“Quả bom” chắc chắn sẽ nổ

China Vanke là ông lớn bất động sản cuối cùng còn trụ lại kể từ khi thị trường địa ốc Trung Quốc rơi vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. 

Mới đây, China Vanke đã gửi thông báo cho các nhà đầu tư về thỏa thuận vay nợ trị giá 3,1 tỷ USD với Shenzhen Metro Group – một cổ đông thuộc sở hữu nhà nước.

Thoạt nhìn, thông báo này có vẻ bình thường. Nhưng thực chất, giới quan sát cho rằng động thái này đi kèm với một nội dung rất đáng ngại là Shenzhen Metro sẽ áp trần cho mọi hỗ trợ tài chính tiếp theo và yêu cầu Vanke thế chấp tài sản cho các khoản vay, bao gồm cả 2,8 tỷ USD đã giải ngân trước đó. 

Trong gần 2 năm qua, Shenzhen Metro đã liên tục hỗ trợ Vanke. Do đó, các chuyên gia cho rằng yêu cầu mới của Shenzhen Metro phát đi tín hiệu rằng giới chức Trung Quốc đã cạn kiệt kiên nhẫn.

Nguồn tin của Bloomberg cho biết các nhà quản lý Trung Quốc không sẵn lòng “giải cứu” Vanke và đang lên kế hoạch để hạn chế hậu quả từ khủng hoảng nợ của “chúa chổm” này.

Vanke liệu có “quá lớn để sụp đổ”?

Vanke hiện có khoảng 50 tỷ USD nợ chưa thanh toán. Các ngân hàng và quỹ đầu tư cảnh báo rắc rối của công ty có thể lan rộng trong nền kinh tế và hệ thống tài chính, gây tổn thất cho nhiều ngân hàng và gia tăng áp lực lên thị trường nhà đất. 

Vanke hiện gánh khoảng 50 tỷ USD nợ chưa thanh toán. Các ngân hàng và quỹ đầu tư lo ngại rằng những khó khăn của tập đoàn này có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền trong nền kinh tế và khiến nhiều ngân hàng đối mặt với rủi ro thua lỗ và làm gia tăng sức ép lên thị trường bất động sản.

“Vanke từng là công ty kiểu mẫu trong lĩnh vực bất động sản. Do đó, việc công ty đối mặt với khủng hoảng nợ nghiêm trọng sẽ giáng đòn mạnh vào thị trường”, ông Liu Shui, nhà phân tích tại China Index Holdings, bình luận trong báo cáo.

Khác với China Evergrande, “chúa chổm” vốn vay nợ ồ ạt và chi tiêu bừa bãi, Vanke từng được đánh giá là an toàn hơn và có nhiều mối quan hệ hơn với chính quyền. Một số nhà đầu tư thậm chí còn cho rằng Vanke “quá lớn để sụp đổ”.

Theo nguồn tin của Bloomberg, trong quý III/2025, ngân hàng đầu tư China International Capital đánh giá Vanke đã mất khả năng thanh toán nợ. Đến tháng 11, các nhà chức trách bắt đầu báo hiệu rằng họ sẽ không giải cứu Vanke.

Trong tháng qua, Vanke đã công bố kế hoạch trì hoãn trả nợ 2 lô trái phiếu nội địa. Sau 2 lần bị S&P Global Ratings hạ bậc, xếp hạng tín nhiệm của Vanke đã xuống CCC-, tức chỉ cách 3 bậc so với mức vỡ nợ.

Hiện nay, giới chuyên gia nhận định Vanke gần như không còn cơ hội được giải cứu, mà chỉ đang cố kéo dài thời điểm của một kết cục khó tránh khỏi.

Vanke còn nhiều lô trái phiếu và khoản nợ khác cần phải đàm phán với nhà đầu tư. Nếu không thể thuyết phục chủ nợ, Vanke có thể sẽ phải bước vào một cuộc tái cấu trúc nợ phức tạp. Trong trường hợp đó, công ty có rất ít cơ hội “sống sót”.

Bắc Kinh cũng từng cân nhắc tung ra gói giải cứu 50 tỷ nhân dân tệ, trong đó dành khoảng 20 tỷ nhân dân tệ từ hạn ngạch trái phiếu chính quyền địa phương đặc biệt để mua các bất động sản chưa bán và đất trống từ Vanke.

Tuy nhiên, tình hình của Vanke ngày càng trở nên tồi tệ và có vẻ sẽ tiếp tục báo lỗ hàng chục tỷ nhân dân tệ trong năm nay. Điều đó khiến Vanke gặp khó khăn trong việc thanh toán các nghĩa vụ nợ ngắn hạn – bao gồm cả chi phí hoàn thành dự án.

Nguồn tin của Bloomberg cho biết Shenzhen Metro từng cân nhắc hợp nhất báo cáo tài chính của Vanke vào báo cáo của mình. Nhưng họ từ bỏ kế hoạch này khi nhận thấy các vấn đề tài chính của Vanke ngày càng trầm trọng.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, khu vực bãi biển xã Chân Mây – Lăng Cô (TP Huế) hiện nay có khá nhiều dự án du lịch nghỉ dưỡng cao cấp trong tình trạng tạm dừng thi công, bị bỏ hoang.

Đặc biệt, dọc tuyến đường Chân Mây, đoạn qua các thôn Phú Hải và An Cư Đông 2, ít nhất 5 dự án đã được cấp phép đầu tư, gồm Khu biệt thự du lịch sinh thái biển Lăng Cô; Khu phức hợp du lịch và dịch vụ Kim Long Lăng Cô; Khu du lịch nghỉ dưỡng quốc tế Minh Viễn – Lăng Cô; Khu nghỉ dưỡng Huyền thoại Địa Trung Hải; Khu du lịch nghỉ dưỡng, sân golf Lăng Cô.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, đây đều là những dự án sở hữu vị trí đắc địa, quy mô lớn, đã được cấp phép đầu tư cách đây 10-20 năm và nằm trong Khu kinh tế trọng điểm Chân Mây – Lăng Cô của thành phố Huế.

Có những dự án được quảng bá đạt tiêu chuẩn cao cấp quốc tế, với tổng vốn đầu tư hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, nhưng xây dựng dang dở rồi “đắp chiếu” kéo dài. Một số dự án đến nay vẫn chỉ là những bãi cát trắng, trở thành điểm khai thác khoáng sản trái phép.

Trong số 5 dự án nêu trên, hiện nay chỉ có Khu phức hợp Du lịch và Dịch vụ Kim Long Lăng Cô bắt đầu xây dựng rầm rộ.

Bên cạnh đó, Khu du lịch nghỉ dưỡng quốc tế Minh Viễn – Lăng Cô, với tổng mức đầu tư 368 triệu USD, sau nhiều năm “mắc cạn” bên vịnh đẹp thế giới đã có dấu hiệu “hồi sinh”, thi công trở lại, với cam kết hoàn thành, đưa vào hoạt động giai đoạn 1 trong năm 2026.

Đại diện Ban Quản lý Khu kinh tế, công nghiệp thành phố Huế cho biết, hầu hết chủ đầu tư các dự án du lịch trên địa bàn, nhất là tại Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, đều chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19.

Sau đại dịch, tình hình kinh tế thế giới và trong nước chưa hoàn toàn phục hồi, chính sách tín dụng thắt chặt nên các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc huy động vốn để thực hiện dự án.

Ngoài ra, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số dự án gặp vướng mắc dẫn đến việc bàn giao đất cho nhà đầu tư bị chậm, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Theo rà soát của Ban Quản lý Khu kinh tế, công nghiệp thành phố Huế, phần lớn các dự án du lịch trên địa bàn phải chờ chủ trương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của Quốc hội, Chính phủ, nên chưa triển khai xây dựng trong thời gian này.

Trong thời gian tới, thành phố Huế sẽ tiếp tục làm việc, đôn đốc các nhà đầu tư đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa dự án vào hoạt động.

Trường hợp nhà đầu tư không có khả năng để tiếp tục thực hiện, cơ quan quản lý nhà nước sẽ rà soát chấm dứt hoạt động dự án theo quy định.

Áp lực đi thuê mặt bằng

Bà Mỹ Vân (45 tuổi, quê Gia Lai) kinh doanh thực phẩm trong một con hẻm trên đường Ung Văn Khiêm (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM). Dù chỉ nhập rau củ, hải sản từ các vùng lân cận về bán, cửa hàng của bà vẫn cần mặt bằng đủ rộng để tập kết hàng, phân loại, đóng gói và bảo quản trong tủ đông, thậm chí sơ chế theo yêu cầu của khách.

Vì vậy, bà chấp nhận thuê một căn nhà phố với giá 15 triệu đồng/tháng làm nơi kinh doanh. Mỗi ngày, vừa mở cửa buôn bán, bà lại phải tính toán cách xoay sở để trả gần 500.000 đồng tiền thuê mặt bằng. Dù vậy, bà vẫn cho rằng mức giá này là “may mắn”, bởi các căn nhà xung quanh thường có giá 18-20 triệu đồng/tháng.

Thế nhưng từ đầu năm nay, lượng khách giảm rõ rệt. Có ngày doanh thu không đủ bù chi phí thuê nhà, chưa kể tiền công lao động, vận chuyển và các khoản thuế. “Nhiều hôm bán từ sáng đến tối mà không lời được đồng nào, chỉ đủ trả tiền mặt bằng”, bà chia sẻ.

Trước áp lực tài chính ngày càng lớn, bà Mỹ Vân quyết định đóng cửa điểm bán cũ và chuyển toàn bộ cửa hàng về khu Bình Quới (Thanh Đa cũ). Trên khu đất nông nghiệp rộng 1.000m2, bà thuê lại một căn nhà lá dựng sẵn, có đầy đủ điện nước để tiếp tục kinh doanh.

Không gian rộng rãi giúp nhân viên dễ dàng sơ chế thực phẩm, tập kết thùng cá, mực mà không phải luồn lách trong hẻm chật chội. Quan trọng hơn, chi phí mặt bằng giảm xuống còn 7 triệu đồng/tháng, giúp bà Vân phần nào giảm bớt áp lực gánh nặng tài chính.

Trên thực tế, trường hợp “trốn chạy” khỏi những mặt bằng giá cao như bà Mỹ Vân không phải cá biệt. Nhiều hộ kinh doanh và cửa hàng buộc phải tính toán lại bài toán chi phí – mặt bằng trong bối cảnh thị trường liên tục biến động.

Từ sau đại dịch Covid-19, tình trạng mặt bằng bỏ trống, không có khách thuê hoặc người thuê trả mặt bằng ồ ạt xuất hiện trên nhiều tuyến phố tại TPHCM và đến nay vẫn chưa dừng lại. Những tuyến đường từng sầm uất, được xem là “đất vàng” để hiện diện thương hiệu, nay phủ kín biển cho thuê như Cách Mạng Tháng Tám, Lý Tự Trọng, Đồng Khởi, Hai Bà Trưng, Nguyễn Trãi, Nguyễn Đình Chiểu…

Nhiều căn nhà phố bỏ trống suốt vài năm liền nhưng vẫn khó tìm khách thuê mới. Giá rao cho thuê ở các tuyến đường đắt đỏ dao động 200-300 triệu đồng/tháng, tùy diện tích và vị trí.

Riêng trên đường Đồng Khởi – một trong những khu vực trung tâm nhất TPHCM – giá thuê có nơi lên tới 500-600 triệu đồng/tháng. Theo báo cáo của Cushman & Wakefield năm 2024, tuyến đường này nằm trong nhóm có giá thuê mặt bằng cao nhất Việt Nam và đứng thứ 14 toàn cầu.

Cuộc “dịch chuyển” ở cả phía chủ nhà và khách thuê

Lý giải tình trạng mặt bằng bỏ trống ngày càng nhiều trên các tuyến phố, ông Đinh Minh Tuấn – Giám đốc khu vực miền Nam của PropertyGuru Việt Nam – cho rằng dù thị trường tiêu dùng có tín hiệu cải thiện, giá thuê mặt bằng lại gần như không biến động. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh ở khu vực trung tâm vẫn đối mặt nhiều áp lực.

Một trong những nguyên nhân chính là sự thay đổi trong hành vi mua sắm. Người tiêu dùng chuyển dịch sang các khu đô thị tích hợp ở vùng ven – nơi tập trung hệ sinh thái “tất cả trong một” gồm mua sắm, giải trí, ẩm thực. Sự tiện lợi này khiến lượng khách đổ vào khu trung tâm giảm sút.

Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông và thiếu chỗ đậu xe tiếp tục là rào cản lớn đối với khách di chuyển bằng ô tô, làm giảm trải nghiệm khi tiếp cận các tuyến phố thương mại truyền thống.

Thị trường còn chịu áp lực từ các trung tâm thương mại quy mô lớn, vốn ngày càng hút khách nhờ đầu tư mạnh vào trải nghiệm và không gian. Sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến cũng khiến mô hình kinh doanh mặt bằng nhà phố chịu sức ép lớn.

Đồng quan điểm, chuyên gia Võ Huỳnh Tuấn Kiệt cho biết hành vi mua sắm của người trẻ đang thay đổi mạnh mẽ. Thay vì đến cửa hàng truyền thống, họ ưu tiên trải nghiệm mua sắm tại trung tâm thương mại hoặc chuyển hoàn toàn sang mua hàng trực tuyến. Xu hướng này khiến nhu cầu thuê mặt bằng nhà phố tiếp tục giảm.

Tại các tuyến phố đắt đỏ như Hai Bà Trưng hay Đồng Khởi (TPHCM), việc thuê mặt bằng không còn nhằm tối đa hóa doanh thu. Nhiều doanh nghiệp chọn những vị trí này chủ yếu để xây dựng hiện diện thương hiệu và phục vụ các hoạt động marketing thay vì lợi nhuận trực tiếp.

Một số thương hiệu chấp nhận lỗ tại điểm bán để duy trì hình ảnh. Trong khi đó, các thương hiệu nhỏ chuyển hướng mạnh sang bán hàng trực tuyến để cắt giảm chi phí.

Mặc dù giá thuê mặt bằng trung tâm không tăng từ đầu năm 2024, giá bất động sản lại tiếp tục nhích lên. Theo khảo sát của phóng viên Dân trí, giá nhà riêng trên đường Nguyễn Đình Chiểu tăng 22% lên khoảng 260 triệu đồng/m2, còn đường Cách Mạng Tháng Tám tăng 14%, phổ biến 180 triệu đồng/m2.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt nhìn nhận: Dù nhu cầu thuê giảm, nhiều chủ nhà vẫn không muốn điều chỉnh giá, kỳ vọng giá trị bất động sản sẽ tăng theo thời gian. Sự lệch pha giữa kỳ vọng của chủ sở hữu và khả năng chi trả của người thuê khiến nhiều mặt bằng đẹp rơi vào cảnh bỏ trống kéo dài.

Để thu hút khách thuê, một số chủ nhà bắt đầu áp dụng chính sách linh hoạt như chiết khấu giá thuê trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời, chưa xử lý được những điểm nghẽn của thị trường mặt bằng bán lẻ.

Một xu hướng đáng chú ý khác là các thương hiệu F&B – vốn chuộng mặt phố lớn – đang chuyển sang đặt cửa hàng trong trung tâm thương mại để tối ưu dòng vốn lưu động và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Mô hình này cho phép doanh nghiệp linh hoạt hơn trong thanh toán, thậm chí có thể áp dụng hình thức chia sẻ doanh thu với chủ mặt bằng.