Singapore, hình mẫu tiêu biểu của nhà ở xã hội

Singapore vốn nổi tiếng là quốc gia có giá bất động sản đắt đỏ bậc nhất khu vực, song mô hình nhà ở xã hội tại đây lại được xem như một hình mẫu tiêu biểu của thế giới.

Nhờ có chiến lược đúng đắn từ cách đây hơn nửa thế kỷ, đến nay, 80% dân số quốc đảo này đang sinh sống trong các tòa HDB – những khu căn hộ được xây dựng với sự hỗ trợ trực tiếp của Chính phủ.

Ít ai biết rằng, từ năm 1947 đến hết những năm 1950, Singapore đã phải trải qua một cuộc khủng hoảng bất động sản khá nghiêm trọng. Dù Quỹ tín thác cải thiện Singapore đã xây dựng hơn 20.000 căn hộ nhà ở xã hội nhưng vẫn quá nhỏ so với nhu cầu, khiến phần lớn người dân buộc phải sống trong những khu ổ chuột chật chội và thiếu thốn.

Bước ngoặt đến với quốc đảo Sư tử vào năm 1960, khi Chính phủ quyết định thành lập Cơ quan phát triển nhà ở Singapore (Housing & Development Board – HDB) với nhiệm vụ chính là giải quyết nhu cầu định cư của người dân.

Chỉ sau 3 năm, HDB đã hoàn thành hơn 31.000 căn hộ và xử lý thành công cuộc khủng hoảng nhà ở. Các căn hộ ban đầu rất cơ bản, có nước máy và hệ thống vệ sinh sạch sẽ, giúp nhiều người có được mái ấm đàng hoàng hơn so với trước. Tuy nhiên, 4 năm sau đó, HDB chuyển sang xây dựng các khu chung cư quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của xã hội.

Không chỉ vậy, đến năm 1968, Singapore bắt đầu cho phép sử dụng Quỹ Tiết kiệm Trung ương (CPF) để thanh toán tiền đặt cọc và trả góp khoản vay mua nhà. Theo đó, mỗi người dân Singapore trong độ tuổi lao động phải dành ra 20% tiền lương hằng tháng (người sử dụng lao động đóng thêm 17%) để tiết kiệm. 

Người dân có thể rút một phần từ CPF để mua căn hộ HDB, được vay thế chấp ưu đãi với lãi suất chỉ khoảng 2,6%/năm, đồng thời hưởng nhiều khoản trợ cấp, đặc biệt là với những hộ mua nhà lần đầu.

Các khu HDB được quy hoạch bài bản, gắn liền với hệ thống hạ tầng hiện đại từ giao thông công cộng, trường học, bệnh viện, công viên cho đến siêu thị, chợ, khu vui chơi…

Việc đăng ký mua nhà diễn ra minh bạch trên nền tảng dữ liệu dân cư chặt chẽ, hạn chế tối đa tình trạng đầu cơ. Mỗi căn hộ HDB có thời hạn sở hữu 99 năm, sau đó sẽ được bàn giao lại cho Nhà nước để tái phát triển.

Từ đó đến nay, số lượng căn hộ HDB xây dựng đã vượt con số 1 triệu, trải rộng khắp 24 thị trấn và 3 khu quy hoạch dân cư. Dự án xây dựng của HDB bao gồm chung cư, nhà liền kề và nhà phố với mục tiêu tạo ra một môi trường an ninh, tiện nghi, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển đô thị bền vững.

Hàn Quốc: Tiết kiệm trước – vay sau

Trong những năm 1970-1980, Hàn Quốc bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng, dân số tập trung đông tại các thành phố lớn như Seoul, Busan và Incheon. Nhu cầu nhà ở tăng vọt khiến giá bất động sản leo thang, nhiều người lao động khó có thể tiếp cận.

Trước thách thức này, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều chính sách toàn diện nhằm hỗ trợ người dân có cơ hội sở hữu nhà, trong đó Quỹ Tiết kiệm Nhà ở được coi là một giải pháp đột phá.

Quỹ Tiết kiệm Nhà ở (Housing Subscription Savings Fund) được thành lập với cơ chế “tiết kiệm trước – vay sau”. Người lao động đóng góp một phần thu nhập hàng tháng vào quỹ, sau đó có thể vay tiền với lãi suất thấp để mua nhà.

Cơ chế này vừa giúp người dân hình thành thói quen tiết kiệm, vừa đảm bảo khả năng chi trả khi vay vốn. Người tham gia có thể mở tài khoản tiết kiệm tại các ngân hàng được chỉ định, mức đóng góp linh hoạt từ 50.000 won (hơn 900.000 đồng) đến 500.000 won (hơn 9 triệu đồng) mỗi tháng, thời gian tối thiểu 2 năm.

Sau khi đủ điều kiện, họ được vay tới 70% giá trị căn nhà, với lãi suất từ 1,2-3,3%/năm, thấp hơn nhiều so với mức thương mại (5-7%), thời hạn trả nợ từ 10-30 năm. Những người gửi tiết kiệm lâu dài và đều đặn còn được ưu tiên mua nhà ở giá rẻ từ chính phủ.

Đối tượng thụ hưởng chủ yếu là người lao động thu nhập trung bình – thấp, người trẻ dưới 40 tuổi, đặc biệt là các cặp vợ chồng mới cưới. Nhờ chính sách này, hàng triệu người Hàn Quốc đã có cơ hội tích lũy và mua nhà, đồng thời thị trường bất động sản được ổn định, hạn chế tình trạng đầu cơ và giá nhà bị đẩy lên quá cao.

Để kiểm soát giá nhà, từ năm 2000, Hàn Quốc hạn chế xây dựng chung cư cao cấp, ưu tiên phát triển nhà giá rẻ cho người thu nhập thấp, đồng thời siết chặt hoạt động đầu cơ. Nhờ đó, thị trường bất động sản được kiểm soát, đa số người dân có khả năng mua nhà với giá hợp lý.

Chính phủ cũng phân loại rõ ràng các nhóm thu nhập để áp dụng chính sách phù hợp. Theo báo cáo của các tổ chức nghiên cứu, thu nhập của người dân được chia theo nhiều mức và chính phủ sẽ đưa ra hình thức hỗ trợ cụ thể, đảm bảo chính sách bám sát nhu cầu thực tế.

Hiện nay, tại Hàn Quốc, nhà ở xã hội chủ yếu do Tổng công ty nhà ở và đất đai (LH) thực hiện hoặc chỉ định nhà thầu. Để có quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, chính phủ áp dụng chính sách thu hồi đất và tái phát triển với nguyên tắc bồi thường công bằng.

Người dân được bồi thường đa dạng bằng tiền, trái phiếu, đất ở vị trí khác hoặc nhà ở xã hội, tùy theo thỏa thuận. Việc định giá đất do ít nhất 2 tổ chức thẩm định độc lập thực hiện để đảm bảo tính khách quan.

Bài học từ các mô hình nhà ở xã hội trên thế giới

Tại Thụy Điển, ngay từ năm 1930, mô hình hợp tác xã về nhà ở đã được áp dụng. Theo đó, người dân có việc làm sẽ trích một phần thu nhập để gửi vào quỹ tín dụng hoặc mua trái phiếu của hợp tác xã. Sau đó, hợp tác xã sẽ chủ động xin cơ chế ưu đãi về đất đai và tài chính từ chính quyền, từ đó mua hoặc xây dựng nhà giá rẻ rồi phân phối lại cho các thành viên có nhu cầu.

Ở Đức, dưới sự bảo trợ của chính phủ, mô hình Quỹ tiết kiệm nhà ở cũng được triển khai rất thành công. Quỹ hoạt động dựa trên hệ thống 2 ngân hàng then chốt là ngân hàng thế chấp bất động sản và ngân hàng tiết kiệm xây dựng.

Người lao động ký hợp đồng tiết kiệm gửi tại ngân hàng tiết kiệm xây dựng với kỳ hạn tối thiểu 1,5-2 năm và hưởng lãi suất cố định. Khi đã tích lũy đủ 50% giá trị căn nhà, họ có thể vay nốt 50% còn lại từ ngân hàng thế chấp bất động sản với lãi suất thấp. Toàn bộ giao dịch tín dụng và mua nhà được 2 ngân hàng này phối hợp bảo đảm, đồng thời xử lý rủi ro thông qua tài sản thế chấp là đất đai hoặc nhà ở.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhà ở giá rẻ khiến nhiều người dân phải sống trong những căn hộ chật hẹp và đắt đỏ. Để giải quyết, chính quyền triển khai chiến lược “Long Term Housing Strategy” (LTHS).

Chiến lược này tập trung vào việc gia tăng nguồn cung thuê nhà, mở rộng quỹ nhà ở xã hội và điều chỉnh tỷ lệ công/tư trong tổng nguồn cung. Đặc biệt, sau lần cập nhật năm 2018, chiến lược này nâng tỷ lệ công/tư từ 60/40 lên 70/30, đặt mục tiêu xây dựng 301.000 căn hộ xã hội trong giai đoạn 2023-2033.

Ở Đông Nam Á, Malaysia triển khai chương trình PR1MA nhằm hỗ trợ nhóm dân cư có thu nhập trung bình. Chính phủ vừa cung cấp các khoản vay ưu đãi, vừa khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở giá rẻ bằng chính sách ưu đãi và hỗ trợ pháp lý. Đến nay, đã có hơn 500.000 căn hộ được xây dựng.

Ngoài ra, Thái Lan cũng theo đuổi mục tiêu mở rộng nhà ở xã hội thông qua Ngân hàng Nhà ở Chính phủ (GH Bank). Ngân hàng này cung cấp các khoản vay ưu đãi và giảm thuế cho doanh nghiệp tham gia phát triển. Kế hoạch hướng đến xây dựng 1 triệu căn hộ chất lượng với mức trả góp hàng tháng chỉ khoảng 4.000 baht (khoảng 3,2 triệu đồng). Hiện đã có khoảng 300.000 căn hộ được hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Những cái “bắt tay” triệu USD

Công ty cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt (mã chứng khoán: PDR) vừa công bố thông tin công ty con Cao ốc Bình Dương đã chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại công ty sở hữu dự án cao ốc Thuận An 1. Từ đây, Phát Đạt thu về đợt tiền thanh toán đầu tiên hơn 1.900 tỷ đồng.

Sau thương vụ chuyển nhượng Thuận An 1, Phát Đạt và tập đoàn Mitsubishi Corporation (Nhật Bản) công bố thiết lập quan hệ đối tác liên quan đến dự án này. Thông tin cho biết Mitsubishi Corporation chính là bên nhận chuyển nhượng dự án trên, quy mô gần 2.700 căn hộ và shophouse tại phường Thuận Giao, TPHCM.

Việc bắt tay với đối tác Nhật Bản được ban lãnh đạo đánh giá hỗ trợ mạnh mẽ cho chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Trước Phát Đạt, thị trường thời gian qua cũng ghi nhận sự hợp tác ngày càng khăng khít giữa Công ty Nam Long (mã chứng khoán: NLG) với đối tác đến từ Nhật Bản. Trong quý IV, doanh nghiệp này đã bán 15% vốn tại công ty sở hữu dự án Izumi City (Đồng Nai) cho đối tác lâu năm của mình, thu về mức lợi nhuận đáng kể.

Hơn 10 năm qua, Nam Long cùng 2 tập đoàn Nhật là Hankyu Hanshin Properties và Nishi Nippon Railroad đã cùng đồng hành phát triển nhiều khu đô thị theo hướng bền vững với quỹ đất hơn 400ha, 9 dự án, hơn 20.000 sản phẩm.

Dấu ấn doanh nghiệp Nhật trên thị trường bất động sản còn thể hiện ở nhiều thương vụ đình đám khác. Hai ông lớn Nhật là Cosmos Initia và Koterasu Group cùng liên doanh với TTCapital phát triển dự án đầu tiên tại Bình Dương cũ (nay là TPHCM) mang tên TT Avio. Liên doanh còn công bố kế hoạch dự kiến đầu tư khoảng 150 triệu USD trong vòng 5 năm tới, mục tiêu mỗi năm đưa ra thị trường khoảng 1.000 căn hộ vừa túi tiền.

Tập đoàn Kim Oanh cũng từng ký hợp tác với tập đoàn Sumitomo Forestry, Kumagai Gumi, NTT Urban Development để làm dự án Một Thế Giới – The One World quy mô 50ha thuộc TP Thuận An, tỉnh Bình Dương (nay là TPHCM).

Công ty An Gia cũng từng nhiều năm hợp tác với đối tác Nhật, gần nhất là ký biên bản ghi nhớ với trong việc mua cổ phiếu thứ cấp, mở cơ hội quyền chọn tham gia góp vốn trực tiếp vào dự án The Gió (Bình Dương cũ, nay là TPHCM).

Một ông lớn địa ốc khác là Nhà Khang Điền (mã chứng khoán: KDH) cũng hợp tác với Keppel Land đến từ Singapore. Doanh nghiệp ngoại quốc này từng chi hơn 3.100 tỷ đồng mua cổ phần 2 dự án của Khang Điền tại TPHCM để cùng phát triển sản phẩm. Vừa qua, liên doanh Keppel – Khang Điền đã bàn giao sản phẩm khu thấp tầng, động thổ khu cao tầng trong dự án Gladia by the Waters thuộc khu Đông TPHCM.

Khẩu vị của khối ngoại

Ông Neil MacGregor, Giám đốc Điều hành Savills Việt Nam, cho biết hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) bất động sản đã gia tăng động lực trong 2 năm gần đây, khi thị trường dần thích ứng với Luật Đất đai mới cùng các Luật Nhà ở và Kinh doanh bất động sản sửa đổi. Những thay đổi này góp phần hình thành khung pháp lý rõ ràng hơn, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Theo ông MacGregor, nguồn cung các tài sản đang vận hành hiện vẫn rất hạn chế. Do đó, phần lớn các thương vụ M&A tập trung vào các dự án đang trong giai đoạn phát triển, thay vì các tài sản đã tạo dòng tiền ổn định.

Theo Savills, xu hướng M&A tập trung vào các dự án phát triển, đặc biệt trong phân khúc nhà ở và các khu đô thị quy mô lớn, phản ánh đúng bối cảnh thị trường hiện nay. Riêng quý III/2025, Việt Nam ghi nhận hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, với tổng vốn đầu tư công ước đạt khoảng 1,28 triệu tỷ đồng, tạo nền tảng cho quá trình mở rộng không gian đô thị và phát triển các khu vực vệ tinh. Dự án Vành đai 3 TPHCM được xem là ví dụ điển hình khi mở ra nhiều dư địa mới cho phát triển nhà ở khu vực ven đô.

Thực tế thị trường cho thấy dòng vốn đang dịch chuyển rõ nét từ các đô thị lõi sang các khu vực vệ tinh, nơi hạ tầng ngày càng hoàn thiện và quỹ đất còn nhiều tiềm năng phát triển. Xu hướng này phù hợp với chiến lược tích lũy quỹ đất dài hạn của nhiều nhà đầu tư.

Một điểm đáng chú ý khác là sự gia tăng của các thương vụ liên doanh hoặc mua cổ phần thiểu số. Theo ông MacGregor, đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng có tính toán, đặc biệt được các nhà đầu tư Nhật Bản ưa chuộng. Nhiều nhà đầu tư mong muốn gia nhập thị trường Việt Nam nhưng chưa sẵn sàng dẫn dắt dự án hoặc cam kết nguồn vốn lớn ngay từ đầu. Việc nắm giữ cổ phần thiểu số cho phép họ từng bước tìm hiểu thị trường, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng niềm tin trước khi mở rộng quy mô đầu tư.

Khung pháp lý được cải thiện cũng góp phần thúc đẩy các cấu trúc giao dịch linh hoạt hơn, từ việc nắm quyền chi phối, tham gia với tư cách cổ đông thiểu số, đến các khoản đầu tư thuần túy mang tính tài chính. Điều này đang giúp Việt Nam trở thành thị trường M&A bất động sản năng động, thu hút đa dạng dòng vốn.

Theo đó, trọng tâm M&A thời gian gần đây chủ yếu tập trung vào các dự án phát triển nhà ở và bất động sản công nghiệp. Về dài hạn, Việt Nam được đánh giá có nhiều tiềm năng để thu hút các dòng vốn tổ chức quy mô lớn.

Ở góc nhìn khác, bà Lê Thị Huyền Trang, Tổng giám đốc JLL Việt Nam, cho biết trong bối cảnh điều kiện tài chính thắt chặt, nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang chiến lược M&A như một giải pháp then chốt nhằm duy trì đà tăng trưởng. Sau quá trình tái cơ cấu, không ít tập đoàn tích cực mở rộng danh mục bất động sản thông qua các thương vụ sáp nhập và mua lại. Một số doanh nghiệp nội địa như Novaland hay Phát Đạt đang tham gia tích cực vào thị trường M&A.

Dòng vốn đầu tư hiện tập trung đáng kể vào các dự án có mức độ minh bạch pháp lý cao, đặc biệt là những quỹ đất thương mại đã được chấp thuận quy hoạch, có đầy đủ giấy tờ về quyền sử dụng đất và lộ trình hoàn thành xây dựng rõ ràng. Thị trường cũng cho thấy sự phân tầng rõ nét giữa các nhóm nhà đầu tư: Nhà đầu tư trong nước dẫn đầu về số lượng giao dịch với các thương vụ quy mô vừa và nhỏ; nhà đầu tư nước ngoài tập trung vào các thương vụ lớn, nhất là phân khúc nhà ở cao cấp, phát triển đô thị tích hợp và bất động sản công nghiệp mang tính chiến lược.

Theo JLL, các nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt đến từ Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản và Mỹ, đang đặt ra hai tiêu chí ưu tiên khi đánh giá cơ hội M&A tại Việt Nam. Trong đó, tính minh bạch pháp lý được xem là yếu tố không thể thỏa hiệp, với sự quan tâm đặc biệt dành cho các dự án có hồ sơ pháp lý hoàn chỉnh và sẵn sàng triển khai.

Bên cạnh đó, tiêu chí phát triển bền vững và thân thiện môi trường ngày càng được chú trọng, nhất là từ các quỹ đầu tư châu Âu và Bắc Mỹ tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực ESG, trong bối cảnh Việt Nam cam kết mạnh mẽ với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).