Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 287/2025/NĐ-CP ngày 5/11, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng hàng không. 

Nghị định 287 gồm 5 chương, 29 điều, thay thế Nghị định 44/2018, được xem là khuôn khổ pháp lý cao nhất hiện nay trong việc định hình lại cách quản lý các tài sản công tại khu vực cảng hàng không.

Theo một chuyên gia về quy hoạch đô thị, đây là lần đầu tiên một cơ chế rõ ràng được thiết lập để chuyển giao các tài sản, bao gồm cả quỹ đất không còn nhu cầu sử dụng cho mục đích hàng không, về cho địa phương quản lý và xử lý.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản luôn “khát” những quỹ đất sạch có vị trí chiến lược, Nghị định mới này đã mang đến một thông tin cực kỳ đáng chú ý. Trọng tâm của sự chú ý lần này đổ dồn về Điều 19, quy định về việc “Chuyển giao tài sản kết cấu hạ tầng hàng không về địa phương quản lý, xử lý”.

Điểm mới mang tính đột phá của nghị định là việc trao quyền chủ động cho địa phương sau khi tiếp nhận các tài sản này. Chính quyền cấp tỉnh có thể khai thác, sử dụng quỹ đất theo quy định của pháp luật về đất đai, đầu tư và nhà ở, trong đó có thể thực hiện đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất quản lý hoặc sử dụng cho các mục tiêu an sinh như phát triển nhà ở xã hội, tái định cư.

Mọi hoạt động xử lý phải được tiến hành minh bạch, có thẩm định, phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm không ảnh hưởng đến hoạt động hàng không hiện hữu.

Nghị định cũng khẳng định rõ ràng giới hạn của cơ chế này: Các tài sản được xây dựng trên đất quốc phòng sẽ không được chuyển giao cho địa phương, mà tiếp tục do Bộ Quốc phòng quản lý theo quy định riêng. Cách tiếp cận này giúp phân định rạch ròi giữa hạ tầng dân dụng và khu vực quân sự, đảm bảo an toàn, an ninh hàng không.

Theo giới chuyên gia, việc luật hóa cơ chế chuyển giao này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực đất đai quốc gia, khắc phục tình trạng “đất treo” hoặc sử dụng kém hiệu quả trong phạm vi sân bay. Khi những khu đất không còn phục vụ công năng hàng không được đưa trở lại vòng quay phát triển kinh tế, địa phương có thêm cơ hội tạo nguồn lực mới, bổ sung quỹ đất sạch cho phát triển đô thị, thương mại và nhà ở.

Dưới góc độ dài hạn, Nghị định 287 không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong quản lý tài sản công, mà còn mở ra một hướng khai thác bền vững cho “quỹ đất sân bay” – vừa bảo đảm an toàn, quốc phòng, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, đưa nguồn lực hạ tầng trở lại phục vụ lợi ích chung.

Từ khi lộ trình xây dựng Trung tâm hành chính tỉnh dọc trục đại lộ Vinh – Cửa Lò, dự kiến khởi công vào đầu năm 2026, được công bố, thị trường bất động sản Nghệ An ghi nhận “tăng nhiệt”. Giới đầu tư, môi giới xuất hiện dày đặc tại nhiều khu vực được cho là nằm trong vùng quy hoạch.

Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, đặc biệt đoạn qua địa bàn phường Vinh Lộc, giá đất tại nhiều vị trí có dấu hiệu tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Một số lô đất được rao bán chỉ sau vài ngày đã chênh lệch hàng chục triệu đồng.

Tại khu vực xã Nghi Phong cũ, nay thuộc phường Vinh Lộc, phóng viên ghi nhận nhiều người tìm hiểu đất đai, ô tô nối đuôi nhau vào các ngõ xóm.

“Năm ngoái, khu vực này chỉ 12-13 triệu đồng/m2, nhưng nay đã tăng gần gấp đôi”, anh N.T., một người buôn đất cho biết.

Chị Nguyễn Thị Huyền, trú xã Hưng Nguyên (Nghệ An) cho biết gia đình chị mua một thửa đất rộng hơn 162m2 tại xóm 5, Nghi Phong vào tháng 11 với giá 18 triệu đồng/m2. Gần đây, đã có người trả 25 triệu đồng/m2 nhưng chị chưa bán.

“Tôi cũng bất ngờ vì giá đất tăng quá nhanh, ngày nào cũng có người hỏi mua”, chị Huyền chia sẻ.

Theo đánh giá của các chuyên gia, trục đại lộ Vinh – Cửa Lò là không gian phát triển trọng điểm của Nghệ An trong chiến lược mở rộng đô thị về phía biển. Hạ tầng giao thông, liên kết hành chính, thương mại và du lịch được đầu tư trong nhiều năm qua đã tạo sức hút cho thị trường bất động sản khu vực này.

Không chỉ “nóng” ngoài thực địa, thị trường đất đai tại khu vực Nghi Phong còn sôi động trên không gian mạng. Các nền tảng mạng xã hội, Fanpage chuyên bàn về đất Nghi Phong liên tục được lập mới, đăng tải dày đặc thông tin rao bán, chào mời “đón sóng quy hoạch”, kèm hình ảnh sổ đỏ, vị trí đất và mức giá được đẩy lên từng ngày.

Nhiều bài đăng nêu rõ mức giá 15-25 triệu đồng/m2, thậm chí kèm chú thích “không thương lượng”, “chỉ chốt trong ngày”. Một số tài khoản còn phát trực tiếp tại khu vực rao bán, quay cận cảnh sổ đỏ, tuyến đường quy hoạch để thu hút người xem, tạo cảm giác giao dịch sôi động, nguồn hàng khan hiếm.

Theo tìm hiểu, nguyên nhân thị trường tăng nhiệt xuất phát từ quy hoạch dự án xây dựng Trung tâm hành chính tập trung tỉnh Nghệ An dọc đại lộ Vinh – Cửa Lò, quy mô 30-45ha.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Huy Hoàng, Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc, cho biết việc giá đất tăng nhanh trong khi hạ tầng chưa có sự thay đổi tương ứng là dấu hiệu bất thường.

“Người dân cần hết sức tỉnh táo. Khi mua bán đất đai phải tìm hiểu kỹ hồ sơ, pháp lý của từng thửa đất, thông tin quy hoạch, tuyệt đối tránh giao dịch theo tin đồn để hạn chế rủi ro, tranh chấp về sau”, ông Hoàng khuyến cáo.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản tỉnh Nghệ An, thị trường bất động sản khu vực này tăng nhanh một phần do tâm lý kỳ vọng của người dân, nhà đầu tư vào khả năng tăng giá khi khu hành chính công được triển khai.

Tuy nhiên, hiện quy hoạch khu hành chính công chưa xác định cụ thể vị trí, ranh giới tọa độ, vì vậy nhà đầu tư cần thận trọng, tránh chạy theo đám đông để hạn chế rủi ro, ảnh hưởng đến quyền lợi lâu dài.

Ông Khánh kiến nghị các cơ quan chức năng sớm công khai đầy đủ, minh bạch dữ liệu quy hoạch, tiến độ triển khai dự án; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp quảng cáo sai sự thật, lợi dụng quy hoạch để trục lợi, tránh gây hệ lụy cho kinh tế – xã hội và người dân địa phương.

Trong phiên thảo luận tại Quốc hội vừa qua, nhiều đại biểu đã lên tiếng về bất cập trong cách thu tiền sử dụng đất khi người dân chuyển mục đích sang đất ở. Hiện nay, phần lớn địa phương vẫn thu 100% chênh lệch theo bảng giá đất, không phân biệt trong hay ngoài hạn mức, khiến nhiều hộ có đất tổ tiên để lại cũng rơi vào cảnh phải nộp số tiền vượt quá khả năng – thậm chí ví như “mua lại đất của chính mình”.

Trong thực tế, quá trình hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, nhiều trường hợp phải nộp số tiền lên tới nhiều tỷ đồng.

Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa đưa một ví dụ ông bà A có 3 người con trưởng thành, đã kết hôn, sống trên thửa đất 2.000m2 trồng cây ăn trái, nguồn gốc do tổ tiên để lại.

Bảng giá đất khu vực đó là 10 triệu đồng/m2, giá đất nông nghiệp 300.000 đồng/m2, hệ số điều chỉnh giá đất 1,5 và có hạn mức giao đất ở 200m2. Ông bà A có nhu cầu tách thửa đồng thời chuyển mục đích sử dụng đất thành 4 lô đất, mỗi lô 500m2.

Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, tiền sử dụng đất có mức thu bằng 30% chênh lệch giữa đất ở và đất nông nghiệp, 50% chênh lệch với hạn mức 1 lần chuyển đổi, 100% chênh lệch vượt quá 1 lần chuyển đổi. Mức thu tiền được tính một lần trên 1 thửa đất.

Như vậy, khi chuyển đổi trong hạn mức, lô đất đầu tiên 500m2 cần phải nộp tiền sử dụng đất hơn 3 tỷ đồng. Với 3 lô sau, khi vượt hạn mức, tiền phải nộp là 100% giá đất, tương đương gần 22 tỷ đồng.

Hiệp hội tính toán tổng 4 lô phải nộp gần 25 tỷ đồng, gần như ông bà A phải “mua lại đất” của chính mình sát với giá thị trường.

Từ đó, HoREA đề nghị tính tiền sử dụng đất theo mức thu: 20% với khoản chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp; 30% chênh lệch đối với diện tích đất vượt hạn mức đối với hộ gia đình, cá nhân.

Hiệp hội cho rằng đề xuất phù hợp với nhiều hộ gia đình, cá nhân tạo lập, thừa kế từ nhiều đời, không phải là đất do Nhà nước giao đất và có nhiều hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sống chung, cùng canh tác và có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất để chia cho các thành viên trong gia đình “ra riêng”.

Số tiền mà gia đình ông A có thể cần phải nộp theo đề xuất này còn gần 12 tỷ đồng, giảm một nửa so với cách tính ban đầu.

HoREA nhận thấy trong cả nước, nhất là tại các tỉnh phía Nam thì nguồn gốc sử dụng đất phổ biến thuộc trường hợp trên. Trong đó, nhu cầu chuyển nhượng, bán một phần đất ở (sau khi đã chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở) để có tiền xây dựng nhà ở và trang trải chi tiêu cũng xảy ra nhiều nên cần có chính sách hợp tình hợp lý.

Tuy nhiên, đơn vị này cũng cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa trường hợp “đầu nậu”, doanh nghiệp nấp bóng xin chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để lợi dụng chính sách, trục lợi bất chính.