốn đầu tư, cao hơn 5% so với các dự án nhà xã hội. Ngoài ra, chủ đầu tư nhà giá phù hợp dự kiến được giảm bớt điều kiện để huy động vốn khi không yêu cầu phải có quyết định giao, cho thuê đất.

Bộ Xây dựng cho rằng những ưu đãi này khuyến khích doanh nghiệp tham gia làm nhà giá phù hợp, thúc đẩy tăng nguồn cung cho thị trường nhà ở phù hợp với khả năng chi trả của người dân.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng đánh giá thị trường bất động sản tại các đô thị hiện nay rất thiếu nhà ở giá phù hợp. Theo ông, đây là các loại căn hộ 1-2 phòng ngủ, diện tích 50-70 m2. Với đơn giá 30-70 triệu đồng mỗi m2, căn hộ sẽ có giá trị 2-5 tỷ đồng.

Ông Châu chỉ ra năm 2020, TP HCM cũ trước sáp nhập chỉ có 163 căn nhà giá phù hợp, tương đương khoảng 1% tổng nguồn cung mới ra thị trường. Tuy nhiên, từ sau đó đến tháng 6/2025, loại hình nhà ở trên đã biến mất ở thành phố này, chỉ còn nhà trung và cao cấp, trong đó nhà cao cấp chiếm 70% nguồn cung.

Theo ông, tình trạng này bởi thị trường thiếu nguồn cung dự án nhà ở thương mại, nhà xã hội. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp sẵn dự án, có điều kiện chiếm lĩnh thị trường và thường chọn phân khúc cao cấp hoặc “làm giá” sản phẩm để tối đa hóa lợi nhuận. Đồng thời, chuyên gia này cũng cho rằng Luật Nhà ở 2023 vẫn chưa có quy định cơ chế tạo điều kiện để hỗ trợ người thu nhập trung bình, thu nhập thấp ở đô thị có nhà ở giá phù hợp.

Vì vậy, ông Lê Hoàng Châu đề nghị bổ sung vào Luật Nhà ở quy định tạo điều kiện để người thu nhập thấp, trung bình ở đô thị được vay với lãi suất 6-7% mỗi năm để mua, thuê mua nhà thương mại giá phù hợp trong kỳ hạn 10-12 năm.

Ông Phạm Đức Toản, Tổng giám đốc EZ Property đánh giá đề xuất ưu tiên nhóm thu nhập trung bình được mua nhà giá phù hợp sẽ là chính sách ưu việt, giúp đảm bảo an sinh xã hội với mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”. Đây là nhóm phần lớn mắc kẹt trong giấc mơ an cư khi thu nhập vượt qua ngưỡng mua nhà xã hội song không thể với đến nhà ở thương mại.

Tuy nhiên, ông vẫn lo ngại tình trạng chủ đầu tư thiếu mặn mà với phân khúc này bởi ưu đãi có thể chưa thực sự hấp dẫn. Chuyên gia này cho rằng doanh nghiệp vẫn phải trả tiền sử dụng đất, thuê đất – vốn chiếm tỷ lệ lớn trong chi phí cấu thành giá nhà ở – giống như các dự án nhà thương mại khác. Trong khi đó, từ đầu năm nay, bảng giá đất mới ở nhiều địa phương tiếp tục tăng mạnh, kéo chi phí liên quan đất đai từ giải phóng mặt bằng, đền bù thu hồi đất, thuế phí đều leo thang.

Theo ông Toản, mức lợi nhuận định mức làm nhà giá phù hợp chỉ cao hơn nhà xã hội 5% cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu nhiều rủi ro. “Chỉ cần quá trình triển khai gặp vướng mắc khiến tiến độ chậm quá hai năm, doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí tài chính rất lớn khi hết giai đoạn ưu đãi lãi suất”, ông nói.

Để chính sách khả thi và thực sự thu hút doanh nghiệp, CEO EZ Property đề xuất chủ đầu tư xây nhà thương mại giá phù hợp được hưởng cơ chế miễn hoặc giảm một phần ba tiền sử dụng đất. Điều này vừa giúp đảm bảo công bằng giữa các địa phương vừa đảm bảo lợi nhuận cho chủ đầu tư.

Ông cũng cho rằng dự thảo cần quy định cụ thể hơn về điều kiện nhà ở và thu nhập người thụ hưởng. Việc giới hạn khung thu nhập rất cần thiết thay vì chỉ đưa ra mức sàn (trên 20 triệu mỗi tháng) mà thiếu mức trần.

Anh Tú – Ngọc Diễm

Đây là quy định tại Nghị định 105/2025 vừa được Chính phủ ban hành, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Nghị định quy định rõ 44 loại cơ sở thuộc diện bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ, trong đó, nhà chung cư, nhà ở tập thể từ 5 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 1.000 m2 là nhóm bắt buộc.

Như vậy, nghị định này đã thay đổi theo hướng siết chặt hơn so với quy định hiện hành. Nghị định 67/2023 quy định nhà chung cư, nhà tập thể, nhà ở ký túc xá cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 10.000 m3; Nhà hỗn hợp cao từ 5 tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 5.000 m2 trở lên phải mua bảo hiểm cháy nổ.

Ngoài ra, quy định mới cũng áp dụng với: nhà trẻ, mẫu giáo, mầm non có từ 50 trẻ hoặc diện tích sàn từ 500 m2; Trường tiểu học, THCS, THPT, cao đẳng, đại học, dạy nghề từ 3 tầng hoặc có diện tích từ 1.500 m2; Cơ sở y tế từ 3 tầng hoặc có diện tích sàn từ 300 m2; Nhà thi đấu, sân vận động, bể bơi, trường bắn có từ 1.000 chỗ ngồi hoặc diện tích từ 1.000 m2; Cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức chính trị – xã hội có từ 3 tầng hoặc diện tích từ 500 m2.

Nhiều loại hình khác cũng thuộc diện bắt buộc như trung tâm hội nghị, thư viện, bảo tàng, nhà ga hành khách và hàng hóa, thủy cung, cơ sở dịch vụ vui chơi giải trí, ăn uống, lưu trú; nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh nếu đáp ứng tiêu chí diện tích hoặc công năng theo quy định.

Trừ cơ sở thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an phục vụ mục đích an ninh quốc phòng, các cơ sở còn lại trong danh mục phải mua bảo hiểm đối với tài sản. Doanh nghiệp bảo hiểm phải bảo đảm các yêu cầu về an ninh, bảo mật khi cung cấp dịch vụ cho cơ sở có tài sản thuộc danh mục bí mật nhà nước.

Mức trích nộp từ doanh nghiệp triển khai bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là 2% tổng phí bảo hiểm thực thu trong năm tài chính trước năm liền kề, thực hiện theo quy định hiện hành.

Việc ban hành quy định trên diễn ra trong bối cảnh tình hình cháy nổ trên cả nước vẫn diễn biến phức tạp. Trong quý I, cả nước xảy ra 935 vụ cháy, làm 15 người chết, 20 người bị thương, thiệt hại hơn 51 tỷ đồng và gần 141 ha rừng. Gần 40% số vụ xảy ra tại nhà dân, chủ yếu do sự cố hệ thống, thiết bị điện (chiếm 74,4%).

So với quý IV/2024, số vụ cháy và thiệt hại trong quý I năm nay đã giảm. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn cao tại các đô thị đông dân, đặc biệt ở nhóm nhà ở kết hợp kinh doanh – loại hình thường không đáp ứng đủ điều kiện an toàn phòng cháy. Quy định mới được kỳ vọng sẽ nâng cao ý thức và trách nhiệm của chủ cơ sở, người dân, cũng như bổ sung nguồn lực tài chính để khắc phục hậu quả khi xảy ra cháy nổ.

Phương Uyên